Theo tính toán của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), trong 5 năm tới, nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh. Khả năng trong các năm 2018-2019, sẽ xảy ra tình trạng thiếu điện ở các tỉnh phía Nam do nhu cầu điện tăng nhanh nhưng các nguồn điện hiện có chưa kịp đáp ứng.

Trước đó, chiều 9/11, bên hành lang Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Dương Quang Thành đã trả lời báo chí về một số vấn đề về đầu tư, phát triển nguồn điện trong thời gian tới.

Cụ thể, giai đoạn 2018-2019, có khả năng thiếu điện ở miền Nam do nhu cầu phát triển điện ở đây vẫn tăng cao, trong khi một số dự án điện như điện than chậm tiến độ, cho nên có nguy cơ thiếu điện trong các năm này.

Giá điện chưa đủ sức hấp dẫn

Khi nhận định về tình hình nhu cầu tiêu thụ điện trong vòng 5 năm tới, ông Đinh Thế Phúc, Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, cho biết, theo điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011 – 2020 có xét đến năm 2030, đến năm 2020, tổng công suất của các nhà máy điện phải đạt 60.000 MW, nghĩa là trong 5 năm 2016-2020, cần đưa vào thêm 21.650 MW. Tính ra phải có 1.800 MW là từ BOT, số còn lại phải giao cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư trong nước.

Theo ước tính của Viện Năng lượng, số tiền đầu tư trong 5 năm của các nhà máy điện từ nay đến năm 2020 là gần 30 tỷ USD. Đó là chưa kể việc xây dựng các nhà máy điện, hệ thống lưới điện truyền tải. Tổng số tiền cần đầu tư trong giai đoạn này là 40 tỷ USD. Tức mỗi năm gần 7,9 tỷ USD.

Thu hút vốn phát triển nguồn điện: Giá điện, cơ chế hợp lý thì không cần kêu gọi

Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, thu hút được nguồn vốn đầu tư này lại cực kỳ khó khăn. Ông Franz Genner, Trưởng nhóm chuyên gia Năng lượng, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, lí giải rằng mỗi năm, Việt Nam cần 5 tỷ USD để truyền tải và phát điện, hy vọng thu hút được 70% từ tư nhân.

“Với giá điện hiện nay, để thu hút được như vậy khá là khó. Trong quá khứ, nguồn đầu tư 1/3 dựa vào ODA. Với số lượng, mức độ phát triển như hiện nay, chúng ta phải nghĩ tới hữu hạn từ vốn tài trợ, do đó, nguồn đầu tư 1/3 từ ODA cũng cần phải xem xét”, ông Franz Genner nói.

Dẫn chứng điều này, ông Franz Genner cho biết, với giá 7,6 cent/KWh hiện nay, khó thu hút đầu tư vào giá điện. Ước tính giá điện 7,6 cent/KWh này đủ để đáp ứng chi phí vận hành, bảo trì của EVN.

Trên thực tế, khi so với các nước trong khu vực và thế giới, chuyên gia của Ngân hàng Thế giới cho biết, giá điện Việt Nam khá thấp, kể cả so với nước cùng trình độ phát triển trong khu vực.

Tăng giá điện, cởi mở chính sách

Ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng nếu giá điện không được cải thiện thì không ai đầu tư cả. Những người tiêu dùng điện nhiều sẽ đầu tư vào. Người làm công nghệ thấp, tiêu dùng điện năng không hiệu quả sẽ đầu tư vào… Và đất nước phải trả giá cho nền kinh tế dựa trên công nghệ thấp.

“Trong khi đó, nếu giá cao một chút, buộc người sản xuất, người tiêu dùng phải tiết kiệm. Giá cao khiến họ phải thay đổi công nghệ và cũng khiến nhà đầu tư sẵn sàng đầu tư vào ngành điện”, ông Thiên nói. Cùng với đó, ông Thiên cũng cho rằng, mỗi năm Việt Nam cần 608 tỷ USD đầu tư phát triển nguồn điện, giá thấp thì khó khiến nhà đầu tư tham gia cuộc chơi này.

Do đó, tái cơ cấu nhất thiết phải đặt ra, yêu cầu doanh nghiệp cải thiện công nghệ. Đồng thời, nếu quan tâm tới biểu giá điện đầy đủ, tới năm 2030 phải tăng giá điện thêm 40%. Nếu không làm điều đó thì cần sự trợ giúp rất nhiều từ nhà tài trợ, doanh nghiệp. Nếu không sẽ không đủ tài chính cho các dự án điện.

Về vấn đề tăng giá điện, ông Franz Genner nhận định, việc tăng giá điện sẽ không ảnh hưởng nhiều tới người khó khăn nếu chúng ta kết hợp việc tính giá điện bậc thang và những hỗ trợ từ Chính phủ. Trên thực tế, tác động của việc tăng giá điện không nhiều như chúng ta cảm thấy.

Trước ý kiến cho rằng ở Việt Nam hiện thay vì tăng giá điện có thể đẩy mạnh cổ phần hoá tại các dự án điện, rút vốn dự án hiệu quả kém, ông Thiên nêu quan điểm đây cũng là một giải pháp. Nhà nước có thể bán bớt đi, dùng vốn đó để đầu tư vào dự án khác.

Câu chuyện vận hành, quản trị thế nào cho hiệu quả các dự án điện theo ông Thiên cũng là cách tốt để có thêm vốn cho ngành điện. Tuy nhiên, ông Trần Đình Thiên cho rằng ông không nghĩ vốn thiếu, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập như hiện nay.

“Không thiếu gì cả, chỉ thiếu chính sách tốt. Đồng thời, giá điện hợp lý thì người ta sẽ đầu tư không cần kêu gọi lòng yêu nước, nhân đạo”, ông Thiên nói.

Về kinh nghiệm khi thu hút nhà đầu tư, ông Franz Genner cũng cho rằng, ngoài độ hấp dẫn biểu giá điện, nhà đầu tư cũng cần đảm bảo từ phía Chính phủ.

Theo ông Franz, tức là chúng ta phải tính tới hợp đồng, cam kết phải có bảo lãnh, đặt cọc hoặc các hình thức bảo lãnh khác. Ngoài ra, còn nhiều dự án, phải xem xét đủ hấp dẫn cho nhà đầu tư vào hay chưa. Nếu kêu gọi thì chỉ phần nào đó thôi, cần có chính sách hấp dẫn.

Điều này cho thấy, để thu hút được nguồn vốn tư nhân trong và ngoài nước phát triển nguồn điện, cần có cơ chế thu hút vốn đầu tư hấp dẫn, khả thi. Trước mắt, tháo gỡ vướng mắc lớn nhất hiện nay là giá điện đã lạc hậu, trong khi chi phí sản xuất điện năng trong hầu hết các lĩnh vực sản xuất như nhiệt điên, thuỷ điện… đều có xu hướng gia tăng mạnh.

Lê Thúy