Thống kê mới đây từ Bộ Công Thương cho thấy các DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã chiếm khoảng 17% thị phần bán lẻ qua trung tâm thương mại (TTTM), siêu thị và khoảng 70% thị phần bán lẻ qua cửa hàng tiện lợi.

Ba thử thách lớn

Ngoài ra, khối ngoại còn chiếm khoảng 15% thị phần của phương thức bán hàng qua siêu thị mini và khoảng 50% thị phần bán lẻ không thông qua cửa hàng (bán hàng trực tuyến qua Internet, truyền hình, điện thoại...).

Điều mà Bộ Công Thương quan ngại chính là sự gia tăng cạnh tranh đối với các DN trong nước bởi sự phát triển nhanh chóng nguồn hàng nhập khẩu từ các nước do giá thành rẻ hơn, chất lượng và mẫu mã đa dạng, cũng như sự xuất hiện ngày càng nhiều nhà cung cấp nước ngoài nhờ mở cửa thị trường dịch vụ.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, bà Nguyễn Phi Vân - Chủ tịch công ty Retail & Franchise Asia, chuyên gia lĩnh vực bán lẻ, cố vấn về nhượng quyền thương hiệu cho Chính phủ Malaysia, nhận định có 3 thách thức lớn nhất mà DN Việt phải đối mặt trên thị trường bán lẻ trong năm 2017 và những năm tiếp theo.

Thứ nhất là vấn đề về tư duy. Tư duy hội nhập, đưa thị trường khu vực và thế giới theo chiến lược và kế hoạch phát triển là điều đã trở nên hết sức bình thường đối với các DN bán lẻ ngoại. Do đó, việc các DN ngoại có những chuẩn bị nền tảng và kỹ càng để thâm nhập sâu rộng vào thị trường Việt Nam là điều dễ hiểu. Như vậy, DN Việt sẽ phải thua trên chính sân nhà và quá trễ để nắm bắt cũng như cạnh tranh cùng DN ngoại trên thị trường khu vực và quốc tế.

Thứ hai là vấn đề về nội lực. Để có thể phát triển và cạnh tranh tại khu vực và quốc tế, các vấn đề về nền tảng quản trị DN, từ thương hiệu, sản phẩm, marketing đến nhân sự, đào tạo, vận hành, phát triển chi nhánh, chuỗi cung ứng... đều yêu cầu phải có nền tảng quản trị vững chắc cùng sự chuẩn bị chiến lược cho sự phát triển trong tương lai. Về điều này, DN Việt hiện đang rất yếu và cần sớm tái cấu trúc ngay để thay đổi cả về quy mô và tốc độ nếu muốn bắt kịp các DN ngoại.

Cuối cùng, theo chuyên gia Nguyễn Phi Vân, đó là vấn đề về sáng tạo. Hiện nay, chúng ta đang trải qua cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đây là một bước tiến làm thay đổi toàn bộ thứ tự truyền thống của các ngành nghề, cũng giống như cách Uber đã làm đối với ngành taxi, Airbnb đã làm đối với ngành khách sạn và Alibaba đang làm đối với ngành bán lẻ.

Bà Vân cho rằng DN Việt đang rất lạc hậu về công nghệ và nếu không cập nhật nhanh chóng, kịp thời, chúng ta sẽ hoàn toàn thua trắng trong cuộc chạy đua về ứng dụng công nghệ trong thời gian tới.

Tuy nhiên, thách thức về công nghệ này chính là cơ hội quý giá đối với DN Việt trong việc sử dụng ứng dụng công nghệ để có thể xây dựng những mô hình mới hiện đại hơn, tạo ra vị thế cạnh tranh tương lai hơn. Các DN ngoại do tầm vóc công ty, việc ứng dụng và chuyển đổi có thể chậm.

NTD ngày càng "sính" hàng ngoại và lơ là hàng do Việt Nam sản xuất

Nỗi lo lơ là hàng Việt

Dành lời khuyên cho các nhà bán lẻ nội địa, bà Nguyễn Phi Vân nhấn mạnh, nhân thời cơ này, DN Việt có thể bỏ qua bước phát triển hệ thống và mô hình truyền thống, tạo ra cuộc cách mạng nhảy vọt bằng cách ứng dụng công nghệ, triển khai nhanh và tạo vị thế cạnh tranh tức thì trong môi trường phát triển ứng dụng công nghệ, sử dụng các kênh phi truyền thống.

Còn theo dự báo của ông Alex Crane, Tổng Giám đốc Cushman & Wakefield Việt Nam, trong năm 2017, xu hướng M&A để thúc đẩy thị trường bán lẻ vẫn sẽ tiếp tục. Vấn đề là do giá thuê mặt bằng cao nên khá nhiều DN ngoại vẫn chưa tham gia thị trường bán lẻ Việt. Do đó, việc M&A thông qua liên doanh với một DN địa phương được cho là phương án tốt nhất để thâm nhập thị trường bán lẻ Việt. Ông Alex Crane hy vọng trong năm nay sẽ thấy một hoặc hai sự hợp tác đối tác lớn được công bố.

Hơn nữa, do ngày càng có nhiều đơn vị gia nhập thị trường nên sẽ có sự chạy đua cạnh tranh về giá giữa các siêu thị. Các cơ sở địa phương đang bắt đầu việc mở rộng dịch vụ và chất lượng.

Theo nhận định của ông Alex Crane, điều đó sẽ ảnh hưởng lớn đến giá thuê mặt bằng của các siêu thị hiện nay và những đơn vị lớn có thể dễ dàng điều chỉnh việc này. Tuy nhiên, xét về mặt lý thuyết, càng nhiều đơn vị gia nhập thị trường, tình trạng lợi nhuận biên sẽ bắt đầu giảm xuống khiến giá thuê cũng giảm theo.

Còn như nhận định của giới chuyên gia, có thể thấy vị trí của Việt Nam theo Chỉ số phát triển bán lẻ toàn cầu (GRDI) do Tập đoàn Tư vấn AT Kearney (Hoa Kỳ) công bố hàng năm đang trong xu hướng giảm dần qua thời gian.

Tuy nhiên, chỉ số GRDI chỉ đánh giá thị trường thông qua 4 yếu tố quan trọng trong mắt nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm: Mức độ rủi ro của quốc gia và trong kinh doanh; độ hấp dẫn của thị trường; độ bão hòa của thị trường và áp lực thời gian, có thể xảy ra tình huống thị trường bản chất vẫn phát triển nhưng vì có quá nhiều nhà đầu tư trong nước tham gia nên không còn hấp dẫn trong mắt nhà đầu tư nước ngoài.

Do đó, mặc dù vị trí theo Chỉ số GRDI có giảm, Việt Nam vẫn là một trong những thị trường bán lẻ có động lực phát triển mạnh mẽ, ít nhất là ở thời điểm hiện tại cũng như trong tương lai gần.

Duy, chỉ có điều, các DN nước ngoài quá thấu hiểu thị trường bán lẻ Việt Nam trong khi các nhà bán lẻ nội địa vì cạnh tranh yếu, đã bỏ cuộc tại thị trường thành thị sẽ dẫn đến nguy cơ tâm lý người tiêu dùng ngày càng “sính” hàng ngoại và lơ là những hàng do Việt Nam sản xuất.

Thế Vinh