Trong tuần vừa qua, những báo cáo được xem là công cụ đo lường cải cách thủ tục hành chính của các địa phương liên tiếp được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) công bố. Sau đó là những "con số biết nói" khiến lãnh đạo các địa phương phải quan tâm. 

Những "con số biết nói"

Trong đó, với Báo cáo PAPI, tham nhũng trở lại trong danh sách vấn đề người Việt quan ngại nhất trong năm 2022: tỷ lệ người được hỏi cho rằng tham nhũng là vấn đề hệ trọng cần Nhà nước tập trung giải quyết tăng 4,8% so với năm 2021. Người dân cũng cho biết họ chưa nhận thấy rõ nét công tác chống tham nhũng ở cấp địa phương được như chính quyền Trung ương. Báo cáo nhận định đây là một xu hướng đáng quan trọng.

Trong khi đó, Báo cáo PCI 2022 chỉ ra những lo ngại trong ngành thuế, khi tỷ lệ doanh nghiệp cho biết có trả chi phí không chính thức cho cán bộ thuế gia tăng đáng quan ngại, từ mức 33,8% của năm 2021 lên mức 54,5%.

Báo cáo PCI cũng công bố bảng xếp hạng với trồi sụt thứ hạng của các địa phương khiến lãnh đạo các tỉnh không thể không quan tâm. Ngay sau khi có kết quả xếp hạng PCI, tỉnh Bạc Liêu – địa phương xếp vị trí thứ 61, tổ chức hội nghị đối thoại với doanh nghiệp lần thứ 1 năm 2023. Ông Phạm Văn Thiều, Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu cho hay, năm 2020, địa phương này đứng thứ 63, năm 2021 thì đứng thứ 55 nhưng năm 2022 bị tụt xuống 61.

Theo đó, ông Thiều kêu gọi doanh nghiệp đồng hành với địa phương cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. “Có khó khăn gì, quá trình làm có gì vướng, chính quyền còn gây khó khăn cho doanh nghiệp thì phản ánh để chúng tôi chấn chỉnh, để doanh nghiệp hoạt động trong môi trường an toàn, ổn định và phát triển”, ông Thiều nhắn nhủ cộng đồng doanh nghiệp.

Trong bài viết sau khi PCI 2022 được công bố, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, cho biết nhiều năm gắn với khảo sát PCI, ông không lạ về việc các tỉnh thành bày tỏ băn khoăn về thứ hạng trên bảng xếp hạng PCI. “Những địa phương có thứ hạng đứng đầu thì thường cho rằng đó là điều đương nhiên, nhưng những địa phương ở nhóm cuối thì lại cho rằng thứ hạng của họ chưa đúng, là bất công”.

Tuy vậy, ông Tuấn nhìn nhận thứ hạng PCI không nên là mục tiêu hướng tới, các tỉnh cần xem PCI như một công cụ để cải thiện môi trường kinh doanh, qua đó thấy được những điểm mạnh, điểm yếu, những yếu tố cần phát huy hay cần hạn chế nhằm tạo một môi trường kinh doanh thuận lợi, hướng tới sự hài lòng của doanh nghiệp và người dân.

Là một trong những chuyên gia kỳ cựu trong lĩnh vực cải thiện môi trường kinh doanh, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương từng nhiều lần phản ánh rằng, dường như tinh thần cải cách, cải thiện môi trường kinh doanh đang bị chùng xuống kể từ khi dịch COVID-19 xuất hiện. Thậm chí, có một số biểu hiện sợ trách nhiệm, làm chậm quá trình cải cách và nỗ lực phục hồi một số quyền lợi đã mất ở một số bộ, cơ quan.

Ông Cung cũng nhấn mạnh cộng đồng doanh nghiệp đã chịu thiệt hại nặng nề từ đại dịch và họ đang rất cần một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, an toàn hơn, giảm thiểu mọi chi phí để phục hồi, mở rộng đầu tư kinh doanh.

Đừng để thủ tục hành chính 'trói chân' doanh nghiệp

Tuy vậy, ngay thời điểm này, hàng loạt thủ tục hành chính đang gây cản trở doanh nghiệp. Một trong những câu chuyện không thể không nhắc tới là quy định phòng cháy chữa cháy, cụ thể là Nghị định 136/2020/NĐ-CP và Quy định chuẩn 06022 của Bộ Xây dựng khiến nhiều doanh nghiệp phải dừng hoạt động và chịu phạt khi không thể đáp ứng.

Nhiều doanh nghiệp phản ánh việc ban hành nhưng không có hướng dẫn cụ thể đã khiến việc thực thi các quy định gặp rất nhiều khó khăn trên thực tế, không thể đáp ứng.

Báo cáo lên Thủ tướng, ông Lê Minh Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định cho hay, riêng Bình Định nói riêng và toàn ngành gỗ nói chung, có rất nhiều doanh nghiệp bị phạt về phòng cháy chữa cháy. Ngoài mức xử phạt hành chính từ 80 – 90 triệu đồng/cơ sở, với những lỗi liên quan đến phòng cháy chữa cháy trong đầu tư xây dựng thì doanh nghiệp bị áp dụng định chỉ hoạt động nhà máy.

Hiện tại, các doanh nghiệp vẫn đang chờ hướng chỉ đạo của Chính phủ để Bộ Công an và Bộ Xây dựng giải quyết vấn đề này.

Tương tự, trong văn bản góp ý Dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 23/2013/TT-BKHCN quy định về đo lường đối với phương tiện đo nhóm 2 gửi Bộ KH&CN, VCCI cho rằng yêu cầu kiểm định thường xuyên thiết bị đo dành cho mục đích tư sẽ gây tốn kém chi phí cho những người không gian lận nhưng không đem lại nhiều ý nghĩa trong việc giảm hành vi gian lận cố ý.

Theo VCCI, quy định trên sẽ gây khó khăn cho các doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Điều này vừa gây tốn kém cho xã hội, lại tạo rủi ro không đáng có cho hoạt động sản xuất bình thường.

Ví dụ, theo quy định, các loại cân thông dụng dùng trong hoạt động mua bán hàng ngày (như cân của tiểu thương ở chợ) phải được kiểm định định kỳ 12 tháng hoặc 24 tháng. Nếu các tiểu thương không đem cân đi kiểm định tại các tổ chức đủ điều kiện theo đúng quy định thì có thể bị xử phạt từ 500.000 - 1.000.000 đồng. Trên thực tế, có rất ít tiểu thương mang cân của mình đi kiểm định đúng thời hạn. Bản thân chính quyền một số địa phương cũng phản ánh sự khó khăn khi thực thi quy định này.

Theo VCCI, một số Chi cục đo lường tại các địa phương đã phải tổ chức đoàn kiểm định cân miễn phí cho tiểu thương ở chợ. Kết quả các đợt kiểm định này cũng cho thấy tỷ lệ cân không đạt tiêu chuẩn khá thấp. Khi không có các đợt kiểm định miễn phí tại chỗ thì các tiểu thương cũng không chủ động tuân thủ do tốn kém chi phí đi lại, và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

Nhiều doanh nghiệp cũng phản ánh việc họ phải tốn nhiều chi phí, thời gian để kiểm định các loại phương tiện đo trong khi tỷ lệ sai sót hầu như bằng không. Mỗi lần như vậy, doanh nghiệp phải dừng hoạt động sản xuất kinh doanh, phải tháo thiết bị đo trong máy móc để mang đến tổ chức kiểm định hoặc mời kiểm định viên đến tận nơi với chi phí đắt đỏ.

Với các lý do đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo điều chỉnh quy định đối với phương tiện đo sử dụng trong “định lượng hàng hoá, dịch vụ trong mua bán, thanh toán” thì bãi bỏ hoặc giảm tần suất kiểm định định kỳ. Thay vào đó, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra về đo lường để phát hiện hành vi gian lận.

Qua các câu chuyện để thấy rằng hoạt động cải cách môi trường kinh doanh luôn rất cần thiết đối với hoạt động của doanh nghiệp. Là địa phương có thứ hạng nhảy vọt từ cuối bảng xếp hạng PCI cách đây mấy năm lên thứ 38/63 trong PCI 2022, ông Ngô Thanh Danh, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Nông, nhấn mạnh Đắk Nông mấy năm gần đây phát triển là nhờ cải thiện môi trường đầu tư thân thiện với các doanh nghiệp, lãnh đạo, công chức địa phương có thái độ cầu thị.

Thời gian qua, Đắk Nông đón nhiều doanh nghiệp lớn đến tìm hiểu đầu tư vào lĩnh vực mà địa phương đang tập trung phát triển là công nghệ cao. “Kết quả trên đạt được là do địa phương luôn cởi mở, lắng nghe doanh nghiệp thông qua chương trình “Cà phê doanh nhân”... Nếu sợ trách nhiệm thì không ai dám làm. Nếu sợ trách nhiệm thì không có sự kiện Đăk Nông thăng hạng’, ông Danh tự tin chia sẻ.

Nhật Linh