Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn (NN&PTNT), cả nước hiện có 671 tàu cá đóng mới theo Nghị định 67/CP. Trong đó, ngoài 44 tàu dịch vụ hậu cần, còn lại là tàu khai thác thủy sản (297 tàu vỏ thép, 352 tàu vỏ gỗ, 22 tàu composite).

Lỗi tại ai?

Nghị định 67/CP, với “một số chính sách mang tính đột phá, đồng bộ, phù hợp tâm tư, nguyện vọng đông đảo ngư dân” được kỳ vọng khi triển khai ở 28 tỉnh, thành, đã góp phần phát triển ngành thủy sản theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Hơn nữa, nghị định này cũng muốn tạo động lực khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư hạ tầng dịch vụ hậu cần, đóng mới tàu cá công suất lớn bằng vật liệu vỏ thép, vật liệu mới, trang thiết bị hiện đại, ứng dụng công nghệ khai thác, bảo quản sản phẩm tiên tiến vào việc nâng cao hiệu quả sản xuất.

Tuy nhiên, một số sự cố xảy ra đã làm ảnh hưởng tiến độ và lòng tin của một bộ phận ngư dân vào chương trình. Nhiều tàu vỏ thép liên tục hư hỏng động cơ, thiết bị hàng hải, bị rỉ sét, xuống cấp với tốc độ chóng mặt.

Sau nhiều tiếng “xầm xì” của dư luận, ngày 22/6 Sở NN & PTNT tỉnh Bình Định cũng phải công bố kết quả kiểm tra sơ bộ của Tổ thẩm định tàu vỏ thép 67 hư hỏng.

Trên địa bàn tỉnh này có 18 chủ tàu có đơn kiến nghị về việc tàu vỏ thép gặp sự cố, kém chất lượng… (gồm 13 tàu đóng tại công ty TNHH MTV Nam Triệu và 5 tàu đóng tại công ty TNHH Đại Nguyên Dương). Trong đó, 17 tàu vỏ thép đã được thẩm định.

Kết quả sơ bộ ghi nhận là có một số vỏ tàu bị gỉ sét, chất lượng thép không đúng theo hợp đồng (thay thế thép Hàn/Nhật bằng thép Trung Quốc), chất lượng và quy trình sơn không đảm bảo, máy tàu hư hỏng và có dấu hiệu cải hoán, không đồng bộ, trang thiết bị hàng hải và khai thác bị hư hỏng…

Kiểm tra tại hiện trường của 17 tàu, tổ kiểm tra nhận thấy có 12 tàu phần vỏ tàu bị gỉ sét tự nhiên, một số vị trí mặt boong gỉ sét nhiều hơn do tiếp xúc, va chạm với ngư cụ và các thành phẩm. 5 tàu có phần vỏ tàu, mặt boong, cabin, trang thiết bị trên boong tàu gỉ sét nặng, bong tróc, xuống cấp trầm trọng so với các tàu đóng và hoạt động cùng thời điểm.

Vấn đề đáng nói là trong số 13 tàu cá vỏ thép do công ty Nam Triệu đóng, ngoài phần gỉ sét nặng ở vỏ tàu, thép không đúng loại thì máy chính của tàu cũng không được lắp theo đúng hợp đồng đã ký kết với ngư dân. Chưa kể, đơn vị Hoàng Gia Phát (quận 2, Tp.HCM) nơi bán máy cho công ty Nam Triệu, đã gặp gỡ, năn nỉ chủ tàu xin sửa chữa máy hỏng.

Việc chẩn đoán bệnh tàu vỏ thép cũng là để làm sáng tỏ và nhanh chóng chấn chỉnh xu hướng trục lợi trên con tàu cá vỏ thép.

Cần xử lý nghiêm

Hầu hết các ngư dân đánh giá bản báo cáo kết quả kiểm tra của tổ thẩm định đã đánh giá khá toàn diện các hư hỏng về máy, vỏ tàu, trang thiết bị trên tàu, đồng thời yêu cầu hai nhà máy đóng tàu phải có trách nhiệm thay thế những máy móc, thiết bị đúng theo hợp đồng.

Nhiều ngư dân cũng yêu cầu cần phải trả lại phần chênh lệch giá giữa thép Trung Quốc so với thép Hàn Quốc/Nhật Bản; xử lý lại vỏ tàu gỉ sét, những khu vực thép không đảm bảo phải được thay thế và sơn lại tàu theo đúng quy trình…

Các ý kiến cho rằng nếu cơ quan quản lý không xử lý nghiêm vụ việc này thì kỷ cương pháp luật, văn hóa kinh doanh sẽ bị phá hỏng, sẽ khó phát triển vì nạn làm ăn gian dối.

Theo lời của ngư dân Trần Đình Sơn (xã Mỹ An, huyện Phù Mỹ, Bình Định), tàu cá vỏ thép BĐ 99245 TS đóng mới theo Nghị định 67/CP với số tiền 19,8 tỷ đồng tại công ty TNHH MTV Nam Triệu. Máy tàu được trang bị là loại máy chính hãng Doosan (Hàn Quốc).

Tuy nhiên, từ khi hạ thủy vào tháng 12/2016 đến nay, tàu chỉ đi được 2 chuyến biển nhưng thua lỗ đến gần 200 triệu đồng vì máy tàu hư hỏng liên tục.

Thực tế, có không ít ngư dân nhận tàu vỏ thép về chỉ để nằm ụ. Khác với các ngư dân đóng tàu gỗ phải bỏ vốn đối ứng đến 30%, phải bỏ tiền túi, thế chấp nhà cửa để vay đóng tàu nên được xem là những ngư dân chân chính, quyết tâm sống chết với nghề, thì các ngư dân nhận tàu vỏ thép được cho là nhận quá nhiều sự ưu đãi và chiều chuộng không cần thiết.

Sau khi được duyệt mua tàu, nhận một số tiền kha khá để tiêu xài (tiền doanh nghiệp “lót tay” và tiền dầu), có những ngư dân mua tàu vỏ thép về nhưng không màng tới chuyện đánh bắt.

Tài sản thế chấp cho ngân hàng khi vay tiền ngân hàng để mua tàu lại chính là con tàu đó. Năm đầu, ngư dân không phải lo đến việc trả lãi vì được hưởng chính sách ưu đãi theo quy định của nghị định 67/CP. Từ năm thứ hai, nếu lỗ lãi thì tàu đó cứ trả lại cho ngân hàng là xong. Đây chính là các lý do mà rất nhiều các tàu vỏ thép chưa ra khơi đã hư hỏng như hiện nay.

Từ đó cho thấy việc chẩn đoán bệnh tàu vỏ thép cũng là để làm sáng tỏ và nhanh chóng chấn chỉnh xu hướng trục lợi trên con tàu cá vỏ thép. Bởi có dư luận cho rằng khi mở ra chương trình đóng tàu vỏ thép theo nghị định 67, nhiều doanh nghiệp đua nhau tham gia, trong đó có cả doanh nghiệp chưa hề có kinh nghiệm đóng tàu cá.

Bên cạnh các doanh nghiệp làm ăn đàng hoàng, cũng có những doanh nghiệp – hoặc yếu kém về năng lực hoặc chạy theo lợi nhuận – đã giao cho ngư dân những con tàu không thể đi biển nên hư hỏng ngay chuyến ra khơi đầu tiên.

Nhiều nghi vấn được đặt ra là đơn vị đóng tàu đã tráo thép Hàn/Nhật bằng thép Trung Quốc, lắp máy Mitsubishi giả, sơn không đúng quy trình, linh kiện không phù hợp, trang thiết bị hàng hải không đúng thiết kế. Hơn nữa, khi bị khiếu kiện thì vừa mua chuộc vừa dọa dẫm ngư dân rút đơn và không cung cấp thông tin cho báo chí. Đây là vấn đề mà các cơ quan quản lý cần làm sáng tỏ.

Thế Vinh