Từng có thời điểm đêm giao thừa là cao điểm của các nhà mạng với hàng triệu cuộc gọi cùng lúc, nhưng Tết 2026 cho thấy người dùng di động Việt đang rời xa thoại truyền thống nhanh hơn dự báo và sự thay đổi này không còn mang tính thời điểm mà đã trở thành xu hướng dài hạn khi OTT, gọi video và mạng xã hội dần thay thế cuộc gọi điện thoại trong cơ cấu doanh thu viễn thông.

Thoại truyền thống mất dần vị thế

Theo thống kê từ VNPT và Viettel, lưu lượng thoại trung bình trong dịp Tết 2026 giảm từ 25% đến 36% so với ngày thường. So với cùng kỳ Tết 2025, mức giảm còn rõ nét hơn: VNPT ghi nhận giảm 24,22%, trong khi Viettel sụt tới 62%.

Ở góc độ quản lý, Cục Viễn thông cho biết thói quen liên lạc truyền thống tiếp tục đi xuống. Cụ thể, thoại nội địa giảm 17%, còn thoại quốc tế giảm 40%. Đây là mức suy giảm đáng kể trong bối cảnh Tết vốn là cao điểm liên lạc nhiều năm trước.

Xu hướng này không phải hiện tượng nhất thời. Trong Tết 2025, lưu lượng thoại toàn quốc đã giảm 17,2% so với Tết 2024, theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông (trước đây). Các con số cho thấy đà giảm đang duy trì liên tục qua nhiều mùa cao điểm.

Ở giai đoạn đầu của kỷ nguyên di động, Tết Nguyên đán là “mùa vàng” của dịch vụ thoại. Thậm chí, nhiều năm trước, mạng lưới từng rơi vào tình trạng nghẽn cục bộ đêm giao thừa do lưu lượng tăng đột biến. Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đã đảo chiều hoàn toàn.

Thói quen gọi điện chúc Tết dần được thay thế bằng nhắn tin qua OTT, gọi video nhóm và chia sẻ hình ảnh trên mạng xã hội. Sự tiện lợi, chi phí thấp và tính tương tác cao khiến các nền tảng Internet trở thành lựa chọn ưu tiên.

Song song với sự suy giảm của thoại, dữ liệu di động lại ghi nhận mức tăng đáng kể nếu so với cùng kỳ năm trước. Viettel cho biết mức tiêu dùng data dịp Tết 2026 tăng 92,8%. VNPT tăng 18,24% và MobiFone tăng 16,65%. Nội dung số, mạng xã hội, livestream và video trực tuyến là động lực chính.

Tuy vậy, so với ngày thường, lưu lượng data dịp Tết lại giảm nhẹ từ 5% đến 11%. Nguyên nhân chủ yếu do người dùng ở nhà nhiều hơn và chuyển sang kết nối wifi cố định thay vì 4G/5G. Điều này phản ánh sự dịch chuyển linh hoạt giữa các hạ tầng truy cập, chứ không phải suy giảm nhu cầu.

Data bùng nổ và bài toán tái cấu trúc nguồn thu

Dưới góc nhìn kinh tế viễn thông, sự sụt giảm của dịch vụ thoại không chỉ là thay đổi hành vi tiêu dùng, mà là bước chuyển cấu trúc trong mô hình kinh doanh của nhà mạng. Thoại truyền thống từng đóng vai trò trụ cột doanh thu, với biên lợi nhuận cao và chi phí vận hành đã được khấu hao phần lớn.

Khi người dùng chuyển sang OTT, doanh thu thoại và SMS vốn tính cước theo thời lượng hoặc số lượng tin nhắn dần bị thay thế bởi các gói data có chi phí thấp hơn trên mỗi đơn vị sử dụng, qua đó tạo áp lực lên cấu trúc doanh thu của doanh nghiệp viễn thông.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, data mở ra không gian tăng trưởng mới. Tiêu dùng dữ liệu tăng 92,8% tại Viettel so với cùng kỳ cho thấy nhu cầu nội dung số đang bùng nổ. Đây là cơ hội để các nhà mạng tái định vị, từ nhà cung cấp dịch vụ kết nối sang nhà cung cấp hệ sinh thái số.

Xu hướng giảm 17% thoại nội địa và 40% thoại quốc tế còn phản ánh mức độ hội nhập công nghệ. Các cuộc gọi xuyên biên giới ngày càng được thực hiện qua ứng dụng Internet miễn phí hoặc chi phí thấp. Điều này khiến nguồn thu quốc tế truyền thống thu hẹp, nhưng đồng thời thúc đẩy lưu lượng IP tăng mạnh.

Ở cấp độ ngành, việc lưu lượng data Tết tăng mạnh so với cùng kỳ nhưng giảm nhẹ so với ngày thường cho thấy sự thay đổi mô hình tiêu dùng. Người dùng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào mạng di động, mà linh hoạt giữa wifi và mạng di động. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư đồng bộ hạ tầng băng rộng cố định và di động.

Về dài hạn, sự dịch chuyển từ thoại sang dữ liệu có thể làm giảm tỷ suất lợi nhuận nếu chỉ dựa vào bán dung lượng. Do đó, chiến lược kinh tế số của các nhà mạng cần hướng đến khai thác giá trị gia tăng từ nội dung, quảng cáo, thanh toán số và dịch vụ số thay vì chỉ bán kết nối.

Ngoài ra, cấu trúc chi phí cũng thay đổi. Data đòi hỏi đầu tư liên tục vào băng tần, hạ tầng 5G và trung tâm dữ liệu. Trong khi đó, doanh thu thoại giảm khiến dòng tiền truyền thống không còn dồi dào như trước. Bài toán tối ưu hóa vốn đầu tư vì thế trở nên cấp thiết.

Xu hướng người dùng rời bỏ thoại truyền thống là chỉ dấu của quá trình chuyển đổi số sâu rộng trong xã hội. Khi giao tiếp, giải trí và thương mại đều chuyển sang môi trường Internet, hạ tầng viễn thông trở thành nền tảng cho tăng trưởng kinh tế số.

Bức tranh Tết 2026 vì thế không chỉ kể câu chuyện về ít cuộc gọi hơn, mà còn phản ánh sự tái cấu trúc của toàn ngành. Thoại không còn là trung tâm, dữ liệu trở thành nền móng. Trong sự dịch chuyển đó, các nhà mạng buộc phải thích nghi để giữ vai trò chủ lực trong hệ sinh thái số đang mở rộng từng ngày.

Tiến Anh