Hơn bao giờ hết, các cam kết của Việt Nam trong Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang trở nên rất nóng bỏng đối với nền kinh tế Việt Nam._Các chuyên gia kinh tế nhận định, cơ hội mà DN Việt có được tại “sân chơi” màu mỡ TPP là rất lớn, nhưng để làm được điều đó, DN nội phải tuân thủ chặt chẽ các cam kết. Đây thực sự là bài toán nan giải.

81% DN dùng phần mềm lậu

Trong những năm gần đây, mặc dù đã có nhiều cải thiện đáng kể, nhưng tình trạng xâm phạm bản quyền phần mềm máy tính vẫn còn tương đối phổ biến. Theo thống kê, hiện vẫn có tới 81% phần mềm cài đặt trong máy tính cá nhân tại Việt Nam là “hàng lậu”.

Tại buổi Toạ đàm doanh nghiệp Việt Nam và một số vấn đề thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong TPP được Bộ KH&CN, VCCI phối hợp với và Liên minh Phần mềm (BSA) tổ chức, ông Trần Văn Minh, Phó Chánh Thanh tra Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL), thời gian qua, Thanh tra Bộ đã phối hợp với Bộ Công an, xử lý và giải quyết 100% đơn yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với chủ sở hữu chương trình phần mềm máy tính.

“Cộng đồng doanh nghiệp cần quan tâm hơn tới vấn đề SHTT ngay cả khi TPP chưa có hiệu lực và có những bước chuẩn bị về tài chính, nhân lực, về kỹ thuật để khi hội nhập TPP để có thể tránh được các rắc rối có thể xảy ra”, ông Minh khuyến cáo.

Theo kết quả của Thanh tra Bộ VHTTDL, năm 2006 – 2015 đã tiến hành thanh tra đột xuất 541 doanh nghiệp trên cả nước và kiểm tra 27.602 máy tính. Theo đó, Thanh tra Bộ đã phát hiện hành vi sao chép tác phẩm phần mềm máy tính mà không được phép của chủ sở hữu, tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính và ban hành 499 quyết định xử phạt vi phạm hành chính 8,613 tỷ đồng, chuyển 01 hồ sơ sang cơ quan điều tra.

Đáng nói, trong số đó chỉ có 41 doanh nghiệp có ý thức trong việc sử dụng, quản lý phần mềm máy tính hợp pháp, đồng thời xây dựng kế hoạch hàng năm mua phần mềm máy tính phục vụ hoạt động của công ty.

Ngoài ra, Thanh tra Bộ cũng đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc xâm phạm quyền tác giả về tác phẩm âm nhạc, bản ghi âm, ghi hình, tác phẩm điện ảnh, chương trình phát sóng; tác phẩm mỹ thuật ứng dụng và một số loại hình khác.

Từ 2012 – 2015, các lực lượng đã xử lý 26.004 vụ việc liên quan đến vi phạm về SHTT xử phạt 68 tỷ đồng

Quyền sở hữu trí tuệ

Làm thế nào để doanh nghiệp Việt không đi “lệch đường ray” đang là mối quan tâm hàng đầu của_cơ quan chức năng và doanh nghiệp khi cam kết TPP đã đến. Tại buổi toạ đàm, các chuyên gia đã đưa ra nhiều giải pháp làm thế nào để tận dụng đầy đủ cơ hội, vượt qua thách thức.

Đại diện VCCI cho rằng, trong tất cả các vấn đề của TPP, sở hữu trí tuệ là vấn đề Việt Nam phải đối mặt, nếu không nhận thức đầy đủ, doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Trong khi đó, rất nhiều vấn đề về sở hữu trí tuệ mà hiện nay các doanh nghiệp gần như không biết. Chính vì thế, câu chuyện nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ là vô cùng quan trọng. Nếu vô tình vi phạm vào thì lỗi là chính của DN chứ không ai khác.

Nhìn nhận về năng lực thực thi quyền SHTT tại Việt Nam, ông Trần Minh Dũng cho biết “sở hữu trí tuệ không chỉ là tài sản vô hình mà còn là công cụ pháp lý giúp doanh nghiệp khởi sự cả ở môi trường kinh doanh trong nước và quốc tế. Các sản phẩm phần mềm, sản phẩm công nghiệp, kiểu dáng công nghiệp, sản xuất dược phẩm… đang từng giờ phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng trên toàn cầu”.

Ông Dũng khẳng định, thời gian qua, việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã được đẩy mạnh. Tuy nhiên, việc xử lý còn nhiều thách thức khi các hành vi xâm phạm ngày càng gia tăng và phức tạp. Bộ KH&CN đã hoàn thiện các văn bản pháp luật_trình chính phủ phê duyệt, hy vọng các tổ chức, doanh nghiệp tích cực hợp tác cùng cơ quan chức năng thực thi các quyền bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, ông Phạm Văn Toàn, Phó Chánh thanh tra, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng cần rà soát, sửa đổi và bổ sung các văn bản pháp luật về sở hữu trí tuệ cho phù hợp với thực tiễn và cam kết quốc tế như Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Hình sự, Luật Hải quan, Luật Dược…

Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp bày tỏ quan điểm rằng cần phải nhận thức đúng đắn về vai trò và tầm quan trọng của tài sản trí tuệ; coi sở hữu trí tuệ là bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển của mình; đồng thời cần tiến hành việc khảo sát thị trường một cách thường xuyên và liên tục để phát hiện và ngăn chặn kịp thời những vụ việc và hành vi vi phạm, xâm hại tới quyền sở hữu trí tuệ của chính mình.

Để làm được điều đó, Nhà nước cần tăng cường năng lực thực thi cho các cơ quan có thẩm quyền như đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn cho các cán bộ, công chức và lực lượng chức năng, đi đôi với việc tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Thanh Hoa