Giữa làng chài Quy Nhơn Đông, mùi nước mắm truyền thống vẫn quyện trong gió như bao thế hệ. Nhưng bên cạnh những thùng gỗ ủ cá, các cơ sở sản xuất nay đã có mã QR truy xuất nguồn gốc, nhãn hiệu được bảo hộ và sản phẩm lên sàn thương mại điện tử.

Đó là sự thay đổi không chỉ trong cách làm kinh tế mà còn trong tư duy xây dựng tài sản trí tuệ. Yếu tố này ngày càng quyết định sức cạnh tranh của đặc sản địa phương.

Từ đặc sản truyền thống đến tài sản trí tuệ

Ông Nguyễn Thành Danh, Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông, cho biết nhiều HTX và cơ sở sản xuất đặc sản biển đã được hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, xây dựng nhãn hiệu, hoàn thiện bao bì và quảng bá trên các nền tảng số.

Việc hỗ trợ này không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa, ẩm thực miền biển đến với du khách trong và ngoài nước. 

“Chính quyền địa phương luôn tạo điều kiện thuận lợi để các sản phẩm tiêu biểu của HTX thực hiện truy xuất nguồn gốc, xây dựng nhãn hiệu, hoàn thiện bao bì và mở rộng quảng bá trên môi trường số”, ông Danh bộc bạch.

Đây cũng là hướng đi được nhiều chuyên gia đánh giá là yếu tố quyết định để nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm địa phương. Khi thị trường ngày càng khắt khe, tài sản trí tuệ không còn là khái niệm dành riêng cho các doanh nghiệp lớn. Đối với các HTX ở Quy Nhơn Đông, nhãn hiệu, bao bì, kiểu dáng, truy xuất nguồn gốc cùng uy tín thương hiệu chính là những “tài sản vô hình” tạo nên khác biệt và gia tăng giá trị trên thị trường.

Đặc biệt, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã hoàn thiện nhiều quy định về bảo hộ tài sản trí tuệ. Phạm vi bảo hộ được mở rộng, bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, chỉ dẫn địa lý, giống cây trồng và các cơ chế bảo vệ phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế.

Do vậy, việc tuyên truyền, phổ biến các quy định này đang góp phần giúp các HTX tại Quy Nhơn Đông nhận thức rõ hơn về giá trị của tài sản trí tuệ. Qua đó giúp tránh tình trạng sản phẩm có chất lượng nhưng chưa được bảo hộ, dễ bị sao chép hoặc mất lợi thế cạnh tranh.

Từ nhận thức đến hành động, nhiều HTX ở Quy Nhơn Đông đã mạnh dạn đầu tư công nghệ, chuẩn hóa sản xuất và phát triển thương hiệu. HTX Sản xuất kinh doanh hải sản Hương Thanh là một trong những mô hình tiêu biểu. Thành lập năm 2019, HTX được hình thành từ sự liên kết của các hộ chế biến hải sản truyền thống với mục tiêu xây dựng thương hiệu chung cho đặc sản vùng biển.

Bảo hộ thương hiệu để mở rộng thị trường

Bà Mai Thị Hương, Giám đốc HTX, cho biết mong muốn lớn nhất khi thành lập HTX là nâng tầm thương hiệu và tạo đầu ra ổn định cho các sản phẩm truyền thống của gia đình cũng như của người dân địa phương.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, HTX tập trung phát triển các sản phẩm từ nguồn hải sản tươi của vùng biển. “HTX đã xây dựng nhiều sản phẩm đặc trưng như nước mắm truyền thống, cá cơm khô, ruốc khô, mắm ruốc, rong biển sấy giòn, mực một nắng... Đây đều là những sản phẩm gắn bó với đời sống ngư dân từ nhiều năm nay”, bà Hương chia sẻ.

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, HTX Hương Thanh đã đầu tư máy móc, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất và chế biến. Quy trình được chuẩn hóa, giúp bảo đảm chất lượng đồng đều nhưng vẫn giữ được hương vị truyền thống.

Song song với đầu tư công nghệ, HTX này đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng tài sản trí tuệ. HTX đã chủ động đăng ký nhãn hiệu cho các sản phẩm OCOP, hoàn thiện bao bì, xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu, đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại và tìm kiếm đối tác tiêu thụ.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng, bởi trong nền kinh tế số, sản phẩm muốn mở rộng thị trường không chỉ cần chất lượng mà còn phải có thương hiệu được pháp luật bảo hộ.

Nhờ chú trọng đầu tư cả chất lượng lẫn xây dựng thương hiệu, đến nay HTX Hương Thanh đã có 6 sản phẩm truyền thống đạt OCOP 3 sao. Các sản phẩm hiện được phân phối tại hệ thống Co.opmart Quy Nhơn, đồng thời có mặt trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Voso.

Không dừng lại ở đó, HTX còn mở rộng kênh bán hàng qua Zalo, Facebook và YouTube để tiếp cận người tiêu dùng ở nhiều địa phương. Bình quân mỗi năm, HTX tiêu thụ hơn 10.000 lít nước mắm cùng khoảng 5 tấn hải sản khô các loại.

Theo các thành viên HTX, việc sở hữu nhãn hiệu và hoàn thiện nhận diện sản phẩm giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết nguồn gốc, đồng thời nâng cao niềm tin khi mua hàng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để HTX từng bước mở rộng thị trường ngoài tỉnh, hướng tới các hệ thống phân phối hiện đại.

Đáng chú ý, nước mắm truyền thống của HTX được công nhận OCOP 3 sao từ năm 2022. Đến năm 2023, thêm bốn sản phẩm khác tiếp tục được chứng nhận OCOP, góp phần khẳng định chất lượng cũng như giá trị thương hiệu của đặc sản địa phương.

Sở hữu trí tuệ tạo nền tảng phát triển cho HTX

Kết quả của HTX Hương Thanh không chỉ đến từ nỗ lực nội tại mà còn có sự đồng hành của các chính sách hỗ trợ dành cho khu vực kinh tế tập thể. Nhà nước đang ưu tiên hỗ trợ HTX đăng ký, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ. Đồng thời, nhiều chương trình về xây dựng nhãn hiệu, phát triển bao bì, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và quảng bá sản phẩm cũng được triển khai để nâng cao giá trị đặc sản địa phương.

Nhờ những chính sách như vậy, các sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương ở Quy Nhơn Đông có thêm điều kiện xây dựng thương hiệu, nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng thị trường. Song song đó, việc tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các văn bản hướng dẫn giúp các HTX hiểu rõ quyền đăng ký, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ, từ đó chủ động bảo vệ và phát huy giá trị thương hiệu.

Chính sự thay đổi về nhận thức đã tạo động lực để nhiều HTX chuyển từ tư duy chỉ làm ra sản phẩm sang xây dựng thương hiệu và phát triển tài sản trí tuệ như một lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Theo UBND phường Quy Nhơn Đông, địa phương hiện có 21 sản phẩm OCOP. Việc xây dựng, bảo hộ tài sản trí tuệ và chuẩn hóa sản phẩm đang giúp các đặc sản địa phương nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và khẳng định thương hiệu.

Kinh tế số phát triển mạnh càng khẳng định vai trò của sở hữu trí tuệ như một “tấm hộ chiếu” để sản phẩm OCOP vươn xa. Câu chuyện của HTX Sản xuất kinh doanh hải sản Hương Thanh cho thấy điều đó. Khi chất lượng truyền thống được kết hợp với công nghệ, chuyển đổi số và tài sản trí tuệ, đặc sản địa phương có thêm lợi thế cạnh tranh và giá trị gia tăng.

Từ những kết quả trên, có thể thấy tài sản trí tuệ đang trở thành nền tảng quan trọng để các HTX phát triển bền vững. Đây cũng là hướng đi mà Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi cùng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đang thúc đẩy. Theo đó, biến thương hiệu, tri thức và bản sắc địa phương thành động lực phát triển lâu dài cho khu vực kinh tế tập thể.       

Thanh Bá