Theo thống kê của Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương), trong hơn 10 năm trở lại đây, tính đến tháng 5/2016 đã có đến 64 vụ kiện chống bán phá giá với Việt Nam, trong đó có 25 vụ do không gây thiệt hại, không gia hạn, nguyên đơn rút đơn kiện, cơ quan điều tra huỷ/ngừng vụ việc.

Vừa tốn vừa mất thị trường

Riêng năm 2015 và 5 tháng 2016 đã phát sinh 15 vụ kiện chống bán phá giá tại các quốc gia Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Argentina, Úc. Các sản phẩm chính bị điều tra như: tôn lạnh, tôn mạ, ống thép không gỉ, thép cuộn, giấy màng BOPP, sợi dún, thước dây, gỗ ép, pin, gạch ốp lát, vôi sống, ống thép cacbon…

Nhận định quanh xu hướng, đặc điểm các vụ kiện phòng vệ thương mại hiện nay, Cục Quản lý cạnh tranh cho rằng có chiều hướng kiện chùm (đơn kiện đồng thời nhiều nước. Hàng hoá bị điều tra thường bị gắn với hàng hoá của một số nước khác có kim ngạch xuất khẩu lớn hơn.

Ngoài ra, các vụ kiện có đặc điểm chống lẩn tránh thuế, kiện domino (nước này kiện được thì nước khác cũng theo đó đi kiện) hoặc kiện kép (kiện đồng thời chống bán phá giá và chống trợ cấp).

Bà Phạm Hương Giang, Phó trưởng Phòng Xử lý các vụ kiện phòng vệ thương mại của doanh nghiệp nước ngoài thuộc Cục Quản lý cạnh tranh, đã khuyến cáo hệ quả các vụ kiện chống bán phá giá sẽ dẫn đến thiệt hại tài chính cho doanh nghiệp, nguy cơ mất thị trường xuất khẩu.

Theo dẫn chứng của bà Giang, khi Hoa Kỳ áp thuế đinh thép vào năm 2014 đã làm giá trị xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này giảm từ 36 triệu USD (năm 2014) xuống còn 800.000 USD vào năm 2015. Hoặc tại thị trường Brazil, sau vụ kiện chống bán phá giá lốp xe đạp từ năm 2012, đã khiến cho kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào đây từ 5,7 triệu USD vào năm 2012 đến năm 2015 chỉ còn đạt 575.000 USD.

Đó là chưa kể chi phí theo đuổi các vụ kiện cũng khá cao. Thông thường, các DN Việt phải thuê luật sư nước ngoài với chi phí trung bình khoảng 300.000 – 400.000 USD/ vụ việc. Chưa kể phải mất nhiều công sức để trả lời các câu hỏi, thẩm tra tại chỗ, xây dựng dữ liệu…

Tựu trung, các vụ kiện phòng vệ thương mại từ nước ngoài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của DN Việt nếu bị kiện. Cụ thể là suy giảm lợi nhuận, có khả năng bị đóng cửa. Giảm lợi ích đáng lẽ được nhận từ các cam kết mở cửa của các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Thêm hệ luỵ khác là các DN buộc phải chuyển hướng tìm kiếm các thị trường xuất khẩu khác vốn không dễ dàng gì. Và nguy cơ đối mặt với khả năng bị kiện domino từ các nước khác có thể luôn hiển hiện.

Nhận thức và khả năng thực hiện các biện pháp phòng vệ thương mại của các DN

Nguồn: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam 

Nguy cơ chịu thiệt

Trước những rủi ro như vậy, trong buổi nhóm họp với các DN xuất khẩu tại Tp.HCM do Cục Quản lý cạnh tranh và Viện Nghiên cứu phát triển Tp.HCM tổ chức hôm 21/6, giới chuyên gia đã lưu ý các DN phải có sự hiểu biết nhất định, phải chuẩn bị đủ kiến thức để đương đầu các vụ kiện phòng vệ thương mại. Đặc biệt, việc các DN sớm phối hợp với Cục Quản lý cạnh tranh là cực kỳ quan trọng khi đối mặt với nguy cơ bị kiện bán phá giá.

Trong khi đó, có một thực trạng đáng lo ngại là nhận thức và khả năng thực hiện các biện pháp phòng vệ thương mại của các DN Việt Nam vẫn còn rất hạn chế. Kết quả khảo sát về nhận thức và khả năng thực hiện các biện pháp phòng vệ thương mại của các DN, được công bố gần đây của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy có tới 15,09% DN không biết một chút gì về phòng vệ thương mại, có 63,21% DN có nghe nói nhưng không hiểu biết sâu; 19,81% đã từng tìm hiểu sơ bộ và chỉ có 1,89% DN đã tìm hiểu tương đối kỹ. Bên cạnh đó, có tới 41% số DN được khảo sát cho biết không thể đáp ứng được các yêu cầu để đi kiện phòng vệ thương mại.

Giới chuyên gia cho rằng đây là điều đáng lo ngại bởi sự thiếu nhận thức và nắm bắt không đầy đủ, thiếu khả năng thực hiện các công cụ phòng vệ thương mại sẽ khiến các DN Việt Nam phải chịu nhiều thiệt thòi trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt khi quá trình hội nhập đang ngày càng sâu rộng.

Theo ông Đỗ Văn Hùng (Trung tâm thông tin thuộc Cục Quản lý cạnh tranh), để phòng ngừa nguy cơ bị kiện chống bán phá giá, một trong những công cụ trợ giúp DN hiện nay là hệ thống cảnh báo sớm các vụ kiện. Mục tiêu chính của hệ thống cảnh báo sớm là cảnh báo nguy cơ bị kiện tại những thị trường trọng điểm, hỗ trợ thông tin điều tra và rà soát. Cơ sở để xây dựng hệ thống cảnh báo này sẽ dựa trên quy định pháp luật của nước nhập khẩu và có thể định lượng được.

Đó là quy định về thị phần tối thiểu. Chẳng hạn như 3% tổng lượng nhập khẩu ở thị trường Hoa Kỳ hoặc EU. Ngoài ra, còn có quy định về biên độ phá giá (đơn cử như ở Hoa Kỳ là 5%), quy định về tính toán thiệt hại (ví dụ như sụt giảm sản xuất nội địa và giảm giá nội địa tại thị trường Hoa Kỳ).

Với DN, việc theo dõi hệ thống này là rất cần thiết vì sẽ giúp nhận biết khả năng bị kiện, phòng tránh vụ kiện xảy ra, có thêm thời gian để chuẩn bị. Hơn nữa, các DN sẽ nắm bắt thông tin để thâm nhập thị trường, thông tin pháp luật quốc tế và chủ động trong kế hoạch xuất khẩu.

Rõ ràng, việc nắm bắt các công cụ về phòng vệ thương mại là rất quan trọng. Vậy vấn đề còn lại là các DN xuất khẩu của Việt Nam có tự ý thức để tự trang bị hay không? Bởi vì nếu lơ là, yếu phòng vệ thương mại thì đối tượng chịu thiệt trước tiên chính là các DN.

Thanh Loan