Sáng 9/4, tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ đối thoại với nông dân, những câu hỏi của nông dân gửi gắm tới Chính phủ và các bộ, ngành nhiều nhất là bán hàng ở đâu, bán như thế nào, làm thế nào để không rơi vào tình trạng “được mùa mất giá”; làm thế nào để bán với giá cao nhất; Nhà nước có thể hỗ trợ gì cho việc tìm kiếm đầu ra cho nông sản của nông dân?

Nỗi lo về đầu ra

Mở đầu phiên “Đối thoại về thị trường và đầu ra cho nông sản”, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nêu vấn đề: Tại sao nông dân chưa giàu lên? Tại sao có đến 70% người dân sống ở nông thôn, chiếm trên 43% lao động nhưng chỉ đóng góp cho GDP 18%?

Trước gợi mở của Thủ tướng, người nông dân không ngại nêu lên những khó khăn, kiến nghị với Chính phủ. Nông dân Tăng Xuân Trường (Gia Lộc, Hải Dương) chia sẻ: Hiện nay, tình trạng dư thừa, ế nông sản xảy ra ở nơi này, nơi kia. Có nơi, người nông dân phải nhổ bỏ củ cải, su hào, hay thậm chí đốt bỏ cả mía vì giá quá rẻ.

Ông Trường cho biết bản thân vừa là người sản xuất vừa là người làm thương mại sản xuất rau củ khá lâu nên nhận thấy điểm yếu lớn nhất của nông nghiệp là khâu tổ chức sản xuất.

“Nếu được đặt hàng 10 tấn cà chua thì có thể lo được với chất lượng mẫu mã giống nhau, nhưng nếu 50 tấn thì không biết mua đâu cho đủ”, ông Trường nói.

Theo nông dân Đặng Thị Dịu (Móng Cái, Quảng Ninh), với nông dân, thị trường tiêu thụ, đầu ra cho sản phẩm nông sản luôn là nỗi lo lớn. Người nông dân cảm thấy bế tắc khi liên tục rơi vào cảnh trồng ra rồi lại không tiêu thụ được, tìm kiếm thông tin thị trường tiêu thụ thật khó khăn.

“Một trong những nguyên nhân khiến cho nông sản khó tiêu thụ, tìm kiếm thị trường xuất khẩu khó khăn là do thiếu định hướng và thông tin thị trường”, bà Dịu nói.

Nông dân Nguyễn Công Thừa, Chủ nhiệm HTX Anh Đào (Đà Lạt), cho biết sản lượng hàng năm của HTX này gần 1.000 tấn, doanh thu đạt hơn 100 tỷ đồng. Tuy nhiên, cái khó của HTX là sản phẩm đều là hàng chất lượng cao nhưng khi bán thì giá lại bằng các sản phẩm thông thường vì người tiêu dùng không phân biệt được, cũng như do hàng Trung Quốc giả mạo rất nhiều.

Không chỉ khó khăn về đầu ra, nông dân còn đang khó tiếp cận vốn vay. Nông dân Tô Hiến Thành (Hiệp Hòa, Bắc Giang) ngẫm lại và thấy sản xuất nông nghiệp vô cùng khó khăn, trong đó vấn đề mà hầu hết nông dân gặp phải là vốn. “Để duy trì sản xuất, chúng tôi phải vay vốn ngân hàng với lãi suất cao, thậm chí phải vay “tín dụng đen” với lãi suất cao gấp nhiều lần lãi suất ngân hàng”.

Nông dân Nguyễn Đăng Cường (Thuận Thành, Bắc Ninh) nêu câu hỏi: “Tôi thấy các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc… cho nông dân vay vốn với lĩnh vực nông nghiệp lãi suất rất thấp, chỉ bằng 1/2 lãi suất ở lĩnh vực khác, trong khi ở Việt Nam, sản xuất nông nghiệp rất khó khăn, nguy cơ rủi ro cao, giá cả bấp bênh, thu lời ít nhưng nông dân vay vốn của các ngân hàng thương mại với lãi suất rất cao, có khi cao hơn cả DN”.

“6 nhà” hãy cùng “bắt tay”

Trước những vướng mắc mà các nông dân nêu lên, Thủ tướng đã yêu cầu từng lãnh đạo bộ ngành giải đáp.

Ông Nguyễn Xuân Cường, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, thừa nhận tuy đạt được nhiều thành tựu nhưng ngành nông nghiệp vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Để phát triển hơn nữa, đưa nông sản Việt đi xa hơn nữa cần phải liên kết chặt chẽ với nhau, các chủ thể phải liên kết thành chuỗi. Đồng thời, liên kết chặt chẽ với người nông dân, đặt hàng cho nông dân với sản phẩm giống đầu vào hữu cơ, chế biến đi xuất khẩu.

Thời gian tới, ngành nông nghiệp phải tiếp tục liên kết thêm nhiều vệ tinh xung quanh, phát triển DN nhỏ, không chỉ xuất rau quả đi Nhật, mà còn nhiều nước trên thế giới, để giải quyết bài toán thị trường chủ chốt vẫn phải là liên kết chặt chẽ với nhau.

Để tránh không phụ thuộc thị trường Trung Quốc như hiện nay, ông Trần Tuấn Anh, Bộ trưởng Bộ Công Thương, cho rằng cách duy nhất là phải tích cực tìm kiếm, khai thác nhiều thị trường mới.

“Để xuất khẩu nông sản bền vững, ổn định, hiệu quả và tránh phụ thuộc vào một thị trường nhất định, đồng thời bà con nông dân cần chủ động nâng cao nhận thức, nắm bắt thông tin liên kết với DN, sản xuất nông sản theo tiêu chuẩn, quy định của thị trường nhập khẩu, đảm bảo uy tín chất lượng và sự bền vững cho hàng nông sản xuất khẩu Việt Nam”, Bộ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh.

Trả lời nông dân về tiếp cận tín dụng, ông Đào Minh Tú, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cho biết trong tuần tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ phối hợp với Ngân hàng NN&PTNT, các ngân hàng thương mại giải quyết vướng mắc mà các nông dân nêu lên.

Tuy nhiên, ông Tú cũng cho rằng cái khó là người dân không tiếp cận được với nguồn vốn ngân hàng, lý do là tính minh bạch thông tin của người dân. Chính vì thông tin không minh bạch rõ ràng nên các ngân hàng không thể cho vay, bởi rất nhiều người vay vốn nhưng không sử dụng hiệu quả đồng vốn hoặc sử dụng sai mục đích. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến nợ xấu, khiến các ngân hàng siết chặt quy định cho vay.

Chính vì vậy, để ngành nông nghiệp thành công, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh cần sự phối hợp giữa “6 nhà”: nhà nông, Nhà nước, nhà khoa học, nhà DN, nhà băng và nhà phân phối, nếu tách ra là không thành công. Cần xây dựng quy hoạch theo vùng, sản xuất phù hợp với năng lực, điều kiện địa phương.

“Chúng ta cần xây dựng quy hoạch sản xuất theo vùng, để làm sao sản xuất phù hợp với năng lực, điều kiện địa phương chứ không phải làm ào ào. Trước khi gieo hạt xuống phải tính tới việc sản xuất bao nhiêu, bán cho ai, mẫu mã bao bì thế nào…”, Thủ tướng nói.

Bên cạnh đó, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu phải đẩy mạnh chế biến nông sản. Sản xuất được nhưng chế biến mới là khâu quan trọng để chủ động điều tiết thị trường, các DN cần tham gia xây dựng nhà máy chế biến để nâng cao giá trị nông sản. Ở các nước, nhờ có nhà máy chế biến nên trái cây, nông sản có thể bảo quản dưới 6 tháng.

Muốn làm được điều đó, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương cần tăng cường cải cách hành chính, cải cách thể chế, chính sách, cải thiện môi trường đầu tư trong nông nghiệp, phải sát cơ sở hơn, phải lắng nghe hơn để tháo gỡ các vướng mắc, nhất là những yếu tố đầu vào của sản xuất như phân bón, thuốc trừ sâu giả, vốn liếng khó khăn, thị trường tù mù…

“Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sẽ tiếp tục quan tâm sâu sắc hơn nữa đến nông nghiệp, nông thôn và nông dân”, Thủ tướng khẳng định.

Lê Thúy