Quỹ Đầu tư khởi nghiệp và sáng tạo Tp.HCM (HSIF) chính thức ra mắt ngày 17/5 được đánh giá là động thái cần thiết, nhất là khi phong trào khởi nghiệp đang được khởi xướng rộng rãi khắp cả nước như hiện nay.

Quỹ này được sáng lập bởi công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước Tp.HCM (HFIC), Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB), Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam Tp.HCM, với quy mô nguồn vốn trong giai đoạn 2016 – 2020 vào khoảng 100 tỷ đồng.

Ra đời quỹ đầu tư khởi nghiệp

Nguồn vốn của quỹ tuy bước đầu còn khiêm tốn so với nhu cầu của các startup, nhưng việc ra đời HSIF được cho là bước đi cụ thể nhằm giúp cho các doanh nghiệp (DN) khởi nghiệp ở Tp.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung phát triển được dự án khởi nghiệp sáng tạo của mình.

Đây cũng là quỹ đầu tư đầu tiên của Tp.HCM hướng đến các hoạt động bảo trợ và đầu tư cho các DN khởi nghiệp hướng đến các sản phẩm đổi mới, có định hướng công nghệ.

Ông Phạm Phú Quốc, Tổng Giám đốc HFIC, cho rằng quy mô của quỹ này cần hướng đến quy mô rộng lớn hơn. Phía HFIC với vai trò là cố vấn chuyên môn trong công tác thẩm định đầu tư của quỹ sẽ giúp các startup Việt Nam phát triển bền vững hơn.

Ông Quốc cũng lưu ý nên đặt hàng các DN nội đang thành công để họ “kèm cặp” các DN mới trong bước đầu khởi nghiệp. Cần làm sao để DN lớn đã phát triển thì các DN vừa và nhỏ như các startup cũng phải được phát triển theo.

Trên thực tế, để ra đời một quỹ đầu tư khởi nghiệp như vậy không phải là chuyện đơn giản. Các DN trẻ theo mô hình startup hình thành từ vài năm nay nhưng chưa có nhiều thành công bởi thiếu các điều kiện phát triển ban đầu như văn phòng, nhân lực, nguồn vốn, mô hình kinh doanh. Nhất là đối với giai đoạn đầu, khi DN startup mới chỉ có ý tưởng công nghệ chứ chưa thực sự có nguồn thu, họ sẽ rất khó gọi vốn đầu tư từ các quỹ.

Theo Ts Nguyễn Hải An, Giám đốc Trung tâm Ươm tạo Doanh nghiệp Nông nghiệp Công nghệ cao Tp.HCM, khoảng gần 10 năm trước, các quỹ đầu tư mạo hiểm nước ngoài từng rất quan tâm tới các DN công nghệ trẻ của Việt Nam.

Nhưng do sức ép phải bảo toàn vốn cho nhà đầu tư, nên các quỹ đầu tư quốc tế cũng không dám mạo hiểm rót vốn vào mà chỉ đầu tư nhỏ giọt để các startup tiềm năng tạo dựng được thương hiệu, từ đó bán lại cổ phần với giá cao hơn cho các quỹ đầu tư khác theo kiểu “gặt lúa non”.

Hạn chế này khiến nhiều startup Việt Nam chưa kịp tạo được đà phát triển tốt đã lại rơi vào cảnh thiếu vốn, phải tập trung làm thương hiệu theo yêu cầu của nhà đầu tư hơn là tạo ra các sản phẩm chất lượng tốt thực sự.

Để khởi nghiệp thành công, cần tạo môi trường “vườn ươm” cho các “hạt giống” startup nảy mầm tốt nhất

Cần “vườn ươm” startup

Kết quả khảo sát Chỉ số Khởi nghiệp toàn cầu (GEM) 2015/2016 do Hiệp hội các nhà nghiên cứu kinh doanh toàn cầu (GERA) công bố gần đây cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp (entrepreneurial ecosystem) của Việt Nam không thay đổi nhiều so với năm 2014.

Điều đáng nói, có 9 trong 12 chỉ số liên quan đến hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam có điểm dưới trung bình. Trong ba tiêu chí được điểm trên trung bình là cơ sở hạ tầng, sự năng động của thị trường nội địa, văn hoá và chuẩn mực xã hội

Còn ba chỉ số thấp nhất là Chương trình hỗ trợ của Chính phủ (2,14 điểm), Tài chính cho kinh doanh (2,12 điểm) và giáo dục về kinh doanh ở bậc phổ thông (1,57 điểm).

Nhìn từ kết quả này, giới chuyên gia đặt vấn đề một môi trường hỗ trợ hiệu quả và ổn định cho các startup là điều cần làm hiện nay sẽ giúp Việt Nam có thêm nhiều DN năng động, có tốc độ phát triển nhanh, tạo ra doanh thu lớn cho nền kinh tế và tăng khả năng cạnh tranh trong quá trình hội nhập.

Kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển cho thấy, để khởi nghiệp thành công, cần tạo ra một môi trường “vườn ươm” để các “hạt giống” startup có điều kiện nảy mầm tốt nhất.

Môi trường này được gọi là hệ sinh thái khởi nghiệp – một thuật ngữ chỉ một cộng đồng chia sẻ và bổ sung cho nhau, tạo nên một môi trường thuận lợi thúc đẩy sự hình thành nên các DN khởi nghiệp sáng tạo và tăng trưởng nhanh.

Hệ sinh thái khởi nghiệp cung cấp một loạt các hàng hoá và dịch vụ mà con người và các công ty phụ thuộc vào. Do đó, các nguyên tắc của quản lý hệ sinh thái khởi nghiệp cho thấy rằng tiềm lực kinh tế nên được quản lý ở cấp hệ sinh thái khởi nghiệp hơn là quản lý từng cá nhân hoặc tổ chức.

Nhưng để làm được điều này, như đề nghị của Ts Nguyễn Hải An, trước tiên Nhà nước cần chung tay chia sẻ những rủi trong hoạt động đầu tư mạo hiểm vào hệ sinh thái khởi nghiệp.

Chẳng hạn như rủi ro đối với ngân hàng có thể được chia sẻ thông qua hoạt động bảo lãnh công nghệ trong tín dụng hoặc rủi ro đối với các nhà đầu tư có thể được chia sẻ khi Nhà nước đối ứng vốn đầu tư.

Nhà nước cần tham gia vào hoạt động đầu tư mạo hiểm các lĩnh vực khoa học và công nghệ mà các nhà đầu tư tư nhân chưa mấy mặn mà. Ngoài ra, giai đoạn đầu, Nhà nước có thể hỗ trợ vốn mồi cho startup, bằng cách trực tiếp đầu tư, tài trợ hoặc đối ứng đầu tư với các nhà đầu tư thiên thần và các quỹ đầu tư.

Thế Vinh