Tại Hội thảo: “Hành lang pháp lý cho ngân hàng số tại Việt Nam”, ông Phạm Tiến Dũng, Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước (NHNN), cho biết, hiện có hơn 80.000 doanh nghiệp bán hàng cho Amazon và Alibaba, thanh toán xuyên biên giới đang hiện hữu. 

Đây sẽ là sự cạnh tranh rất lớn cho các công ty dịch vụ thanh toán trong nước, đòi hỏi các ngân hàng phải luôn “vận động” để bắt kịp các dịch vụ của các công ty Fintech (công nghệ trong tài chính) lớn trên thế giới như: Alipay, EY…

Chỉ 5/25 đơn vị Fintech có lãi

Số hóa dịch vụ ngân hàng đã tạo ra bước đột phá cho ngành tài chính ngân hàng, có thể có nhiều chức năng tạo nhiều thuận lợi cho việc cung cấp dịch vụ tài chính, nhanh gọn.

Cùng với sự có mặt của nhiều “ông lớn” thanh toán điện tử trên thế giới vào Việt Nam trong thời gian qua đã mang đến cho người dùng những sản phẩm, dịch vụ chất lượng, nhanh chóng và thuận lợi. Đây là những thách thức không nhỏ đối với các ngân hàng Việt Nam.

Chia sẻ về dịch vụ thanh toán điện tử hiện nay tại Việt Nam, ông Dũng cho biết Việt Nam đã cấp phép cho 25 đơn vị Fintech làm thanh toán. Tuy nhiên, qua số liệu thống kê, chỉ có 5 đơn vị có thu nhập, có lãi, còn lại đều hoạt động cầm chừng.

Đồng quan điểm, ông Phạm Anh Tuấn, thành viên HĐQT Vietcombank, cho rằng hoạt động thanh toán xuyên biên giới đang là thách thức lớn đối với Việt Nam.

Hiện nay, tại một số tỉnh, thành phố có lượng khách du lịch lớn đã có nhiều tổ chức thanh toán nước ngoài mang những máy QRS vào Việt Nam để cho khách du lịch mua hàng trực tiếp bằng thẻ thanh toán nước ngoài. Hàng được mua là của Việt Nam nhưng toàn bộ tiền đều chuyển ra nước ngoài.

Các chuyên gia cho rằng hành lang pháp lý ở Việt Nam hiện nay chưa phát triển kịp so với dịch vụ thanh toán điện tử. Nếu không sớm đẩy mạnh và hoàn thiện khâu thanh toán, không chỉ đánh mất mảng kinh doanh đầy tiềm năng này vào tay các công ty Fintech nước ngoài, mà quan trọng hơn, Việt Nam sẽ mất đi nguồn ngân sách nhà nước lớn do các công ty Fintech sẽ tìm cách rửa tiền thông qua các máy QRS lậu được đưa vào Việt Nam qua đường du lịch.

“Cơ quan quản lý cần sớm ban hành Luật Thanh toán, vì hiện nay, Luật Các tổ chức tín dụng (TCTD) chỉ điều tiết hoạt động của các TCTD, trong khi hoạt động thanh toán hiện nay không chỉ có riêng TCTD làm, mà rất nhiều đơn vị tham gia vào công đoạn này, kể cả các công ty Fintech và đơn vị thanh toán khác”, ông Tuấn kiến nghị.

Nếu không sớm đẩy mạnh và hoàn thiện khâu thanh toán, Việt Nam sẽ mất đi nguồn ngân sách nhà nước lớn do các công ty Fintech tìm cách rửa tiền thông qua các máy QRS lậu

Hành lang pháp lý chưa theo kịp

Tại Hội thảo, Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Kim Anh cho rằng giao dịch tài chính trên mạng sẽ giúp nhiều người lần đầu tiên tiếp cận dịch vụ tài chính với tốc độ nhanh hơn nhiều mô hình tài chính truyền thống. Do vậy, xu hướng người dùng sử dụng dịch vụ ngân hàng số ngày càng tăng.

Tuy nhiên, Phó Thống đốc cũng cho rằng khi sử dụng công nghệ, khoa học vào dịch vụ tài chính ngân hàng luôn đối diện với các rủi ro trong quá trình sử dụng, như rủi ro dừng hoạt động hệ thống, mất tiền do lộ, lọt mất khẩu, thách thức cơ quan quản lý về kiểm soát hệ thống, phòng chống rửa tiền…

Theo thống kê của Visa Master, tổng tiền thiệt hại từ hành vi gian lận trên thế giới là trên 21 tỷ USD, đồng nghĩa cứ 100 USD giao dịch thẻ mất 7 cent. Tại Việt Nam chưa có ngân hàng nào công bố con số cụ thể. Song, các chuyên gia cho rằng tỷ lệ thiệt hại ở Việt Nam bằng 1/3 bình quân của các nước trên thế giới và ngày càng gia tăng.

Trao đổi về vấn đề này, bà Nguyễn Thùy Dương, Phó Tổng Giám đốc Dịch vụ Tài chính Ngân hàng, công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam (EY Việt Nam), cho rằng hiện nay, 70% dân số Việt Nam chưa có tài khoản ngân hàng. Trong khi đó, theo quy định, khách hàng phải đến ngân hàng xác nhận chữ ký tươi, xuất trình chứng minh thư thì mới mở được tài khoản ngân hàng. 

“Nếu chúng ta cải thiện được việc mở tài khoản cho khách hàng dễ dàng hơn thì các ngân hàng sẽ đẩy nhanh được ngân hàng số, thanh toán điện tử”, bà Dương cho hay. 

Theo đó, Việt Nam cần tạo ra hành lang pháp lý để các ngân hàng dễ dàng mở rộng dịch vụ ngân hàng số hơn, giúp tiết kiệm chi phí không chỉ cho bản thân các ngân hàng mà còn cho quốc gia. Khi ngân hàng có sự hiện diện phi vật lý đối với các chi nhánh giao dịch của mình, không cần phải tiêu tốn nhiều tiền bạc để thuê địa điểm, thuê nhân viên để vận hành chi nhánh.

Nêu dẫn chứng, bà Dương cho rằng trên thế giới, nhiều nước cũng trải qua quá trình thay đổi để tạo bước tiến tốt về hành lang pháp lý cho ngân hàng số. Tuy nhiên, hiện nay, nhờ sự phát triển công nghệ 4.0, nhiều nước đang ứng dụng nhận diện khuôn mặt, vân tay. Điển hình như Ấn Độ hiện nay đã có trung tâm quốc gia lưu trữ sinh trắc học với 500 triệu mã liên kết trực tiếp đến người dùng, ngân hàng và các cơ quan quản lý.

“Tại Việt Nam, dự kiến đến năm 2019, thẻ căn cước công dân điện tử sẽ được mở và các ngân hàng có thể dễ dàng sử dụng. Đây là điều kiện thuận lợi cho ngân hàng số phát triển”, bà Dương nói.

Hầu hết các chuyên gia đưa ra kiến nghị, NHNN và các bộ ngành liên quan sẽ phải đưa ra bước thử nghiệm ban đầu, sau đó khi có bước tiến chắc chắn cần sửa đổi hành lang pháp lý một cách phù hợp. 

Huyền Anh