Việt Nam hiện có trên 1.000 cơ sở sản xuất phân bón nhưng đến nay, Bộ Công thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) chỉ mới cấp phép cho khoảng 500 cơ sở, vẫn còn trên 700 cơ sở chưa có giấy phép.

Tại Toạ đàm: “Phân bón giả, tác hại thật” câu hỏi được người đặt ra là phân bón giả có hầu hết trong báo cáo của cơ quan quản lý, nhưng đến bây giờ vẫn chưa có biện pháp ngăn chặn?

“Mua phân giả bằng giá thật”

Phát biểu tại Hội thảo, ông Hồ Quang Thái, Phó Chánh văn phòng Ban chỉ đạo 389 Quốc gia, cho biết còn quá nhiều loại phân bón giả, kém chất lượng, giả nhãn mác công khai mua bán gây nhiều thiệt hại cho bà con nông dân.

“Nông dân mất tiền mua phân bón, nghĩ cây trồng cho mùa vụ tốt nên cuối cùng lại thiệt hại đơn thiệt hại kép. Đầu tiên, mất tiền mua phân giả bằng giá phân thật, mất tiền do thất thu mùa vụ. Chưa kể thiệt hại đến chất đất, môi trường sinh thái”, ông Thái cho biết.

Hiện, cả nước khoảng 13 triệu ha đất canh tác nông nghiệp. Trong khi đó, có trên 5.000 loại phân bón khác nhau đang được lưu thông. Tuy nhiên, việc quản lý phân bón tại Việt Nam còn quá nhiều bất cập và kẽ hở để các đối tượng vi phạm lợi dụng sản xuất và đưa phân bón kém chất lượng, phân bón giả tới ruộng đồng của nông dân.

PGs.Ts Mai Thành Phụng, chuyên gia nông nghiệp, cho biết: Nếu tính trung bình phân bón giả gây thiệt hại mỗi hecta là 200 USD thì mỗi năm ngành nông nghiệp Việt Nam thiệt hại tới 2,6 tỷ USD.

“Đó là mới tính đến việc năng suất cây trồng bị mất đi mà chưa tính đến thiệt hại các vụ sau, thiệt hại môi trường và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ con người kéo dài nhiều thế hệ”, ông Phụng nói.

Đặc biệt, phân bón giả cũng gây tác hại tới niềm tin của cộng đồng với nông sản phẩm Việt Nam. Uy tín của sản phẩm Việt Nam trên thương trường quốc tế bị ảnh hưởng.

“Với các loại hóa chất trên, chất lượng nông sản của Việt Nam không thể đảm bảo, như vậy càng gây mất niềm tin ở người tiêu dùng nội địa và sự e ngại của khách hàng quốc tế” – ông Phụng khuyến cáo.

Thời gian qua, các cơ quan chức năng đã ban hành nhiều văn bản và chương trình kiểm tra, kiểm soát nạn phân bón giả nhưng đến nay, tình hình vẫn chưa được cải thiện. Đáng nói, nạn phân bón giả xuất hiện hầu khắp cả nước.

Tại Nghệ An và Yên Bái, có những loại phân lân bón vào gốc cây mà ba tháng sau vẫn thấy còn nguyên hạt, không thấy tan. Cũng tại Nghệ An, hơn 100 tấn phân NPK bán cho dân trồng mía làm cho mía cháy lá. Khi cơ quan chức năng lấy mẫu kiểm tra thì thành phần dinh dưỡng cao nhất chưa được 10% so với mức công bố.

Từ đầu năm đến nay, các cơ quan chức năng đã bắt giữ gần 1.200 tấn phân bón giả, không rõ xuất xứ nguồn gốc, nhưng trong thực tế hàng hóa vi phạm như trên còn lớn hơn nhiều

Văn bản pháp luật chưa đủ tầm

Tại Toạ đàm, đại diện một số cơ quan quản lý cũng thừa nhận công tác quản lý, cấp phép kinh doanh, khảo nghiệm kiểm nghiệm, cấp hợp quy hợp chuẩn phân bón còn rất nhiều lỏng lẻo. Cụ thể, Bộ Công Thương ủy quyền cho Trung tâm Khảo nghiệm vùng Nam bộ cấp phép hai loại phân DAP và phân lân nung chảy, nhưng đơn vị này đã cấp vượt thẩm quyền hơn 1.270 sản phẩm. Thanh tra Bộ NN&PTNT vừa công bố 11 đơn vị được Cục Trồng trọt cấp giấy cho phép chứng nhận hợp quy sản phẩm phân bón đều sai phạm…

Theo ông Đỗ Thanh Lam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý thị trường (Bộ Công Thương), cho rằng điểm khó của phân bón giả là chỉ khi có thiệt hại của nông dân mới biết là hàng giả. Khi đó, hầu như các thông tin, bằng chứng ở nông dân đã không còn.

Tuy nhiên, ông Lam cũng thừa nhận rằng hiện nay, văn bản quản lý còn chồng chéo, nhân lực, vật lực của Nhà nước còn hạn chế nên không thể kiểm soát hết được.

“Ngày càng có nhiều hành vi sai phạm hơn trong làm giả phân bón vì các đối tượng vi phạm nghiên cứu rất kỹ các quy định pháp luật để lách luật như sai nhãn mác, sản xuất phân kém chất lượng, phân bón giả, quảng cáo sai, nhập lậu”, ông Lam cho biết.

Đồng quan điểm với ông Lam, ông Thái cho rằng nạn phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn còn đất sống vì văn bản pháp luật của Việt Nam chưa đủ tầm để quản lý, còn nhiều sơ hở, chồng chéo trong áp dụng. Một vụ việc nhưng các cơ quan khác nhau lại có kết luận và hình thức xử lý khác nhau, cơ quan nào cũng có cơ sở các văn bản pháp luật, dễ để kẻ xấu lợi dụng.

Hơn nữa, các thiết bị lấy mẫu, phân tích của Việt Nam hiện nay không đủ nên các vụ việc phát hiện phân bón giả chủ yếu thông qua kiểm tra giấy tờ của quản lý thị trường chứ không phải qua lấy mẫu phân tích.

“Bản thân đội ngũ cán bộ chuyên viên còn nhiều hạn chế về trình độ chuyên môn, thậm chí có hành vi tiếp tay cho phân bón giả càng làm tình hình nghiêm trọng hơn” – ông Thái nói.

Nhiều ý kiến cho rằng thời gian tới, cơ quan quản lý phải tiếp tục rà soát lại hệ thống văn bản quản lý về phân bón để tăng cường tính hiệu quả. Các công ty sản xuất phân bón cũng nên chủ động và quyết liệt hơn khi phối hợp với các cơ quan chức năng khi thấy dấu hiệu bị làm giả.

Thanh Hoa