Theo lộ trình AFTA, chỉ còn lại 4 tháng để hướng đến cột mốc quan trong cho ngành sản xuất, “ngày 1 tháng 1 năm 2018” – khi thuế nhập khẩu ôtô từ các nước ASEAN sẽ được miễn giảm hoàn toàn. Trong số các giải pháp phát triển ngành công nghiệp ô tô, Bộ Công Thương đã đề xuất miễn áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe có tỷ lệ nội địa hóa cao.

Loay hoay thuế suất

Giải pháp này cần vượt qua nhiều rào cản trước khi được áp dụng tại Việt Nam. Song song theo đó, nhu cầu cấp bách trong việc tăng cường công nghiệp phụ trợ và cải tiến công nghệ trong sản xuất được xem là yếu tố then chốt trong mọi tình huống và kế hoạch phát triển.

Trong cuộc họp hồi giữa tháng 8/2017, Bộ Tài chính cũng trình Chính phủ hai phương án đánh thuế tiêu thụ đặc biệt với mặt hàng ôtô. Bộ này chọn giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt với ôtô từ 9 chỗ ngồi trở xuống sản xuất trong nước là giá bán ra trừ đi giá trị linh kiện, phụ tùng sản xuất trong nước.

Vấn đề chính sách thuế cho ngành ô tô nay lại được hâm nóng liên quan đến Dự thảo chính sách thuế nhập khẩu đối với linh kiện ô tô giai đoạn 2018-2020 của Bộ Tài chính khi vấp phải sự phản ứng trước tiên của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), nhưng lại gặp sự đồng tình từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Về phương án giảm thuế linh kiện ô tô, Bộ Tài chính có đề xuất 2 phương án theo thuế. Phương án 1 là giảm thuế toàn bộ 163 dòng thuế liên quan về 0%. Phương án 2 là giảm thuế 19 dòng thuế về 0%, giảm thuế 42 dòng thuế về 10%.

Phía VAMA thì cho rằng do thuế nhập khẩu xe ô tô nguyên chiếc từ ASEAN sẽ giảm xuống 0% từ năm 2018, do đó kiến nghị cần giảm thuế nhập khẩu về 0% từ năm 2018 áp dụng cho tất cả các kinh kiện CKD (xe lắp ráp trong nước với 100% linh kiện nhập khẩu) bởi các nhà sản xuất ô tô, cũng như áp dụng cho toàn bộ vật tư, bán thành phẩm nhập khẩu bởi các nhà sản xuất phụ tùng ô tô mà không yêu cầu bất kỳ điều kiện nào.

Khả năng nhập khẩu các mặt hàng ô tô và linh kiện sẽ tăng trong các năm tới đây

Theo VAMA, việc áp dụng như trên mới chỉ tạo ra sự cân bằng về thuế nhập khẩu giữa xe sản xuất trong nước và xe nhập khẩu, chứ không phải là ưu đãi cho sản xuất trong nước. Đối với chính sách hỗ trợ sản xuất trong nước, WAMA kiến nghị Bộ Tài chính có chính sách hỗ trợ đối tượng này để tăng khả năng cạnh tranh và chi phí đối với xe nhập khẩu, nhằm duy trì ngành công nghiệp ô tô và thu hút thêm đầu tư vào Việt Nam.

Trong khi đó, về phía VCCI lại đồng tình với đề xuất phương án 1 của Bộ Tài chính là giảm thuế toàn bộ 163 dòng thuế liên quan về 0%. Phương án này sẽ có mức ưu đãi nhiều hơn cho doanh nghiệp (DN), do đó suy đoán là sẽ khuyến khích việc nhập khẩu các linh kiện liên quan nhiều hơn, từ đó thúc đẩy việc sản xuất lắp ráp các dòng xe liên quan như mục tiêu nêu tại Dự thảo.

Cần chính sách nhất quán

Khoan bàn đến chuyện VCCI đồng tình, VAMA lo lắng về dự kiến giảm thuế linh kiện ô tô nhập khẩu, có lẽ nên liên hệ đến những khó khăn với các nhà sản xuất, lắp ráp ô tô nội địa đang vấp phải, chẳng hạn với công ty CP ô tô Trường Hải (Thaco).

Ông Trần Bá Dương, Chủ tịch HĐQT Thaco, từng cho biết Thaco tiếp tục đặt mục tiêu giảm giá thành sản phẩm trung bình 5%/năm và lũy kế đến năm 2018 là 15%. Lý giải việc giảm giá, theo ông Dương là nhằm gia tăng năng lực cạnh tranh với các đối thủ trong nước và khu vực ASEAN. Việc giảm giá này khiến cho mục tiêu lợi nhuận của Thaco cũng bị ảnh hưởng với chỉ tiêu lợi nhuận sau thuế là 5.063 tỷ đồng, giảm 31% so với năm ngoái.

Giới chuyên gia nhận định thị trường ô tô Việt rơi vào thời kỳ suy giảm doanh số do nhiều người dùng đã chuyển sang tâm lý chờ đợi đến đầu năm 2018, khi thuế nhập khẩu ôtô từ ASEAN về 0% theo Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA).

Giới chuyên gia lưu ý, khi thuế suất nhập khẩu xe ô tô nguyên chiếc từ ASEAN về bằng 0% thì chắc chắn Chính phủ cũng sẽ có điều chỉnh thuế suất nhập khẩu của linh kiện cho sản xuất, lắp ráp trong nước có tỷ lệ giảm tương ứng nhằm khuyến khích, duy trì sản xuất lắp ráp trong nước, trong điều kiện công nghiệp ô tô còn non trẻ. Đó còn là vấn đề đáp ứng nhu cầu tất yếu của người dân mua được xe với giá rẻ, hợp lý chất lượng tốt, mẫu mã đẹp đồng thời phải phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

Thế nhưng, nếu ngành sản xuất ô tô nội địa không đáp ứng được sẽ phải nhập khẩu và sẽ không tham gia được vào chuỗi giá trị toàn cầu khi mà có sự chuyển dịch mạnh mẽ cơ sở sản xuất lắp ráp từ châu Âu, Mỹ sang châu Á. Ông Trần Thanh Hải, Cục phó Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng đây là thách thức rất lớn đối với ngành sản xuất ô tô trong nước. Khả năng nhập khẩu các mặt hàng ô tô và linh kiện sẽ tăng trong các năm tới đây.

Có thể thấy, vượt qua những trở ngại về thiếu hụt nguồn cung ứng các linh kiện, dân số ngày càng tăng của Việt Nam và tỉ lệ sở hữu xe hơi hiện tại thấp có thể là lợi thế cho các nhà sản xuất ô tô nước ngoài đầu tư vào đây, điển hình Groupe PSA của Pháp là một trong số đó.

Còn theo nhận định của BMI, sản lượng ôtô chở khách ở Việt Nam dự kiến sẽ tăng hơn 60% lên mức 84.000 chiếc trong khoảng thời gian từ 2017-2021. Đây là một dấu hiệu tích cực cho ngành sản xuất ô tô nội địa và công nghiệp phụ trợ cho ngành này.

Vì vậy, để bảo vệ, phát triển công nghiệp ô tô nội địa thì những chính sách liên quan, đặc biệt là thuế suất nhất thiết cần được “đồng bộ hoá”. Phải thấy rằng nếu còn những chính sách thiếu nhất quán và không ổn định thì chuyện ở “ngã ba đường” của ngành công nghiệp ô tô Việt vốn đã lận đận, lại càng khó tránh khỏi.

Thế Vinh