Về bức tranh kinh tế từ đầu năm 2017 đến nay, câu hỏi lớn nhất được giới chuyên gia đặt ra là tại sao GDP trong quý I chỉ tăng trưởng ở mức 5,48% trong khi mục tiêu của Chính phủ trong năm nay là GDP tăng 6,7%?

Còn dưới góc độ của những người làm chính sách và từ phía các doanh nghiệp (DN), câu hỏi đặt ra hiện nay là phải chăng có khoảng cách lớn giữa mục tiêu với hiện thực của tăng trưởng kinh tế và khoảng cách này nói lên điều gì khi GDP liên quan tới hầu hết hoạt động của cả Nhà nước và các công ty?

Tăng trưởng GDP

Ngày 15/5, chia sẻ với giới DN ở Tp.HCM về chủ đề này do Hội DN Hàng Việt Nam chất lượng cao và Đại học Fulbright tổ chức, Ts. Vũ Thành Tự Anh – Giám đốc nghiên cứu của Fulbright, cho biết, nhiều chỉ số của Việt Nam đều dựa vào GDP như: xuất nhập khẩu, tín dụng, nợ công, thâm hụt ngân sách.

Cho nên, theo tính toán, khi GDP giảm xuống, thâm hụt ngân sách sẽ tăng và điều này tương tự với nợ công, nợ nước ngoài. Do đó, GDP đối với Việt Nam rất quan trọng bởi nó không thuần túy chỉ là con số để chúng ta lập kế hoạch mà còn là con số ảnh hưởng đến rất nhiều các chỉ báo kinh tế khác.

Vì lẽ đó nên mới thấy tại sao Chính phủ “tha thiết” với mục tiêu tăng trưởng GDP 6,7% trong năm nay. Theo Ts. Tự Anh, con số 6,7% chi phối rất nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống kinh tế, nhất là với các DN. Nếu GDP tăng trưởng cao hơn, sức mua nhiều hơn, xuất nhập khẩu cao lên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN. Vì vậy, dù không trực tiếp như các con số trong chiến lược và kế hoạch của Chính phủ nhưng đối với mỗi DN, con số GDP rất quan trọng.

Trở lại vấn đề tăng trưởng GDP trong quý I/2017 chỉ đạt 5,48% (thấp hơn cùng kỳ năm ngoái), giới chuyên gia từ Đại học Fulbright cho rằng nếu nhìn vào ba khu vực của nền kinh tế là nông – lâm – thủy sản (nông nghiệp), công nghiệp, dịch vụ sẽ thấy trong khu vực dịch vụ và nông nghiệp, tăng trưởng ở quý I/2017 cao hơn quý I/2016.

Như vậy, đứng ở góc độ con số, tăng trưởng quý I/2017 chậm không xuất phát từ nông nghiệp hay dịch vụ mà từ công nghiệp. Cụ thể, nếu như công nghiệp quý I/2016 tăng trưởng 6,7%, trong quý I/2017 tăng trưởng chỉ 4,3%. Đây là nguyên nhân cơ bản nhất không chỉ cho thấy hiện tượng suy giảm phát triển công nghiệp mà còn dẫn đến suy giảm tăng trưởng GDP.

Khi “zoom”, xoáy sâu vào khu vực công nghiệp, câu hỏi đặt ra là điều gì dẫn đến mức tăng trưởng thấp? Ví dụ như công nghiệp xây dựng, nhìn vào số liệu phát triển công nghiệp, nếu như quý I/2016 tăng trưởng 6,2%, trong quý I/2017 tăng trưởng chỉ 3,9%, đây là tốc độ tăng trưởng thấp nhất trong sáu năm vừa qua và đó mới là vấn đề.

Sự suy giảm phát triển công nghiệp là nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm tăng trưởng GDP

Phụ thuộc vào FDI

Hoặc nếu nhìn vào khai khoáng, cùng kỳ năm ngoái giảm 1,2%, sang năm 2017 giảm tới 10% và khai khoáng chủ yếu là dầu mỏ. Còn công nghiệp chế tạo, chế biến, trong quý I/2016 tăng trưởng 8,9%, sang quý I/2017 tăng trưởng ở mức 8,3%, giảm 0,6%.

Nếu mức giảm 0,6% này tính ngược trở lại, nói khác là nếu giả định tốc độ tăng trưởng kinh tế ở khu vực công nghiệp chế tạo, chế biến duy trì ở mức 8,9%, thực tế GDP của Việt Nam sẽ tăng thêm 0,6% trong quý I. Điều đó có nghĩa là sự suy giảm của khu vực chế biến, chế tạo dẫn tới việc suy giảm GDP nói chung.

Tiếp theo, với lĩnh vực linh kiện, điện thoại sẽ thấy lĩnh vực này đóng vai trò hết sức quan trọng đối với công nghiệp và vô cùng quan trọng với con số GDP. Cụ thể, nếu như quý I/2016 tốc độ tăng trưởng của riêng ngành điện thoại di động là 14,2%, sang quý I/2017 giảm xuống mức –10,7%, đây là một sự suy giảm “khủng khiếp”. Vậy nguyên nhân do đâu?

Theo Ts. Tự Anh, có một yếu tố duy nhất cho sự suy giảm này, đó là Samsung. Qua số liệu sụt giảm đã phơi bày điểm yếu cố hữu của nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế phụ thuộc quá nhiều vào khu vực FDI. Chỉ cần một công ty FDI như Samsung có vấn đề, “hắt hơi”, lập tức cả nền kinh tế “sổ mũi” ngay.

Và lý do của Samsung là họ phải thu hồi cũng như dừng sản xuất điện thoại di động Samsung Galaxy Note 7 vì gặp lỗi. Tuy nhiên, Samsung lại đang phấn khởi khi chuẩn bị tung ra Samsung Galaxy Note 7.

Nói cho vui là nếu Samsung Galaxy Note 7 ra mắt thị trường thành công, nền kinh tế sẽ lại khởi sắc. Song rõ ràng, sự phụ thuộc vào “sức khoẻ” của một công ty nước ngoài như Samsung sẽ nguy hiểm như thế nào cho nền kinh tế.

“Sự phụ thuộc nền kinh tế vào Samsung không chỉ nằm ở xuất nhập khẩu mà còn nằm ở cả GDP, nằm luôn ở cán cân thanh toán. Tức là một công ty tác động ghê gớm đến nền kinh tế. Rõ ràng, chính sách phụ thuộc quá nhiều vào khu vực FDI là một sự thất bại”, Ts. Tự Anh lưu ý.

Nhìn rộng ra, khu vực FDI đang chiếm khoảng 2/3 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, khu vực FDI đóng góp hơn 40% tổng giá trị sản xuất công nghiệp của Việt Nam và đây chính là một nguy cơ khi phụ thuộc quá nhiều vào khu vực FDI.

Thế Vinh