Không chỉ là một phần trong chiến lược tự cung tự cấp năng lượng của Nhật Bản, kế hoạch này được kỳ vọng sẽ thổi một luồng gió mới vào các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng.

Thay máu nguồn năng lượng điện

Tính đến nay, đã có khoảng 14 thành phố ở Nhật Bản thành lập doanh nghiệp sản xuất năng lượng sạch từ chính những nguồn lực tại chỗ và sau đó bán cho các đơn vị kinh doanh và hộ gia đình.

Khi thị trường điện Nhật Bản được tự do hóa triệt để, từ đầu năm 2016, chính phủ nước này đặt mục tiêu có 1.000 công ty như vậy sẽ ra đời và hòa vào lưới điện trước năm 2021, tạo áp lực cạnh tranh trực tiếp lên các công ty hiện đang nắm thế độc quyền.

Đơn cử như thành phố Kitakyushu ở phía nam Fukuoka, đã đầu tư 24 triệu Yên (tương đương khoảng 4,5 tỷ đồng) thành lập công ty mới, dự kiến bắt đầu mua điện từ hai nhà máy điện đốt chất thải để cung cấp cho các tòa nhà công cộng.

Trước đó, Kitakyushu từng bán điện cho Kyushu Electric Power. Tuy nhiên, nhằm tiết kiệm kinh phí, thành phố này quyết định mua điện trực tiếp từ hai nhà máy của mình và bán phần điện dôi dư với mức giá thấp hơn tối thiểu 5% so với các nhà máy khác trong khu vực. Công ty điện của Kitakyushu đặt mục tiêu đến năm 2022 sẽ mở rộng phạm vi mua điện từ các nhà máy điện sinh khối, nhà máy nhiệt điện và thủy điện mà thành phố sở hữu một phần.

Do hạn chế về nguyên liệu hóa thạch, Nhật Bản phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn nhập khẩu. Trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng Fukushima, Nhật Bản đã phải tăng công suất của các nhà máy hạt nhân lên đáng kể nhằm đáp ứng khoảng 30% nhu cầu năng lượng, đồng thời dự tính đến năm 2030, nguồn năng lượng này sẽ đóng góp vào một nửa tổng sản lượng điện.

Tuy nhiên, sau thảm họa Fukushima, các nhà máy hạt nhân buộc phải ngừng hoạt động, còn người dân chuyển hướng chú ý sang năng lượng tái tạo. Mặc dù Nhật Bản vẫn chủ trương quay lại sử dụng năng lượng hạt nhân, cụ thể là có 2 trong tổng số 43 nhà máy đang hoạt động, nhưng chính phủ nước này buộc phải cắt giảm mục tiêu năm 2030 xuống còn 20% tổng sản lượng điện.

Nguồn thủy điện hiện chiếm khoảng 9% năng lượng của Nhật Bản và tỷ lệ này dự kiến sẽ không thay đổi nhiều trong tương lai. Trong khi đó, vai trò của các loại năng lượng tái tạo khác thậm chí còn nhỏ hơn. Chính bởi vậy mà Nhật Bản quyết tâm thúc đẩy nguồn năng lượng sạch từ 11% năm 2014 lên 22 - 24% vào năm 2030.

Nhiều thành phố ở Nhật Bản đã sản xuất năng lượng sạch từ nguồn lực tại chỗ

Hiện thực hóa mục tiêu

Chính phủ Nhật Bản cam kết dành ra một phần ngân sách để hiện thực hóa mục tiêu nêu trên, có tham khảo mô hình của Đức. Trong đó, công ty điện lực của từng địa phương đóng vai trò cốt lõi trong quá trình cách mạng ngành năng lượng và chiếm lĩnh thị phần của những doanh nghiệp truyền thống.

Bộ Kinh tế Nhật Bản đã đề xuất tăng gấp đôi khoản trợ cấp năng lượng tái tạo cho năm 2016 lên 82 tỷ Yên. Còn Bộ Nội vụ mong muốn tăng gấp 3 số kinh phí hỗ trợ các thành phố tiến hành các nghiên cứu khả thi trong năm tới.

Về phần mình, nhiều thành phố không thể không vui mừng mà nắm lấy ưu đãi về năng lượng tái tạo. Một công ty điện của một thị trấn có 200.000 dân sẽ nhận được 1,9 tỷ Yên mỗi năm phục vụ thúc đẩy kinh tế địa phương, bao gồm cả những tác động từ đầu tư cơ sở hạ tầng và trang thiết bị nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, cũng như tạo việc làm và tăng doanh thu bán điện tại địa phương. Theo điều tra của Đại học Nagoya, khoảng 8% các đô thị Nhật Bản đang cân nhắc gia nhập thị trường điện bán lẻ.

Phân nửa các thành phố lớn Nhật Bản hiện đã chuyển sang sử dụng điện của các nhà sản xuất năng lượng tái tạo nhỏ. Shimokawa, một thị trấn nhỏ với khoảng 3.500 dân ở phía Bắc Hokkaido, đủ sức đáp ứng 60% nhu cầu điện sưởi ấm tại các tòa nhà công cộng bằng cách đốt gỗ thừa, giúp tiết kiệm 16 triệu Yên chi phí điện và khí đốt mỗi năm.

Hùng Anh