Động thái của chính phủ Nhật Bản diễn ra trong bối cảnh cả hai ứng cử viên Tổng thống Mỹ đều tuyên bố không ủng hộ TPP.

Tránh phải đàm phán lại

Phát biểu tại một cuộc họp chính sách, ông Nobuteru Ishihara, Bộ trưởng phụ trách Chính sách kinh tế và tài khóa cho rằng: “Việc Nhật Bản phê chuẩn TPP sẽ tạo động lực cho Mỹ sớm phê chuẩn theo”.

Song song với Nhật Bản, một số nước thành viên TPP khác cũng đang tiến hành các bước vận động trong nước để nhanh chóng phê chuẩn Hiệp định, song vẫn không tốc độ được như Nhật Bản.

Chính phủ của ông Shonzo Abe muốn TPP được thông qua trước khi Quốc hội Mỹ bắt đầu bước vào giai đoạn giao thời từ ngày 14/11 - khoảng thời gian sau cuộc bầu cử quốc hội và trước khi quốc hội mới ra mắt vào tháng 1; trong thời gian này, quốc hội Mỹ vẫn làm việc nhưng với sự vắng mặt của rất nhiều thành viên bị mất ghế và cũng chưa có các thành viên mới được bầu, ngoại trừ những người được bầu lại.

Tự do thương mại chính là nền tảng cho sự phát triển của kinh tế Nhật Bản thời hậu chiến

Động thái của chính phủ Nhật Bản diễn ra trong bối cảnh cả bà Hillary Clinton - ứng cử viên đảng Dân chủ và ông Donald Trump - ứng cử viên đảng Cộng hòa, đều phản đối TPP. Chính vì thế, mà các quan chức Nhật Bản hy vọng một khi Tổng thống Barack Obama vẫn còn tại nhiệm trong giai đoạn chuyển giao quyền lực, thì TPP vẫn còn nguyên cơ hội được phê chuẩn bởi ông Obama có quan điểm ủng hộ rất mạnh mẽ.

Ngoài ra, Nhật Bản đẩy nhanh tiến trình phê chuẩn còn để ngăn chặn khả năng chính quyền Mỹ tương lai yêu cầu đàm phán lại TPP. Trước đó, Bộ trưởng Thương mại Úc, ông Steve Ciobo - từng khẳng định không hứng thú với việc đàm phán lại, trong khi Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long, nhận định nếu đàm phán lại mà suôn sẻ thì cũng mất thêm vài năm nữa, còn nếu không thì toàn bộ TPP sẽ đổ bể.

Đối với chính phủ Nhật Bản, TPP được chờ đợi như trụ cột của cả chiến lược kinh tế và an ninh quốc gia. TPP sẽ xóa bỏ ngay thuế quan đối với hơn 80% linh kiện phụ tùng ô tô Nhật Bản xuất khẩu sang Hoa Kỳ, giúp giảm chi phí đầu vào cho các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản có nhà máy sản xuất tại Hoa Kỳ. Nói như ông Abe thì “Tự do thương mại chính là nền tảng cho sự phát triển của kinh tế Nhật Bản thời hậu chiến”.

Không thể thiếu cả Nhật lẫn Mỹ

TPP là hiệp định thương mại tự do thế hệ mới giữa 12 quốc gia, bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Việt Nam, Malaysia, Singapore, Australia, New Zea Land, Brunei, Canada, Mexico, Chile và Peru. Ngoài việc gỡ bỏ hầu hết thuế quan và các rào cản thương mại khác, TPP còn có những cam kết về lao động và môi trường.

Theo văn kiện Hiệp định, TPP chính thức có hiệu lực theo một trong ba cách.

Cách thứ nhất, TPP có hiệu lực sau 60 ngày kể từ ngày mà tất cả các thành viên TPP thông báo về việc đã hoàn tất các thủ tục pháp lý (phê chuẩn) nội bộ của mình.

Cách thứ hai, trong vòng 2 năm kể từ ngày TPP được ký kết Hiệp định chưa thể có hiệu lực theo cách 1, nhưng có ít nhất 6 nước thành viên chiếm ít nhất 85% tổng GDP của khu vực (tính theo số liệu năm 2013) thông báo đã hoàn tất các thủ tục pháp lý nội bộ, thì Hiệp định sẽ có hiệu lực sau 60 ngày kể từ khi kết thúc thời hạn 2 năm đó.

Cách cuối cùng, nếu cả hai trường hợp trên không xảy ra, Hiệp định sẽ có hiệu lực sau 60 ngày kể từ thời điểm có ít nhất 6 nước thành viên chiếm ít nhất 85% tổng GDP của khu vực thông báo hoàn tất thủ thục pháp lý nội bộ.

Theo dữ liệu 2013, tỷ trọng GDP của Hoa Kỳ và Nhật Bản trong khu vực lần lượt là 60,3% và 17,7%. Điều đó có nghĩa cả hai nước phải phê chuẩn Hiệp định TPP mới có hiệu lực, vì nếu thiếu một trong hai thì sẽ không thể đạt được mức yêu cầu 85%.

Tương tự như vậy, nhóm Canada, Australia, Mexico (6,6%, 5,6% và 4,5%) cũng phải có một hoặc hai nước phê chuẩn. Ngoài ra, một số quốc gia khác cần phê chuẩn để đạt được yêu cầu đủ 6 thành viên ký kết TPP và chiếm 85% tổng sản phẩm quốc dân năm 2013.

Hải Châu