Theo số liệu thống kê của Bộ NN&PTNT, trong tháng 3/2016, lượng tiêu xuất khẩu (XK) ước đạt 21.000 tấn, với giá trị đạt 171 triệu USD, đưa khối lượng XK tiêu 3 tháng đầu năm 2016 đạt 41.000 tấn, thu về 349 triệu USD, tăng 7% về khối lượng nhưng giảm 1,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2015. Giá tiêu XK bình quân đạt 8.878,86 USD/tấn, giảm 3,8% so với cùng kỳ năm 2015.

Các thị trường XK tiêu lớn nhất của Việt Nam là Hoa Kỳ, Ấn Độ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất và Hà Lan, với 47,31% thị phần. Các thị trường có giá trị XK tăng mạnh, là Pakixtan (tăng gấp gần 4 lần), Ai Cập (64,65%) và Hàn Quốc (25,69%).

Hiệu quả kinh tế phá vỡ quy hoạch

Theo nhận định của các chuyên gia về thị trường tiêu nội địa, nhìn chung quý I, giá tiêu nội địa giảm liên tiếp từ mức giá bình quân 157.000 - 160.000 đồng/kg trong tháng 1 và 150.000 - 152.000 đồng/kg trong tháng 2, xuống còn 130.000 đồng/kg do vào thời điểm thu hoạch rộ, khiến lượng cung tăng và giá giảm, nhưng thị trường đã có dấu hiệu hồi phục vào cuối tháng 3. Tính đến ngày 31/3/2016, giá tiêu trong nước tại các tỉnh Đăk Lăk, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai, Đăk Nông, Gia Lai dao động trong khoảng từ 148.000 - 151.000 đồng/kg.

Kết quả khảo sát mùa thu hoạch hồ tiêu năm 2015 - 2016, của Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam (VPA), ở 6 tỉnh trọng điểm sản xuất hồ tiêu, gồm Bình Phước, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai và khu vực Tây Nguyên, cho thấy dự đoán sản lượng hồ tiêu cả nước chỉ cao hơn chút ít so với vụ 2015, nhưng không bằng vụ 2014, ước đạt tổng sản lượng khoảng 135.000 - 137.000 tấn (năm 2015 là 134.000 tấn).

Sản lượng tương đương năm 2015, giá tiêu dù giảm nhưng đây vẫn là loại cây trồng cho nông dân thu nhập cao hơn hẳn so với nhiều loại cây khác. Vì hiệu quả kinh tế cao nên diện tích hồ tiêu tăng chóng mặt, phá vỡ quy hoạch tại nhiều địa phương.

Chỉ trong 3 năm trở lại đây, toàn vùng Tây Nguyên, diện tích hồ tiêu đã tăng 20.000 ha. Tại Đăk Lăk, mặc dù quy hoạch đến năm 2020, toàn tỉnh chỉ phát triển đến 16.000 ha tiêu, nhưng đến nay, con số này đã lên tới 21.000 ha. Gia Lai có trên 13.100 ha hồ tiêu trong khi quy hoạch tầm nhìn đến năm 2020 diện tích tại tỉnh này là 6.000 ha. Riêng tỉnh Đăk Nông, tính đến tháng 2/2016, diện tích hồ tiêu đã lên tới con số 17.188 ha, vượt xa kế hoạch đến năm 2025 là 12.951 ha.

Cây tiêu được phát triển ồ ạt ở Tây Nguyên

Vai trò tiên quyết

Không có gì khó hiểu, khi người dân thấy trồng tiêu bán được giá nên đua nhau trồng. Vấn đề đáng nói là việc phá vỡ quy hoạch kéo theo nhiều hệ lụy: chất lượng tiêu xuống thấp, dịch bệnh trên tiêu phát triển mạnh, đặc biệt việc canh tác không đảm bảo ATTP khiến thời gian gần đây, tiêu là một trong số những mặt hàng nông sản nước ta bị các thị trường trả về.

Chỉ cần một lượng nhỏ tiêu bị trả về, thông tin bị công bố trên thị trường ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín của ngành tiêu Việt Nam, kéo theo đó là hậu quả nguy cơ mất thị trường là rất lớn.

Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch VPA, thừa nhận sản phẩm tiêu Việt Nam mới đây bị Tây Ban Nha trả về là có thật, do bị phát hiện hàm lượng chất diệt nấm carbendazim vượt quá giới hạn cho phép, trong lô hàng hạt tiêu đen của một DN Việt xuất sang thị trường này. Tuy nhiên, theo ông Nam, điều đáng lo ngại là các đối thủ của Việt Nam sẽ lợi dụng tình hình này để làm ảnh hưởng uy tín ngành hồ tiêu Việt Nam.

Lẽ dĩ nhiên, khi xuất hàng đi, cả DN lẫn nông dân không ai mong sản phẩm của mình bị trả về. Vậy câu chuyện bắt nguồn do đâu.

Nhìn vào thực tế sản xuất, chế biến, kinh doanh của ngành hồ tiêu, cho thấy hầu hết các hộ trồng tiêu đều tự phát, quy mô trồng nhỏ lẻ, mỗi nơi canh tác theo cách riêng của mình.: “DN XK hạt tiêu không hề muốn xuất tiêu bẩn, bởi rủi ro quá lớn, như hàng có thể bị trả về, giá bán bị ép… nhưng rất khó tìm được tiêu sạch, bởi 90% sản phẩm được làm từ nông hộ nhỏ, được sản xuất rời rạc, canh tác theo chủ quan”, đại diện VPA phân trần.

Theo VPA, kiểm soát được vấn đề ATTP với hồ tiêu không dễ, đòi hỏi nỗ lực của nhiều đối tượng cùng tham gia chuỗi, từ nhà cung ứng vật tư đầu vào, đến nông dân, thương lái, người thu gom, DN… nhưng vai trò tiên quyết chính là của cơ quan quản lý ngành nông nghiệp trung ương và địa phương.

VPA kiến nghị, Bộ NN&PTNT cần tiến hành rà soát quy trình canh tác, thu hoạch bảo quản hồ tiêu để kết luận rõ khâu nào gây tồn dư hóa chất trên tiêu. Rà soát, tiến tới loại bỏ khỏi danh mục một số thuốc chứa hoạt chất mà nhiều nước NK cấm, như Carbendazim, permethrin, methalaxyl…

Bên cạnh đó, cần tiến hành khảo nghiệm, đưa vào danh mục thuốc BVTV có nguồn gốc sinh học để thay thế. Sớm ban hành quy trình GAP cho hồ tiêu. Tăng cương hoạt động khuyến nông, tập huấn, nâng cao trình độ cho nông dân trong canh tác bảo quản hồ tiêu.

Về lâu dài, cần sớm xây dựng các quy trình sản xuất từ hộ nông dân, quy hoạch vùng nguyên liệu để có thể tiến tới cấp chứng nhận vùng sản xuất sạch…

Thu Hường