Theo Tổng cục Hải quan, trong 5 tháng đầu năm 2017, kim ngạch nhập khẩu TACN và nguyên liệu của Việt Nam đạt trên 1,4 tỷ USD (tăng 20,6% so với cùng kỳ năm 2016).

Tính riêng trong tháng 5/2017, Việt Nam chi hơn 261 triệu USD cho mặt hàng này.

“Nghịch lý” giá

Nhập khẩu nguyên liệu chế biến trong 5 tháng đầu năm 2017 cũng tăng mạnh so với cùng kỳ. Cụ thể, bắp (ngô) đạt trên 3 triệu tấn, trị giá 625 triệu USD (tăng 1,5% về khối lượng và tăng 6,2% về giá trị); đậu nành đạt 643.000 tấn, trị giá 280 triệu USD (tăng 8,4% về khối lượng và tăng 18,9% về giá trị)…

TACN ngoại ồ ạt đổ về Việt Nam trong khi thị trường lợn thịt (vật nuôi tiêu tốn tỷ trọng thức ăn lớn nhất ngành chăn nuôi) đang gặp khủng hoảng thừa, giá rớt thê thảm là một nghịch lý.

Cùng thời điểm này năm 2016, tổng đàn lợn thịt tại Việt Nam tăng hơn 3%, người dân phấn khởi tăng đàn do giá lợn tăng, nhưng lượng TACN nhập khẩu 5 tháng đầu năm chỉ đạt hơn 1,1 tỷ USD (giảm 21,5% so với cùng kỳ 2015), thấp hơn nhiều mức 1,4 tỷ USD của tháng 5/2017 (dù tổng đàn lợn trong nước đã giảm 2%).

Lý giải nghịch lý trên, ông Lê Bá Lịch – Chủ tịch Hiệp hội TACN Việt Nam, cho biết nhập khẩu TACN tăng trong khi tổng đàn lợn giảm là do giá nguyên liệu thế giới giảm, các doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu để tích trữ. Điều này là hoàn toàn bình thường.

Các chuyên gia nông nghiệp khẳng định, khi nguyên liệu đầu vào giảm (giá nguyên liệu chế biến) thì đầu ra (giá TACN) cũng phải giảm. Nhưng trên thực tế, giá TACN khi đến tay người chăn nuôi những năm qua vẫn luôn có chiều hướng gia tăng.

Các doanh nghiệp TACN cũng cho rằng việc đẩy mạnh nhập khẩu, tích trữ nguyên liệu khí giá rẻ sẽ tạo điều kiện để hạ giá thành, giúp doanh nghiệp đồng hành, chia sẻ khó khăn với người chăn nuôi. Tuy nhiên, theo khảo sát, người chăn nuôi chưa được hưởng lợi.

Anh Phùng Khắc – chủ đại lý phân phối TACN tại Tp.Biên Hòa (Đồng Nai), chia sẻ: “Kể từ đầu năm 2017, cũng có một số nhà máy giảm giá, nhưng tỉ lệ giảm nhỏ giọt, chỉ từ 3 – 7%. So với mức tăng trước đó thì không thấm vào đâu”.

“Gần 10 năm nuôi lợn, tôi chưa từng thấy giá cám, giá thuốc giảm bao giờ. Với các hộ chăn nuôi lớn, ký hợp đồng trực tiếp với nhà máy thì giá còn ổn định, còn các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, số lượng vài chục con thì cứ xác định chi phí cho TACN năm nay cao hơn năm trước”, ông Thế – một chủ trại nuôi lợn tại huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai), chia sẻ.

Ông Nguyễn Nguyên – chủ trại lợn tại “thủ phủ” nuôi lợn miền Bắc, xã Ngọc Lũ (Bình Lục, Hà Nam), cho biết: “Giá mỗi bao cám loại 18 – 25 kg có giá 260.000 – 360.000 đồng. Với chu kỳ nuôi lợn 4 – 6 tháng, sẽ tốn từ 8 – 10 bao, chi phí thức ăn cho lợn tốn 2 – 3,6 triệu đồng/con”.

Nghịch lý giá TACN đang “ăn mòn” lợi nhuận, làm gia tăng khó khăn cho người chăn nuôi, đặc biệt là những hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Ngược lại, đối tượng được hưởng lợi nhất trong bất kỳ hoàn cảnh nào là các nhà máy chế biến TACN.

Nghịch lý chi phí TACN đang “ăn mòn” lợi nhuận của người nuôi lợn

DN ngoại điều khiển thị trường?

Theo các chuyên gia, sở dĩ nghịch lý giá TACN xảy ra là do các nhà máy, doanh nghiệp chế biến luôn tối ưu hóa lợi ích, đặc biệt là các doanh nghiệp liên doanh hoặc các doanh nghiệp FDI luôn tìm cách thao túng thị trường, đẩy rủi ro sang cho người chăn nuôi.

Chiêu thức của các doanh nghiệp lớn là ký hợp đồng thuê người nông dân nuôi gia công và phụ trách bán con giống, TACN, thuốc thú y cho người nuôi, trong khi mọi chi phí sẽ do người nông dân tự bỏ ra, các doanh nghiệp lại là người quyết định giá cả các sản phẩm, chi phí chăn nuôi.

Vì vậy, khủng hoảng không những không gây thiệt hại mà còn làm lợi cho các doanh nghiệp nước ngoài. Khi đó, sẽ càng có nhiều hộ chăn nuôi tự do buộc phải chuyển sang làm thuê cho các công ty này.

Theo Hội Chăn nuôi Việt Nam, các DN liên doanh và DN FDI đang chiếm lĩnh thị trường TACN Việt Nam, dù chiếm chưa đầy 2/5 về số lượng nhưng “khối ngoại” lại đang chiếm lĩnh xấp xỉ 65% thị phần. Với sức ảnh hưởng lớn, các doanh nghiệp không khó để bắt tay làm giá.

Ts. Đoàn Xuân Trúc – Phó Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, cho biết cả nước hiện có trên 200 nhà máy sản xuất TACN song thị phần lớn nằm trong tay các doanh nghiệp của Úc, Thái Lan, Mỹ hay Đài Loan. Các doanh nghiệp này nhập khẩu một khối lượng nguyên liệu từ công ty mẹ để sản xuất TACN trong nước.

Thực tế này đòi hỏi cần phải giải pháp nhằm bình ổn thị trường TACN, các cơ quan chức năng cần có giải pháp để bảo vệ quyền lợi của người chăn nuôi trong mối quan hệ liên kết với nhà máy chế biến TACN nước ngoài.

Tại phiên trả lời chất vấn trước Quốc hội sáng 13/6, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT cũng cho rằng: “Cần tổ chức lại sản xuất ngành TACN. 23 triệu tấn cám công nghiệp hiện nay đang quá thừa. Bộ sẽ có thông báo yêu cầu các tỉnh không cho phát triển nữa, chuyển một phần sản xuất sang cám truyền thống để chăn nuôi truyền thống, giảm nhập nguyên liệu về làm cám công nghiệp”.

Văn Nguyễn