Không phải ngẫu nhiên Hà Nội được dành một nghị quyết chuyên đề với tầm nhìn kéo dài tới năm 2065. Là địa phương có quy mô GRDP lớn thứ hai cả nước, đóng góp khoảng 13% GDP và hơn 25% tổng thu ngân sách quốc gia, Hà Nội hiện quy tụ trên 400.000 doanh nghiệp đang hoạt động cùng gần 2.700 hợp tác xã. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của Thủ đô nhiều năm qua vẫn chưa tương xứng với tiềm năng khi năng suất lao động, chất lượng đô thị và khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo còn khoảng cách so với các đô thị hàng đầu trong khu vực. Điều đó cho thấy dư địa phát triển của Hà Nội không còn nằm ở việc mở rộng quy mô đơn thuần mà phải chuyển sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả quản trị và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Từ khát vọng phát triển đến một hệ tư duy mới

Chính trong bối cảnh đó, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 và năm 2065 mang ý nghĩa không chỉ là định hướng chiến lược, mà còn là bước chuyển về tư duy phát triển. Nếu trước đây, các mục tiêu thường tập trung vào quy mô kinh tế hay tốc độ tăng trưởng, thì Nghị quyết lần này hướng tới một mô hình phát triển dựa trên chất lượng, năng suất, đổi mới sáng tạo và chất lượng sống của người dân.

Điểm khác biệt của Nghị quyết 02-NQ/TW không nằm ở việc đặt ra thêm mục tiêu tăng trưởng, mà ở chỗ chuyển trọng tâm phát triển của Hà Nội từ khai thác các nguồn lực truyền thống sang kiến tạo động lực mới dựa trên thể chế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại. Đây cũng là nền tảng để mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp, hợp tác xã và toàn bộ nền kinh tế Thủ đô trong nhiều thập niên tới.

Theo Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, điều  này tạo nền tảng cho phát triển bền vững, lâu dài. Quan trọng hơn, nó giúp Hà Nội chủ động hơn trong phân bổ nguồn lực, phát triển không gian đô thị và thu hút đầu tư theo hướng linh hoạt, thay vì bị giới hạn bởi những quy hoạch thiếu tính thích ứng như trước đây.

Đây cũng là lần đầu tiên Hà Nội được đặt trong vai trò một cực tăng trưởng có trách nhiệm dẫn dắt sự phát triển của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước. Điều đó đồng nghĩa, thành công của Thủ đô sẽ không còn được đo bằng tốc độ tăng trưởng GRDP hay quy mô ngân sách, mà bằng khả năng tạo sức lan tỏa đối với chuỗi cung ứng, đổi mới sáng tạo, thị trường lao động chất lượng cao và mạng lưới doanh nghiệp của cả vùng. Từ góc độ này, Nghị quyết 02-NQ/TW không chỉ là chiến lược phát triển một địa phương, mà còn là một mắt xích quan trọng trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đáng chú ý, lần đầu tiên quy hoạch Thủ đô được đặt trong tầm nhìn dài hạn đến 100 năm, đồng thời chuyển từ tư duy "quy hoạch tĩnh" sang "quy hoạch động và mở". Đây không đơn thuần là sự thay đổi về kỹ thuật lập quy hoạch mà phản ánh một cách tiếp cận hoàn toàn mới trong quản trị đô thị. Quy hoạch sẽ không còn là bản thiết kế cố định trong nhiều năm mà có khả năng cập nhật theo dữ liệu thực tiễn, thích ứng với biến động của dân số, hạ tầng, môi trường và xu hướng phát triển kinh tế.

Tháo gỡ "điểm nghẽn" để mở không gian tăng trưởng

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, điểm cốt lõi của Nghị quyết 02-NQ/TW là sự thay đổi về tư duy: “Hà Nội không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn phải đóng vai trò định hình và dẫn dắt. Điều đó đòi hỏi một năng lực quản trị hoàn toàn khác, linh hoạt hơn và sáng tạo hơn”. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện chính sách, mà còn là đổi mới cách làm. Từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ; từ điều hành hành chính sang kiến tạo phát triển - đó là những chuyển biến cần thiết để hiện thực hóa tầm nhìn đã đặt ra.

Thực tế, Nghị quyết đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế còn tồn tại như tăng trưởng chưa tương xứng với tiềm năng, năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng còn thấp; công tác quy hoạch, quản lý đô thị chưa theo kịp tốc độ phát triển; tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng hay áp lực hạ tầng vẫn là những bài toán lớn.

Việc nhìn thẳng vào những tồn tại này không nhằm chỉ ra hạn chế, mà để xác định đúng "điểm nghẽn" cần ưu tiên xử lý. Đây cũng là cơ sở để Hà Nội xây dựng một chương trình hành động với trọng tâm là hoàn thiện thể chế, cải cách mạnh mẽ bộ máy quản lý và tạo lập môi trường đầu tư thông thoáng hơn.

Ở góc độ kinh tế, những điểm nghẽn này đều làm gia tăng chi phí phát triển. Ùn tắc giao thông khiến doanh nghiệp mất thêm thời gian và chi phí logistics; thủ tục hành chính kéo dài làm tăng chi phí cơ hội của nhà đầu tư; quy hoạch thiếu đồng bộ khiến nhiều dự án phải điều chỉnh hoặc chậm triển khai. Vì vậy, cải cách thể chế không chỉ là yêu cầu về quản lý nhà nước mà còn là giải pháp trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Thủ đô. Mỗi thủ tục được rút ngắn, mỗi quy trình được số hóa hay mỗi nút thắt về hạ tầng được tháo gỡ đều có thể chuyển hóa thành lợi ích kinh tế cụ thể cho doanh nghiệp và người dân.

Bên cạnh cải cách thể chế, Nghị quyết cũng mở ra một không gian phát triển mới thông qua mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm. Thay vì tiếp tục dồn áp lực vào khu vực nội đô, Hà Nội sẽ phát triển các cực tăng trưởng mới gắn với hệ thống đô thị vệ tinh, khu công nghệ cao, trung tâm logistics, các hành lang kinh tế và mạng lưới giao thông hiện đại. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần giảm áp lực hạ tầng mà còn tạo dư địa cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao và kinh tế sáng tạo phát triển.

Định hướng này cũng gắn chặt với các dự án hạ tầng chiến lược đang được triển khai như đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, các tuyến đường sắt đô thị, mở rộng Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, cùng hệ thống các đô thị vệ tinh và Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Khi mạng lưới kết nối được hoàn thiện, không gian phát triển sẽ được mở rộng ra ngoài khu vực nội đô, tạo điều kiện hình thành các trung tâm nghiên cứu, logistics, tài chính, sản xuất công nghệ cao và dịch vụ hiện đại. Đây là tiền đề để Hà Nội chuyển từ mô hình phát triển tập trung sang mô hình đa cực với khả năng phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.

Trong cấu trúc phát triển mới, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; khu vực Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn gắn với dịch vụ logistics và sân bay quốc tế; trong khi các đô thị phía Nam và phía Tây sẽ phát triển công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại và không gian sáng tạo. Việc hình thành các cực tăng trưởng chuyên biệt sẽ giúp phân bổ lại nguồn lực phát triển thay vì tiếp tục tập trung vào khu vực nội đô.

Mở dư địa phát triển cho doanh nghiệp và HTX

Trong bức tranh phát triển mới của Hà Nội, doanh nghiệp tiếp tục là lực lượng trung tâm tạo ra của cải vật chất, việc làm và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là Nghị quyết 02-NQ/TW mở rộng không gian phát triển không chỉ cho khu vực doanh nghiệp mà còn cho các hợp tác xã - khu vực kinh tế tập thể đang từng bước khẳng định vai trò trong chuỗi giá trị.

Đối với doanh nghiệp, những cơ hội sẽ đến từ nhiều hướng. Trước hết là không gian phát triển được mở rộng nhờ mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm. Khi các cực tăng trưởng mới hình thành cùng hệ thống vành đai, đường sắt đô thị, trung tâm logistics và khu công nghệ cao, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn về địa điểm đầu tư, giảm áp lực chi phí đất đai, đồng thời tiếp cận thuận lợi hơn với nguồn nhân lực và thị trường.

Bên cạnh đó, định hướng phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái mới cho các doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cũng như các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D). Đây cũng là nền tảng để Hà Nội nâng cao sức hút đối với dòng vốn FDI chất lượng cao, từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và công nghệ sinh học.

Theo nhiều doanh nghiệp, điều được kỳ vọng nhất từ Nghị quyết không chỉ là các cơ chế ưu đãi mới mà là khả năng rút ngắn thời gian phê duyệt dự án, tính ổn định của chính sách và sự minh bạch trong thực thi. Khi chi phí tuân thủ giảm xuống, nguồn lực sẽ được chuyển nhiều hơn cho đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất.

Trong khi đó, khu vực HTX được kỳ vọng sẽ có cơ hội phát triển theo hướng hiện đại hơn. Nếu trước đây, nhiều HTX chủ yếu hoạt động trong phạm vi sản xuất thì giai đoạn tới sẽ có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thông qua ứng dụng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và logistics.

Đặc biệt, việc triển khai Luật Hợp tác xã năm 2023 cùng định hướng phát triển kinh tế số sẽ tạo điều kiện để các HTX chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình kinh doanh hiện đại. Nhiều HTX có thể ứng dụng nền tảng số trong quản trị, truy xuất nguồn gốc, kết nối tiêu thụ và thương mại điện tử, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong nước cũng như xuất khẩu. Đây cũng là cơ hội để kinh tế tập thể phát huy vai trò liên kết sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn và góp phần xây dựng nền kinh tế xanh, tuần hoàn theo định hướng của Hà Nội.

Thay vì chỉ là đầu mối tổ chức sản xuất, HTX trong giai đoạn mới sẽ đóng vai trò "cầu nối" giữa nông dân với doanh nghiệp, giữa sản xuất với thị trường và giữa sản phẩm địa phương với chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là hướng đi giúp các sản phẩm OCOP, làng nghề và nông sản Hà Nội gia tăng giá trị thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.

Tuy nhiên, cơ hội từ Nghị quyết sẽ chỉ trở thành hiện thực nếu quá trình triển khai bảo đảm tính đồng bộ và quyết liệt. Thực tế cho thấy, khoảng cách giữa chủ trương và thực thi vẫn là thách thức không nhỏ trong nhiều chương trình phát triển trước đây. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện thể chế, Hà Nội cần xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả thực hiện bằng các chỉ tiêu cụ thể; đồng thời nâng cao trách nhiệm của từng cấp, từng ngành trong tổ chức thực hiện. Chỉ khi cải cách được chuyển hóa thành những thay đổi thực chất về môi trường đầu tư, chất lượng hạ tầng và hiệu quả quản trị, Nghị quyết mới phát huy đầy đủ giá trị.

Có thể thấy, Nghị quyết số 02-NQ/TW không chỉ là một định hướng phát triển mới dành riêng cho Hà Nội mà còn là bước chuyển quan trọng về mô hình tăng trưởng của Thủ đô trong nhiều thập niên tới. Từ cải cách thể chế, quản trị số, phát triển khoa học - công nghệ đến xây dựng đô thị đa trung tâm, mọi định hướng đều hướng tới mục tiêu tạo lập một môi trường phát triển hiện đại, minh bạch và có sức cạnh tranh quốc tế.

 Khi được hiện thực hóa bằng những chương trình hành động quyết liệt và hiệu quả, Nghị quyết sẽ mở ra dư địa phát triển mới cho doanh nghiệp, hợp tác xã và toàn bộ nền kinh tế Thủ đô, đồng thời tạo động lực lan tỏa mạnh mẽ đối với vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước trên hành trình hướng tới một Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại và trở thành thành phố toàn cầu vào năm 2065.

Đức Anh