Ngay trong mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2017, Bộ Công Thương cũng đưa ra mức khá khiêm tốn, tăng 6 – 7% với dự kiến tổng giá trị xuất khẩu khoảng 182,5 tỷ USD. Riêng mức độ nhập siêu so với tổng kim ngạch xuất khẩu sẽ duy trì ở mức 3,6%, ước khoảng 6,5 tỷ USD.

Để thúc đẩy xuất khẩu nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng này, theo Bộ Công Thương, thời gian tới cần tích cực mở rộng thị trường xuất khẩu cho tiêu thụ sản phẩm. Nhất là đối với những mặt hàng Việt Nam có thế mạnh như nông sản, thủy sản, dệt may, da giầy, đồ gỗ, hàng điện tử…

Bắt buộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Nhân tuyên bố của ông Donald Trump, giới chuyên gia cho rằng trong trường hợp nếu không có TPP, để có mức tăng trưởng xuất khẩu tốt, bắt buộc vẫn phải tham gia cho được vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Bởi lẽ, hội nhập với chuỗi giá toàn cầu chính là động lực thiết yếu cho tăng trưởng xuất khẩu.

Theo Ts. Lê Đăng Doanh, có ba lĩnh vực được cho là rất quan trọng để thúc đẩy các cơ hội thương mại và chuỗi giá trị toàn cầu (GVC). Đó là cải thiện kết nối và tạo thuận lợi thương mại; củng cố và phát triển các ngành dịch vụ; giải quyết những khó khăn về môi trường kinh doanh của khu vực tư nhân trong nước. Còn với TPP, “thương mại tự do” thực ra không hề “tự do” mà có rất nhiều ràng buộc, quy định. Nếu muốn có “thương mại ưu đãi” thì các DN Việt Nam phải nắm được, thực hiện được các quy định. Nói như Ts. Lê Đăng Doanh, khoảng cách giữa Việt Nam và các yêu cầu TPP là rất lớn, Nhà nước và DN đều phải cải cách mạnh mẽ.

Hơn nữa, trong TPP, nhiều yêu cầu tiến bộ mà Việt Nam cũng hướng tới trong quá trình cải cách thể chế như quyền tự do người lao động, cạnh tranh, bình đẳng với DN nhà nước.

Không có TPP, Việt Nam vẫn phải cải cách để phục vụ bản thân mình

Tuy nhiên, Ts. Doanh nhận định đó là những yêu cầu cao đối với bộ máy nhà nước và DN Việt Nam. Hơn nữa, các rào cản kỹ thuật có thể gây khó khăn đến mức vô hiệu hoá mức giảm thuế. Đến lúc đó, các DN lại phải tham vấn giới luật sư.

Ông Claudio Dordi, Tư vấn trưởng Dự án EU – Mutrap, cho biết nếu không có TPP thì GDP của Việt Nam đến năm 2025 sẽ vào khoảng 235 tỷ USD. Còn nếu có TPP thì GDP Việt Nam sẽ tăng thêm 33,5 tỷ USD. Nhưng, trước viễn cảnh nếu việc Mỹ rút khỏi TPP thực sự xảy ra, trả lời chất vấn trước Quốc hội hồi tuần trước, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng nói rõ TPP vẫn còn lại các đối tác là Canada, Mexico, Peru và Chile với thương mại xuất khẩu hàng năm khoảng gần 600 tỷ USD, một con số khổng lồ và nhiều tiềm năng.

Không TPP, vẫn phải cải cách

Riêng về thu hút FDI vào Việt Nam, tỷ trọng cao nhất vẫn là Nhật Bản và Singapore, hai nước này cộng lại gấp 7 lần vốn của Mỹ. Bên cạnh đó, khi không có TPP, Việt Nam và các nước thành viên vẫn còn các khuôn khổ thương mại tự do khác như WTO hay AFTA để giao thương với Mỹ.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở một số khía cạnh, Việt Nam vẫn đang bị tụt hậu. Nhất là xuất khẩu dịch vụ như là một tỷ lệ phần trăm của tổng xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ vẫn còn khá thấp. Trong khi đó, khối DN FDI vẫn là xúc tác quan trọng cho tăng trưởng xuất khẩu và GDP.

Điều đáng nói, tác động lan toả (công nghệ và bí quyết) từ FDI còn hạn chế. Do đó, Việt Nam không có được lợi ích lớn hơn. Thực tế là các DN FDI chủ yếu hoạt động riêng biệt, có liên kết rất hạn chế với các DN Việt Nam. Trong khi đó, khối tư nhân trong nước của Việt Nam còn chậm tiến về công nghệ và năng lực quản lý, cũng như thiếu động cơ và năng lực tiếp thu.

Đứng ở góc độ DN, ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch Tập đoàn Hoa Sen, từng cho rằng Hiệp định TPP đặt ra nhiều thách thức mới với bản thân DN của ông mà điển hình là sự cạnh tranh khốc liệt tại thị trường nội địa.

Về bản chất, TPP là một Hiệp định thúc đẩy việc mở cửa thị trường đối với các quốc gia thành viên. Do đó, khi những rào cản thuế quan dần được dỡ bỏ, các DN thép nội địa, trong đó có Tập đoàn Hoa Sen, sẽ phải đối mặt với việc nhập khẩu ồ ạt các sản phẩm thép có xuất xứ từ các quốc gia thành viên với ưu thế vượt trội về giá cả cũng như chất lượng.

Rõ ràng, trước những diễn biến khó lường của TPP, nhiều DN trong nước vẫn hy vọng rằng nếu nó đến chậm cũng có thể giúp cho nền kinh tế nói chung và các DN nói riêng có thêm thời gian để cải cách cũng như giảm bớt áp lực cạnh tranh cho họ.

Còn đứng ở góc nhìn của chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, không thể trông chờ TPP và nước ngoài giúp Việt Nam cải cách kinh tế. Không có TPP, Việt Nam vẫn phải cải cách để phục vụ bản thân mình. Trong giai đoạn hiện nay, nếu Việt Nam không thúc đẩy mạnh công cuộc cải cách thì sẽ không thể nào phát triển lên được.

Thế Vinh