Theo các chuyên gia kinh tế, mặc dù sẽ có nhiều thách thức phải vượt qua, nhưng tác động chung của các hiệp định thương mại tự do (FTA) đối với Việt Nam trong năm 2016 là tích cực.

Trong đó, bên cạnh Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) mới hình thành, thì tính riêng 4 FTA với 45 nước đối tác đã chiếm đến 65% GDP và 50% thương mại của thế giới. Điều này mang lại nhiều cơ hội cho Việt Nam trong năm 2016 như: tăng xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, cơ cấu lại thị trường xuất nhập khẩu...

Đa dạng hóa thị trường

Đơn cử như FTA Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA). Ông Man Kon Kim, chuyên gia Hàn Quốc của Trung tâm Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa phía Nam (Bộ Kế hoạch & Đầu tư) chia sẻ, điều ông tâm đắc nhất khi VKFTA được thực thi, chính là cánh cửa thị trường đã thực sự rộng mở với các bên. Điều đó cũng đồng nghĩa cơ hội chưa bao giờ nhiều và hấp dẫn như hiện nay.

Ông Man Kon Kim cũng nhận định sự dịch chuyển mạnh nguồn vốn FDI của Hàn Quốc vào Việt Nam là có thật, hiển nhiên và đang tiếp tục diễn ra. Tuy nhiên, khó khăn vẫn còn nhiều bởi việc cạnh tranh ở thị trường nội địa Việt Nam rất lớn. Mặt khác, do quy mô thị trường nhỏ nên các doanh nghiệp (DN) Hàn Quốc phải tìm ra thị trường khác để xuất khẩu.

Bình luận mới đây trên kênh Chanel News Asia (Singapore), ông Glenn Maguire, nhà kinh tế trưởng phụ trách khu vực châu Á-Thái Bình Dương của ngân hàng ANZ, nói rằng trong năm 2016, Việt Nam không chỉ đa đạng hóa các chủng loại hàng hóa xuất khẩu mà sẽ đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Còn ông Rajiv Biswas, nhà kinh tế trưởng phụ trách khu vực châu Á Thái Bình Dương của tổ chức tư vấn tài chính IHS Global Insight, nhận định khả năng phục hồi thương mại đã giúp Việt Nam thành công trong nỗ lực đa dạng hóa các mặt hàng xuất khẩu hướng vào ngành sản xuất may mặc và điện tử.

Ngoài ra, vấn đề thương hiệu Việt sẽ như thế nào trong năm mới hội nhập cũng đang được nhiều người quan tâm. Chia sẻ với Thời báo Kinh Doanh, chuyên gia kinh tế Nguyễn Phi Vân (cố vấn dự án xây dựng thương hiệu cho Bộ Nội thương, Hợp tác và Tiêu dùng của Chính phủ Malaysia) cho rằng trong năm 2016, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm nhiều cơ hội để xuất khẩu thương hiệu ra thế giới, nhất là trong các ngành bán lẻ, dịch vụ, ẩm thực. Đặc biệt là khi AEC hình thành và qua các FTA thì cơ hội càng nhiều.

Cũng theo bà Nguyễn Phi Vân, quan trọng là các DN Việt có sẵn sàng hay không. Những giá trị cốt lõi và nền tảng cho sự phát triển lâu dài là điều mà các doanh nghiệp Việt cần quan tâm, trước hết là phải tái cơ cấu doanh nghiệp.

Bước vào năm 2016, điều rất cần ở mỗi DN Việt Nam chính là nắm bắt cơ hội để bứt phá.

Cần nắm bắt để bứt phá

Phát biểu trên hãng tin BBC mới đây, Ts Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), có nói rằng năm 2016 với Việt Nam là năm bắt đầu của AEC, có nghĩa là thị trường nội địa của Việt Nam không còn là thị trường riêng của các doanh nghiệp Việt Nam.

Theo Ts Lê Đăng Doanh, hàng hóa của các nước ASEAN sẽ tràn vào thị trường Việt Nam. Các cơ hội về xuất khẩu thì ít, nhưng các thách thức rất rõ ràng, khắc nghiệt đối với các hàng hóa của Việt Nam trên thị trường nội địa. “Kịch bản xấu nhất là nếu như các doanh nghiệp Việt Nam không năng động, không đẩy mạnh được xuất khẩu sang các nước khác, thì lại có thể làm mất ngay thị phần ở trên thị trường trong nước. Và lúc bấy giờ, các DN Việt Nam sẽ chịu một sức ép rất nặng nề” – Ts Lê Đăng Doanh lưu ý.

Ngay cả vấn đề chất lượng nguồn nhân lực trước hội nhập cũng là một thách thức lớn trong năm 2016. Nhất là khi những nhận định gần đây cho thấy so với các nước trong ASEAN khi vào AEC, năng suất lao động của Việt Nam chỉ cao hơn Lào và Campuchia.

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm và Hỗ trợ doanh nghiệp thuộc Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Tp.HCM, cho rằng những tác động của lao động di chuyển đến Việt Nam trong năm 2016 là điều khó tránh khỏi. Trong “môi trường phẳng” và không ngừng đào thải, ai mạnh người đó sẽ được.

Theo Gs.TSKH Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, điều rất cần ở mỗi DN Việt Nam chính là lòng tin. Hiện nay, đang có một quan niệm rất dở: Chúng ta muốn DN Việt “lớn nhanh” nhưng lại ngại sự tham gia của DN FDI vào trong nước. Như vậy là phi lý.

Rõ ràng, những cơ hội đan xen thách thức đã cho thấy “luật chơi” dành cho DN Việt sẽ càng thay đổi khi bước vào năm 2016 này, dễ thấy nhất là xu thế “mạnh được, yếu thua”.

Vì thế, các DN Việt Nam phải tự cởi bỏ lớp áo cũ lỗi thời để thay cho mình lớp “áo mới” của hội nhập. DN Việt phải ở tâm thế nắm bắt, chớp cơ hội để bứt phá thì mới mong “lớn nhanh” trong năm mới.

Thế Vinh