Hơn 2.800 tấn mì tươi bị phát hiện chứa chất cấm vào hạ tuần tháng 4/2026 tại hộ kinh doanh Nguyễn Thị Mỹ Phụng (phường Tân Tạo, TP.HCM) đã gây chấn động ngành thực phẩm. 

Khủng hoảng niềm tin thị trường

Theo kết quả điều tra, cơ sở này sử dụng Borax (hàn the), Natri Silicat (thủy tinh lỏng – hóa chất công nghiệp) cùng một số phẩm màu không được phép trong thực phẩm để sản xuất mì tươi. Những chất này giúp sợi mì dai hơn, ít gãy và kéo dài thời gian bảo quản trước khi đưa ra thị trường.

Vợ chồng chủ hộ kinh doanh đã bị khởi tố, bắt tạm giam về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”. Tuy nhiên, vụ việc không chỉ dừng ở pháp lý, mà còn đặt ra câu hỏi về cách các hộ kinh doanh thực phẩm vận hành trong thị trường ngày càng khắt khe, nơi một sai phạm có thể làm mất niềm tin.

Đáng chú ý, phản ứng của người tiêu dùng lan nhanh, với tâm lý “một con sâu làm rầu nồi canh” khiến nhiều cơ sở làm ăn nghiêm túc cũng bị ảnh hưởng. Sự hoài nghi không chỉ dừng ở một thương hiệu, mà lan sang cả nhóm sản phẩm.

Diễn biến này cho thấy một thực tế rõ ràng: các hộ kinh doanh thực phẩm đang đứng trước áp lực phải thay đổi. Minh bạch, chuẩn hóa không còn là lựa chọn mang tính đạo đức, mà đang dần trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì sự hiện diện trên thị trường.

Trong bức tranh đó, khu vực hộ kinh doanh giữ một vai trò đặc biệt quan trọng. Theo kết quả khảo sát mới nhất của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố vào hạ tuần tháng 4/2026, các hộ kinh doanh được xác định là “mặt tiền thị trường”, khi trực tiếp tiếp xúc với người tiêu dùng cuối cùng.

Cơ cấu hoạt động cho thấy khu vực này bám rất sát đời sống dân sinh. Có tới 64,7% hộ kinh doanh hoạt động tại đô thị, trong khi 35,3% ở nông thôn. Về lĩnh vực, 90,1% tập trung trong bán lẻ và 5,3% trong dịch vụ ăn uống. Xét về khách hàng, 72% phục vụ cá nhân, 2,7% phục vụ chủ yếu doanh nghiệp hoặc cơ sở kinh doanh khác, và 25,3% phục vụ hỗn hợp.

Những con số này cho thấy mức độ lan tỏa và ảnh hưởng trực tiếp của khu vực hộ kinh doanh đối với đời sống hàng ngày của người dân. Tuy nhiên, chính vì nằm ở “tuyến đầu” của thị trường, khu vực này cũng chịu áp lực lớn nhất khi niềm tin bị lung lay.

Đáng chú ý, khảo sát của VCCI cũng chỉ ra rằng điểm nghẽn lớn nhất của hộ kinh doanh không nằm ở thị trường hay chi phí đầu vào, mà ở năng lực hiểu và tuân thủ hệ thống pháp lý. Trong bối cảnh các quy định về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản xuất ngày càng chặt chẽ, hạn chế này đang trở thành rào cản lớn đối với quá trình phát triển.

Vụ mì tươi chứa chất cấm không chỉ là sự cố, mà phản ánh áp lực chuyển đổi của toàn ngành. Khi “luật chơi” thay đổi, mô hình dựa vào kinh nghiệm bộc lộ rủi ro; nếu không thích ứng, các hộ dễ mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn: khó mở rộng, khó chính quy hóa, khó nâng cấp.

Trong bối cảnh niềm tin bị bào mòn, một số mô hình kết nối trực tiếp giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất đang được triển khai như một hướng đi mới nhằm khôi phục sự tin cậy.

Tháng 4/2026, Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp (BSA), thuộc Hiệp hội Hàng Việt Nam chất lượng cao, thông qua dự án Phiên chợ Xanh – Tử tế, đã tổ chức chương trình trải nghiệm thực tế “Hành trình Xanh – Tử tế” tại Đồng Tháp. Chương trình thu hút hơn 20 khách hàng từng gắn bó với các sản phẩm trong hệ sinh thái này.

Áp lực minh bạch hóa bắt buộc

Điểm đáng chú ý là hoạt động nêu trên không dừng lại ở việc mua bán. Người tiêu dùng được trực tiếp tham quan và tham gia vào một số công đoạn sản xuất tại cơ sở thực phẩm chay Bình Loan. Từ quan sát quy trình làm đậu hũ đến trải nghiệm khu vực trồng và thu hoạch nấm, người tham gia có cơ hội tiếp cận sản phẩm ngay từ giai đoạn nguyên liệu.

Việc “chạm tay” vào từng công đoạn sản xuất – từ nguyên liệu đến bán thành phẩm – giúp người tiêu dùng hình dung rõ hơn những gì diễn ra phía sau mỗi sản phẩm. Đây là điều mà các kênh quảng cáo hay bao bì sản phẩm khó có thể truyền tải đầy đủ.

Ông Thái Thanh Bình, chủ cơ sở thực phẩm chay Bình Loan, cho biết hơn 10 năm theo đuổi sản xuất thực phẩm chay, toàn bộ khoảng 40 dòng sản phẩm của đơn vị đều không sử dụng chất bảo quản hay phụ gia thực phẩm. Theo ông, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở sản phẩm, mà ở cách làm tạo ra sự tin tưởng bền vững từ người tiêu dùng.

Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, bà Vũ Kim Anh, Phó giám đốc Trung tâm BSA, nhận định niềm tin của người tiêu dùng rất dễ bị tác động. Chính vì vậy, sự tử tế trong kinh doanh – không chạy theo lợi nhuận ngắn hạn mà bỏ qua chất lượng hay đạo đức – trở nên đặc biệt quan trọng.

“Minh bạch và rõ ràng trong nguồn gốc sản phẩm, từ đất đai, nguồn nước, phân bón đến quy trình sản xuất. Đồng thời phải có trách nhiệm với sức khỏe người tiêu dùng và với môi trường,” bà Kim Anh nhấn mạnh.

Theo bà, điều quan trọng là làm sao để người tiêu dùng không chỉ “nghe nói” mà có thể “tận mắt thấy” quy trình sản xuất. Khi được trực tiếp trải nghiệm, trò chuyện với nhà sản xuất và quan sát từng công đoạn, niềm tin sẽ trở nên vững chắc hơn rất nhiều.

“Mục tiêu lớn nhất của hoạt động này là rút ngắn khoảng cách giữa người mua và người sản xuất, từ đó xây dựng mối quan hệ dựa trên sự thấu hiểu và tin tưởng, thay vì chỉ dừng lại ở giao dịch mua – bán”, bà Vũ Kim Anh chia sẻ.

Thực tế từ các chuyến tham quan cho thấy hành vi người tiêu dùng đang thay đổi rõ rệt. Họ không còn chỉ quan tâm đến giá cả, mà chú ý nhiều hơn đến quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu và câu chuyện phía sau sản phẩm. Khi đã tin tưởng, họ sẵn sàng chia sẻ và giới thiệu cho người khác.

Từ những thay đổi này, yêu cầu về minh bạch và tiêu chuẩn hóa đối với các hộ kinh doanh ngày càng trở nên rõ ràng hơn. Trở lại kết quả khảo sát của VCCI, các chuyên gia cho rằng cần chuẩn hóa quy định vệ sinh an toàn thực phẩm theo hướng phù hợp với quy mô nhỏ, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số để hỗ trợ khu vực này thích ứng.

Nếu không có những điều chỉnh phù hợp, các hộ kinh doanh thực phẩm sẽ tiếp tục mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn: khó mở rộng, khó chính quy hóa và khó tích lũy để nâng cấp hoạt động.

Từ vụ việc hơn 2.800 tấn mì tươi chứa chất cấm tại Tp.HCM đến những mô hình sản xuất minh bạch đang được hình thành, có thể thấy một xu hướng rõ ràng: thị trường thực phẩm đang bước vào giai đoạn “lọc mạnh”.

Trong bối cảnh đó, minh bạch không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện để tồn tại. Những hộ kinh doanh thực phẩm không thay đổi có thể sẽ bị thị trường tự đào thải, ngay cả khi chưa có sự can thiệp mạnh từ cơ quan quản lý.

                                                                                          Thế Vinh