Khi nông sản lên
sàn online,
HTX đổi cách làm để ‘sống khỏe’

Bán cái
thị trường cần

Nếu như trước đây, HTX chủ yếu hoạt động ở quy mô nhỏ, sản xuất theo kinh nghiệm và phụ thuộc nhiều vào thị trường truyền thống, thì hiện nay, một thế hệ HTX kiểu mới đang hình thành, lấy công nghệ, sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số làm nền tảng.

Thực tiễn tại nhiều tỉnh thành trên cả nước cho thấy, những mô hình HTX điển hình đã và đang trở thành “hạt nhân” thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang làm kinh tế nông nghiệp, với các sản phẩm giàu sức cạnh tranh và có thương hiệu mạnh.

Điểm chung dễ nhận thấy ở các HTX thành công trên cả nước là sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển, từ sản xuất cái mình có sang sản xuất cái thị trường cần, từ bán sản phẩm thô sang xây dựng thương hiệu và khai thác tài sản trí tuệ.

Sự thay đổi trên không chỉ là câu chuyện riêng của từng HTX, tổ hợp tác, mà phản ánh hiệu quả của chính sách hỗ trợ phát triển sở hữu trí tuệ và nâng cao năng lực quản lý nhà nước tại địa phương.

Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Sản xuất, chế biến chè Đá Hen (xã Đồng Lương, tỉnh Phú Thọ). Xuất phát từ thực tế sản xuất chè truyền thống gặp nhiều hạn chế về chất lượng và đầu ra, HTX đã chủ động “tái cấu trúc” toàn bộ quy trình.

“Thay vì phụ thuộc vào phương thức thủ công, đơn vị mạnh dạn đầu tư máy sao chè bằng gas, máy hút chân không, qua đó chuẩn hóa chất lượng sản phẩm và kiểm soát đồng đều các công đoạn chế biến”, ông Nguyễn Văn Thanh, Giám đốc HTX cho hay.

Tuy nhiên, bước chuyển quan trọng hơn nằm ở việc xây dựng và khai thác tài sản trí tuệ. HTX đã phát triển hệ thống sản phẩm phân cấp rõ ràng như chè Đá Hen, chè Đá Hen hảo hạng, chè Đá Hen đặc sản.

Đồng thời, HTX đầu tư bao bì, nhãn mác và gắn mã QR truy xuất nguồn gốc. Đây chính là “lớp vỏ” sở hữu trí tuệ giúp sản phẩm định danh trên thị trường. Nhờ đó, không chỉ chất lượng được nâng lên mà giá trị sản phẩm cũng gia tăng đáng kể.

Đặc biệt, HTX Đá Hen là một trong những đơn vị đi đầu trong chuyển đổi số. Việc tận dụng các nền tảng như thương mại điện tử, mạng xã hội giúp HTX mở rộng kênh tiêu thụ, đưa sản phẩm tiếp cận khách hàng trên phạm vi toàn quốc.

Sản lượng tiêu thụ ổn định với hơn 3 tấn chè chất lượng cao mỗi năm và khoảng 300 tấn chè đen xuất khẩu là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của HTX. Khi tài sản trí tuệ được gắn với công nghệ và thị trường, HTX không chỉ bán sản phẩm mà còn bán cả giá trị thương hiệu.

Xây dựng thương hiệu
và sở hữu trí tuệ

Một ví dụ khác cho thấy vai trò của sở hữu trí tuệ trong nâng tầm sản phẩm tại Phú Thọ là HTX Thịt chua Thanh Sơn. Với đặc thù là sản phẩm truyền thống dễ bị làm giả, việc xây dựng thương hiệu và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trở thành yêu cầu sống còn.

Trước đòi hỏi từ thực tế, HTX Thanh Sơn đã triển khai đồng bộ các giải pháp như dán tem QR truy xuất nguồn gốc, ứng dụng phần mềm quản lý đơn hàng và phát triển kênh bán hàng trực tuyến.

Những giải pháp này không chỉ giúp minh bạch hóa thông tin sản phẩm mà còn tạo dựng niềm tin với người tiêu dung, yếu tố then chốt trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng đòi hỏi cao về an toàn và nguồn gốc.

Khi thương hiệu được bảo vệ và nhận diện rõ ràng, sản phẩm thịt chua Thanh Sơn không còn bó hẹp trong phạm vi địa phương mà từng bước mở rộng ra các thị trường lớn hơn.

Ở một hướng tiếp cận khác, HTX Nông nghiệp thương mại thực phẩm sạch Bản Mường (xã Nật Sơn, tỉnh Phú Thọ) lại lựa chọn chiến lược phát triển dựa trên yếu tố “sạch” và minh bạch, những giá trị cốt lõi có thể chuyển hóa thành tài sản trí tuệ.

Sản phẩm giò lợn bản Mường của HTX không chỉ đơn thuần là thực phẩm, mà được định vị như một sản phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng và mang bản sắc địa phương.

Để làm được điều đó, HTX đã xây dựng quy trình sản xuất khép kín, từ lựa chọn nguyên liệu đến chế biến và đóng gói. Nguồn thịt được kiểm soát chặt chẽ, sử dụng giống lợn bản địa, nuôi theo phương thức tự nhiên, không kháng sinh. Mỗi sản phẩm đều được dán tem truy xuất nguồn gốc, qua đó tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Hiệu quả kinh tế của mô hình này là rất rõ ràng, khi mỗi tháng HTX cung cấp khoảng 3 tấn thực phẩm sạch, doanh thu gần 400 triệu đồng, tạo việc làm ổn định cho 12 lao động với thu nhập 6-8 triệu đồng/người/tháng.

Đặc biệt, sản phẩm giò lợn bản Mường đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, trở thành “bảo chứng” về chất lượng và thương hiệu. Đây chính là minh chứng cho việc tài sản trí tuệ, khi được xây dựng bài bản, có thể trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững.

HTX xác định tiêu chí “sạch” và minh bạch là nền tảng cho phát triển bền vững. Toàn bộ sản phẩm giò của HTX đều được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng, gắn tem truy xuất nguồn gốc nhằm bảo đảm niềm tin cho người tiêu dùng.

HTX cũng ưu tiên sử dụng nguyên liệu có xuất xứ rõ ràng, hạn chế tối đa phụ gia, giữ gìn hương vị truyền thống. Bên cạnh đó, HTX chủ động đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu, tạo việc làm cho lao động nông thôn, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Trong thời gian tới, HTX Bản Mường dự kiến tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ và đẩy mạnh quảng bá các sản phẩm OCOP.

Hình thành
hệ sinh thái hỗ trợ HTX

Nói đến các HTX điểm trên “vùng đất Tổ”, không thể không nhắc tới HTX nông nghiệp Hùng Xuyên (xã Chí Đám), nơi sản phẩm bưởi được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Trước đây, tình trạng giả mạo thương hiệu khiến giá trị sản phẩm bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, sau khi được bảo hộ và áp dụng tem truy xuất nguồn gốc, uy tín sản phẩm được khẳng định, thị trường mở rộng và giá bán ổn định hơn.

Ông Nguyễn Tuấn Oanh, Giám đốc HTX nông nghiệp Hùng Xuyên, khẳng định: “Việc được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và áp dụng tem truy xuất nguồn gốc đã giúp sản phẩm bưởi khẳng định uy tín, mở rộng thị trường và giữ được giá bán ổn định. Điều quan trọng hơn, tình trạng giả mạo thương hiệu, vốn là nỗi lo kéo dài nhiều năm đã được kiểm soát hiệu quả”.

Những mô hình HTX thành công trên thực tế cho thấy một điểm chung là sự kết hợp chặt chẽ giữa sản xuất, công nghệ và sở hữu trí tuệ. Trong đó, vai trò của chính sách và cơ quan quản lý nhà nước là không thể thiếu.

Tại Phú Thọ, việc hỗ trợ HTX đăng ký bảo hộ, xây dựng thương hiệu và khai thác tài sản trí tuệ được triển khai một cách bài bản. Riêng năm 2025, toàn tỉnh có 1.234 đơn đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, 100% tổ chức, cá nhân có nhu cầu được tư vấn, hỗ trợ.

Quan trọng hơn, địa phương không chỉ dừng ở việc cấp văn bằng bảo hộ, mà còn chú trọng đến khâu khai thác và phát triển tài sản trí tuệ. Việc kết hợp xúc tiến thương mại, ứng dụng nền tảng số, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đã tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho các HTX. Nhờ đó, tài sản trí tuệ không bị “đóng khung” trên giấy tờ mà thực sự đi vào đời sống sản xuất kinh doanh.

Từ thực tiễn này, có thể thấy rõ rằng việc phát triển HTX trong giai đoạn hiện nay không thể tách rời khỏi sở hữu trí tuệ. Đây không chỉ là công cụ bảo vệ thương hiệu mà còn là nền tảng để tái cấu trúc sản xuất, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế sâu rộng, tài sản trí tuệ chính là “đòn bẩy mềm” giúp các HTX nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị.

Để tiếp tục phát huy hiệu quả, cần đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể. Đồng thời, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Bên cạnh đó, cần hỗ trợ HTX trong việc khai thác thương mại tài sản trí tuệ, gắn bảo hộ với phát triển thị trường.

Với những diễn từ thực tế, có thể khẳng định rằng khi được định hướng đúng và hỗ trợ kịp thời, khu vực kinh tế hợp tác, HTX hoàn toàn có thể trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế. Hành trình xây dựng và khai thác tài sản trí tuệ không chỉ giúp các HTX nâng cao giá trị sản phẩm, mà còn góp phần định vị thương hiệu địa phương, tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong dài hạn.