Nhóm cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước đang trở thành tâm điểm dẫn dắt dòng tiền toàn thị trường chứng khoán, đặc biệt cổ phiếu của các doanh nghiệp vốn hoá lớn như GAS, GVR, BSR, BCM, ACV, VGI hay PHP.

“Room” mới từ những doanh nghiệp Nhà nước nắm trên 90%

Cú hích lớn nhất thúc đẩy diễn biến này là việc Chính phủ đã ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp và cơ cấu lại vốn Nhà nước giai đoạn 2026-2030, trong bối cảnh Nghị quyết 79-NQ/TW đặt ra định hướng tái định vị vai trò của kinh tế Nhà nước, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực then chốt và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng phòng Nghiên cứu Ngành & Cổ phiếu, Chứng khoán MB (MBS), một chủ đề cần được nhà đầu tư quan tâm trong thời gian tới là cơ hội đến từ nhóm doanh nghiệp nhà nước.

Trong ngắn hạn, ông Dũng cho rằng nhà đầu tư có thể chú ý tới nhóm doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước trên 90%. Kịch bản trước mắt được kỳ vọng là Nhà nước có thể giảm tỷ lệ nắm giữ về mức 90%, qua đó đưa thêm khoảng 10% cổ phần ra bên ngoài.

Đây là một thay đổi có ý nghĩa không nhỏ đối với những doanh nghiệp đang có cơ cấu cổ đông quá cô đặc. Khi lượng cổ phiếu do Nhà nước nắm giữ giảm xuống, tỷ lệ cổ phiếu thực sự lưu hành trên thị trường sẽ tăng lên, thanh khoản có thể được cải thiện và cơ cấu cổ đông có thêm dư địa đa dạng hóa.

Thực tế, vấn đề này đã xuất hiện ở một số doanh nghiệp lớn. Tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR), Bộ Tài chính hiện nắm 96,77% số cổ phiếu có quyền biểu quyết. GVR từng phải công bố thông tin liên quan tới điều kiện công ty đại chúng khi cơ cấu cổ đông chưa đáp ứng yêu cầu, song doanh nghiệp cho biết vẫn được duy trì tư cách công ty đại chúng do thuộc diện doanh nghiệp Nhà nước đang thực hiện cơ cấu lại vốn.

Với Tổng công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp - CTCP (BCM), tỷ lệ sở hữu Nhà nước cũng ở mức 95,44%. Do cơ cấu cổ đông bên ngoài chỉ nắm khoảng 4,56%, Becamex đã xây dựng phương án giảm sở hữu Nhà nước về trên 65% trong giai đoạn 2026-2030.

Những trường hợp như GVR hay BCM cho thấy câu chuyện thoái vốn không còn đơn thuần nằm trên giấy. Nó đã trở thành một bài toán thực tế liên quan trực tiếp tới cơ cấu cổ đông, khả năng duy trì tư cách công ty đại chúng và thanh khoản cổ phiếu.

Ở nhóm vốn hóa lớn, danh sách được giới phân tích quan tâm còn có GAS, BSR, ACV và VGI. Theo một báo cáo chiến lược của Mirae Asset, tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại GAS khoảng 95,76%, BSR 92,12%, VGI 99,03%, trong khi ACV cũng được ghi nhận ở mức khoảng 95%.

Đây đều là những doanh nghiệp có vị trí tương đối đặc biệt trong nền kinh tế. GAS giữ vai trò lớn trong hạ tầng khí; BSR là doanh nghiệp lọc hóa dầu quy mô lớn; ACV vận hành hệ thống cảng hàng không; còn VGI là doanh nghiệp viễn thông có hoạt động quốc tế.

Vì vậy, nếu một phần vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp này được đưa ra thị trường, câu chuyện có thể tạo sự chú ý lớn hơn nhiều so với những thương vụ thoái vốn ở các doanh nghiệp quy mô nhỏ.

Đặc biệt, với những doanh nghiệp có vốn hóa lớn và nền tảng kinh doanh tốt, việc tăng tỷ lệ cổ phiếu lưu hành có thể giúp cải thiện thanh khoản, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và về dài hạn hỗ trợ quá trình định giá theo hướng thị trường hơn.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa “câu chuyện thoái vốn” và “thời điểm thoái vốn”. Quyết định đưa ra khung tiêu chí không đồng nghĩa toàn bộ các doanh nghiệp trong diện quan tâm sẽ lập tức có kế hoạch bán vốn. Việc Nhà nước giảm sở hữu bao nhiêu, bằng phương thức nào và vào thời điểm nào vẫn phụ thuộc vào phương án cụ thể của từng doanh nghiệp, cơ quan đại diện chủ sở hữu và điều kiện thị trường.

Do đó, tác động lên giá cổ phiếu có thể xuất hiện trước khi thương vụ thực sự diễn ra, khi thị trường bắt đầu chiết khấu kỳ vọng vào giá. Ngược lại, nếu quá trình triển khai kéo dài, “câu chuyện” có thể nhanh chóng giảm sức hút.

Không phải cổ phiếu nào cũng hưởng lợi như nhau

Điểm quan trọng nhất đối với nhà đầu tư là không nên đồng nhất “thoái vốn” với “cơ hội tăng giá”.

Về lý thuyết, việc Nhà nước giảm tỷ lệ sở hữu có thể tạo thêm nguồn cung cổ phiếu và cải thiện thanh khoản. Nhưng giá trị thực sự của câu chuyện nằm ở việc doanh nghiệp đó có đủ hấp dẫn để thu hút dòng tiền mới hay không. Đây là lý do nhóm cổ phiếu doanh nghiệp có vốn nhà nước có thể hình thành sự phân hóa khá mạnh trong giai đoạn tới.

Chẳng hạn, với GAS, câu chuyện không chỉ nằm ở tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao mà còn gắn với vai trò của doanh nghiệp trong hạ tầng khí quốc gia và định hướng phát triển LNG. Với BSR, sức hấp dẫn lại phụ thuộc nhiều vào hiệu quả hoạt động của Nhà máy lọc dầu Dung Quất, diễn biến crack spread, giá dầu và kế hoạch nâng cấp mở rộng.

BSR hiện cũng đang có nền kết quả kinh doanh đáng chú ý.

Trong khi đó, ACV lại sở hữu một câu chuyện hoàn toàn khác. Doanh nghiệp đang bước vào chu kỳ đầu tư lớn với các dự án hạ tầng hàng không, đặc biệt là Long Thành. Năm 2026, ACV đặt kế hoạch doanh thu 21.141 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 7.011 tỷ đồng, đồng thời dự kiến dành khoảng 40.573 tỷ đồng cho đầu tư. Việc đưa các công trình lớn vào vận hành cũng khiến chi phí khấu hao và chi phí vận hành tăng đáng kể.

Điều đó cho thấy ngay cả khi cùng mang “câu chuyện thoái vốn nhà nước”, triển vọng của từng mã lại phụ thuộc vào động lực lợi nhuận riêng.

BCM là một ví dụ khác. Với tỷ lệ sở hữu Nhà nước hiện ở mức rất cao, việc xây dựng phương án giảm sở hữu xuống 65% trong giai đoạn 2026-2030 có thể tạo ra một lượng cổ phiếu đáng kể cho thị trường. Nhưng tác động lên giá cổ phiếu sẽ còn phụ thuộc vào phương thức thực hiện, mức định giá, khả năng huy động vốn và tiến độ triển khai các dự án khu công nghiệp, đô thị của doanh nghiệp.

Với GVR, câu chuyện cũng không đơn giản chỉ là “bán thêm cổ phiếu ra thị trường”. Nhà đầu tư còn phải nhìn vào giá cao su, sản lượng khai thác, quỹ đất và tiến độ chuyển đổi đất cao su sang khu công nghiệp. Tương tự, với VGI, yếu tố cần theo dõi là tăng trưởng thuê bao, hiệu quả hoạt động tại các thị trường nước ngoài và khả năng chuyển hóa quy mô hạ tầng thành dòng tiền.

Nói cách khác, thoái vốn có thể là chất xúc tác, nhưng không phải động lực duy nhất quyết định giá cổ phiếu.

Cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước với kỳ vọng nối dài sóng tăng trưởng

Một yếu tố khác cũng cần được quan tâm là phương thức thoái vốn. Nếu cổ phần được bán trực tiếp với tỷ lệ lớn trong thời gian ngắn, áp lực cung có thể xuất hiện và tạo tác động ngược trong ngắn hạn. Ngược lại, nếu lộ trình được xây dựng từng bước, gắn với việc mở rộng cổ đông và cải thiện thanh khoản, thị trường có thể hấp thụ tốt hơn.

Đối với những doanh nghiệp có vốn hóa lớn, câu chuyện này còn liên quan đến khả năng thu hút các nhà đầu tư tổ chức. Khi tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng được cải thiện, doanh nghiệp có thể trở nên hấp dẫn hơn đối với các quỹ đầu tư, đặc biệt nếu đồng thời đáp ứng các tiêu chí về vốn hóa, thanh khoản và chất lượng quản trị.

Đây có thể là điểm đáng chú ý nhất của làn sóng cơ cấu lại vốn Nhà nước giai đoạn 2026-2030: thị trường không chỉ có thêm nguồn cung cổ phiếu, mà có thể hình thành một lớp doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu “thị trường” hơn.

Tuy nhiên, với kế hoạch thoái vốn ở tỷ lệ cao hơn, giới đầu tư vẫn cần thêm thời gian để chờ các bộ, ngành xây dựng và triển khai lộ trình cụ thể. Nghị quyết 79 đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả và vai trò dẫn dắt của kinh tế Nhà nước, thay vì duy trì sở hữu Nhà nước một cách dàn trải.

Hải Giang