Theo báo cáo cập nhật ngành ngân hàng  của SSI Research, huy động vốn tại các ngân hàng trong danh mục theo dõi tăng 12,8% so với đầu năm, tương đương mức tăng trưởng tín dụng. Đáng chú ý, tiền gửi khách hàng tăng 10%, trong khi phát hành chứng chỉ tiền gửi (CCTG) tăng tới 41%, đạt mức tăng thêm 350.000 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm.

Việc đẩy mạnh phát hành CCTG phản ánh nhu cầu bổ sung nguồn vốn của các ngân hàng trong bối cảnh lãi suất huy động chịu áp lực. Theo SSI Research, lãi suất tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng đang bị áp trần 4,75%, khiến các ngân hàng chuyển sang khuyến khích khách hàng mua CCTG với mức lãi suất bình quân 6,5-8,5% đối với kỳ hạn dưới 6 tháng.

Không chỉ cạnh tranh huy động vốn, các ngân hàng còn phải đối mặt với áp lực từ mặt bằng lãi suất cho vay. SSI Research cho biết lãi suất thả nổi đối với các khoản vay mua nhà đang ở mức 12-15%/năm. Mức lãi suất này cùng với nguồn cung nhà ở vừa túi tiền hạn chế tiếp tục kìm hãm nhu cầu vay mua nhà.

Đáng chú ý, lãi suất cao cũng đang làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), doanh nghiệp siêu nhỏ. SSI Research dự báo nợ xấu từ cho vay mua nhà có thể lộ diện rõ hơn trong những quý tới khi các khoản vay được điều chỉnh lãi suất thả nổi, qua đó làm gia tăng áp lực trích lập dự phòng tại các ngân hàng.

Áp lực chi phí vốn đã phản ánh rõ vào NIM trong quý III/2026. Theo SSI Research, NIM toàn ngành đạt khoảng 3,2%, giảm 2 điểm cơ bản so với quý trước. Tuy nhiên, diễn biến giữa các nhóm ngân hàng có sự khác biệt đáng kể.

Trong khi nhóm ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN) ghi nhận NIM tăng 3 điểm cơ bản, lên 2,7%, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) lại giảm 9 điểm cơ bản, xuống 3,7%.

Ở nhóm NHTMCP, Sacombank ghi nhận mức giảm NIM mạnh nhất, tới 75 điểm cơ bản so với quý trước. Tiếp theo là HDBank giảm 45 điểm cơ bản, VPBank giảm 34 điểm cơ bản và MB giảm 4 điểm cơ bản. Nguyên nhân do tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh, khiến lợi suất tài sản không theo kịp tốc độ mở rộng bảng cân đối. Đồng thời, việc đẩy mạnh huy động vốn trong quý III và 9 tháng đầu năm khiến chi phí vốn tăng mạnh.

Nghịch lý “sóng ngầm” lãi suất tiết kiệm sau mệnh lệnh hành chính

Lãi suất cho vay giảm, doanh nghiệp vẫn cần vốn dài hạn

Ngược lại, các ngân hàng còn lại trong nhóm thương mại cổ phần tiếp tục mở rộng NIM, bình quân tăng hơn 23 điểm cơ bản. Nguyên nhân là các ngân hàng này đã chuyển phần chi phí vốn tăng thêm sang lãi suất cho vay, giúp lợi suất tài sản được điều chỉnh nhanh hơn chi phí huy động trong ngắn hạn.

Một yếu tố khác hỗ trợ NIM là một số ngân hàng điều chỉnh lãi suất các khoản vay mua nhà hiện hữu lên mức thả nổi 12-15%, trong khi chi phí vốn chưa phản ánh hết đợt tăng mạnh gần đây của lãi suất huy động.

Đáng chú ý, nếu loại trừ Sacombank, NIM của nhóm NHTMCP chỉ giảm nhẹ 2 điểm cơ bản so với quý trước, chủ yếu do áp lực tại những ngân hàng có hạn mức tín dụng lớn như HDBank, VPBank và MB.

Trong khi đó, nhóm NHTMNN ghi nhận diễn biến tích cực hơn. VietinBank tăng NIM 13 điểm cơ bản, Vietcombank tăng 11 điểm cơ bản, dù BIDV giảm 12 điểm cơ bản. Theo SSI Research, việc tập trung vào chất lượng tín dụng, cơ cấu kỳ hạn và lựa chọn ngành cho vay giúp nhóm ngân hàng này cải thiện lợi suất tài sản với mức độ rủi ro thấp hơn.

Triển vọng NIM thời gian tới vẫn chịu tác động từ diễn biến lãi suất. SSI Research cho rằng, cùng với nỗ lực của Chính phủ nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026, các NHTM sẽ hỗ trợ nền kinh tế thông qua việc giảm cả lãi suất huy động và cho vay. Điều này có thể tạo thêm áp lực lên NIM trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, việc giảm lãi suất cũng diễn ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của nhiều nhóm khách hàng. Đặc biệt, nợ xấu cho vay mua nhà được dự báo tiếp tục tăng khi các khoản vay điều chỉnh lãi suất thả nổi lên mức 12-15%/năm.

Theo SSI Research, trong bối cảnh này, những ngân hàng có nền tảng huy động vốn vững chắc và chi phí vốn thấp sẽ có lợi thế hơn trong việc kiểm soát áp lực lên NIM, đồng thời duy trì khả năng đưa ra mức lãi suất cho vay cạnh tranh để hỗ trợ khách hàng.

Huyền Anh