Không vốn, kiến thức ít, người thân ngăn cản…, người trẻ khởi nghiệp từ nông nghiệp dường như đang cô đơn trên hành trình đi tìm "miền đất hứa".

Tốt nghiệp đại học chuyên ngành công nghệ thông tin nhưng Trần Khắc Thẩm (sinh năm 1993) không nộp hồ sơ xin việc mà tự mình lập nghiệp theo một cách riêng.

Tận dụng lợi thế đất bãi ven sông Lam ở xã Nam Phúc, huyện Nam Đàn (Nghệ An), anh quyết định đưa giống dưa leo Israel về trồng thử nghiệm.

Để "ăn chắc", chàng trai trẻ không thể trồng theo cách truyền thống mà tính toán cụ thể, áp dụng và tuân thủ quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt theo công nghệ sản xuất hiện đại…

Những đôi chân trần

Khi nghe con trình bày ý định mượn "bìa đỏ" thế chấp lấy vốn trồng dưa leo, bố mẹ Thẩm "giật nẩy" mình, bởi đó là tài sản tích cóp cả đời của gia đình. Nhưng, "đất không chịu trời thì trời chịu đất", bố mẹ Thẩm đã đồng ý để anh "cầm cố" tài sản hơn 500 triệu đồng "lận lưng".

Thế rồi người dân vùng rốn lũ "Năm Nam" ngạc nhiên lẫn nghi hoặc khi thấy Thẩm thuê người xây dựng hệ thống nhà màng rộng 1.000m2 giữa đồng. Trước khi xuống giống một tháng, đất trồng đã được xử lý sạch, quá trình chăm sóc được sử dụng phân bón hữu cơ.

Thẩm cho biết: "Áp dụng công nghệ sản xuất tiên tiến của Israel nên mình phải tuân thủ tuyệt đối quy trình sản xuất của họ. Hệ thống nhà màng sử dụng công nghệ tưới nhỏ giọt, quạt gió điều hòa không khí nên có thể điều chỉnh được điều kiện lý tưởng cho cây sinh trưởng và phát triển".

Từ kỹ sư công nghệ thông tin, Thẩm trở thành "kỹ sư nông nghiệp" bằng vốn kiến thức chủ yếu là tự học. Đất không phụ công người, những mầm xanh dưa leo bén đất rồi ra hoa, kết trái.

Vụ dưa vừa rồi, dù đang trồng thử nghiệm nhưng chàng trai trẻ trúng đậm. Theo nhẩm tính, khu vườn có 2.300 cây, mỗi cây cho năng suất khoảng 5kg, với giá bán buôn hiện tại là 20.000đồng/kg thì số tiền thu về sẽ không hề nhỏ.

"Em dự định mở rộng sang các nông sản khác như cà chua, bắp cải, rau… để đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thực phẩm sạch ngày càng cao của người tiêu dùng", Thẩm tự tin nói.

Cuối năm 2017, khi xã Tân Thành, huyện Yên Thành (Nghệ An) đạt chuẩn nông thôn mới, được tỉnh hỗ trợ xây dựng mô hình làm nông nghiệp sạch, nhưng không ai dám nhận. Lúc đó, Trần Duy Trung (sinh năm 1993) đang là kỹ sư phụ trách kỹ thuật tại một công ty tư nhân ở Đà Nẵng biết được đã mạnh dạn xin làm. Với nhiều người, ý định của Trung được xem là "điên dại"…

Trung chia sẻ: "Tôi không hề hối hận với quyết định của mình bởi mình có đất rộng, có sức trẻ. Nhiều người đã sản xuất nông nghiệp công nghệ cao thành công thì sao mình không làm được?".

Những ngày sau đó, anh đã dành thời gian khăn gói vào Đà Lạt học hỏi kinh nghiệm các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Đầu năm 2018, Trung cải tạo vùng đất ở cánh đồng Triều Cảnh làm mô hình rau thủy canh kết hợp tưới nhỏ giọt công nghệ Israel. Hầu như cả ngày, người làng thấy Trung lúi húi trên cánh đồng.

Trên diện tích 4.000m2, Trung xây dựng 3 nhà lưới; trong đó 1.500m2 trồng dưa lưới, còn lại trồng cà chua, bí ngồi và các loại rau xanh. Để dễ dàng quản lý, Trung gắn thiết bị thông minh cài đặt lên điện thoại di động các thông số về ánh sáng, nhiệt độ cũng như các yếu tố về môi trường để đưa ra biện pháp chăm sóc phù hợp.

Hiện tại, 2.000 gốc dưa lưới vụ đầu dự kiến đạt năng suất khoảng 8 tấn; với giá thị trường hiện nay 40.000 đồng/ kg sẽ cho doanh thu khoảng 300 triệu đồng, chưa kể khoảng 8 tấn rau quả trái vụ các loại.

Từ kết quả khả quan, vụ tới, Trung sẽ trồng thêm 3.500 gốc dưa lưới và hoàn thành hệ thống thủy canh để trồng rau sạch cung ứng ra thị trường vào dịp cuối năm; đồng thời xúc tiến liên doanh, tìm thị trường tiêu thụ ổn định cho các loại sản phẩm.

"Muốn làm giàu trên mảnh đất quê hương bằng nông nghiệp thì không thể theo phương pháp cũ, mà phải thay đổi tư duy, biết áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật công nghệ cao vào sản xuất mới hiệu quả", Hoàng Văn Hướng (sinh năm 1990) ở xã Diễn Thành, huyện Diễn Châu (Nghệ An) mở lời với chúng tôi như vậy.

Học xong rồi mày mò tìm việc ở nhiều nơi nhưng không như ý, năm 2016, Hướng quyết định quay về quê lập nghiệp từ nông nghiệp. Anh vay mượn đầu tư 500 triệu đồng để xây dựng mô hình trồng dưa lưới theo công nghệ Israel.

Và rồi, cũng như bao bạn trẻ khác, là dân "nhảy ngang" nên Hướng cũng phải mất công đi học hỏi mô hình ở xứ người. Lập nghiệp từ hai bàn tay trắng, nên với Hướng là cả một thách thức không hề nhỏ.

Giờ đây, chàng trai trẻ đã có thể nói vanh vách từng giai đoạn của cây dưa kèm theo đó là việc chăm sóc như thế nào để đảm bảo phát triển tốt nhất. Hiện tại, anh đang đầu tư xây dựng cửa hàng giới thiệu và bán sản phẩm nông nghiệp sạch để phục vụ nhu cầu người tiêu dùng.

"Bố mẹ cả đời bám đồng, bám bãi mà không ngẩng nổi mặt. Cho con học đầy đủ cũng chỉ mong thoát cảnh chân lấm tay bùn, tìm được một công việc ổn định. Giờ, con lại định lập nghiệp bằng nông nghiệp, thật lòng bố mẹ không ưng"…, Hướng kể lại lời bố mẹ đã từng nói với mình trước đây.

Đây chỉ là ba trong số nhiều bạn trẻ dám khởi nghiệp từ nông nghiệp từ hai bàn tay trắng, từ vốn kiến thức về nông nghiệp không có nhiều. Vẫn còn quá sớm để khẳng định những mô hình lập nghiệp bằng nông nghiệp của người trẻ là thành công, nhưng những hiệu quả bước đầu đã khẳng định sự lựa chọn khởi nghiệp của họ là đúng đắn.

Quá nhiều khó khăn

Mỗi người một số phận, hoàn cảnh, một cách làm nhưng ở họ có một điểm chung đó là sự mạnh mẽ, năng động, quyết chí làm giàu trên đồng đất quê hương mình. Những người trẻ đang tự tạo nên sự nghiệp, tự đi trên đôi chân của chính mình.

Trao đổi với chúng tôi, những người trẻ tâm sự rằng với họ, nghề gì không quan trọng, mà quan trọng là được thỏa sức đam mê, tự do quyết định tương lai bản thân, tự quản lý thời gian, thu nhập và không gò bó…

Ông Nguyễn Văn Lập, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Nghệ An nhận định: Khởi nghiệp từ nông nghiệp đang là xu hướng tốt mở ra nhiều triển vọng trong tương lai. Tiềm năng để phát triển sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Nghệ An rất lớn, con người có truyền thống cần cù, chịu khó…, nên đó là điều kiện rất quan trọng để "thai nghén" những mô hình phát triển sản xuất từ nông nghiệp.

Hiện nay, mô hình khởi nghiệp bằng nông nghiệp của những người trẻ là chưa nhiều, nếu như không muốn nói là còn quá khiêm tốn so với tiềm năng ở các địa phương.

Phải thừa nhận rằng lập nghiệp đã khó nhưng lập nghiệp bằng con đường sản xuất nông nghiệp lại khó khăn và nhiều rủi ro gấp bội, bởi phải hội đủ các yếu tố về kiến thức nông nghiệp, đất đai, vốn, nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ cao … thì mới thành công.

Do đi theo hướng công nghệ cao, các mô hình gặp không ít khó khăn trong việc tìm kiếm thị trường bởi giá thành sản xuất tương đối cao, sản phẩm bị đánh đồng với hàng hóa thông thường.

Mặt khác, nguồn vốn đang là rào cản rất lớn trên hành trình khởi sự khởi nghiệp của người trẻ ở lĩnh vực nông nghiệp. Thực tế những mô hình khởi nghiệp đang tự "xoay" vốn chứ chưa thể tiếp cận được vốn từ các tổ chức tín dụng, nhất là các tổ chức tín dụng cần tài sản thế chấp.

Việt Nam là đất nước chịu nhiều ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và thời tiết khắc nghiệt. Vì vậy, khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp chưa bao giờ là dễ dàng, tỷ lệ thất bại cao do có quá nhiều rủi ro… Quan trọng hơn, tư tưởng, suy nghĩ của nhiều người về việc đầu tư vốn lớn vào sản xuất nông nghiệp vẫn còn "ngại" vì sợ lỗ, khó thu hồi vốn…

Thanh Hải