Nhận định trên được giới chuyên gia đưa ra dựa trên các yếu tố gây áp lực tăng lãi suất huy động đang diễn ra như một xu hướng về cuối năm. Bên cạnh đó là việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) gần như chắc chắn sẽ tăng lãi suất tại cuộc họp vào ngày 18 – 19/12/2018 và hé lộ sẽ có ba đợt tăng lãi suất trong năm 2019.

Tạm ổn trước “sóng gió”

Thông tin về hoạt động ngân hàng trong nửa đầu tháng 12, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, mặt bằng lãi suất huy động VND hiện phổ biến ở mức 0,6-1%/năm đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 1 tháng; 4,3-5,5%/năm đối với tiền gửi có kỳ hạn từ 1 tháng đến dưới 6 tháng; 5,3-6,5%/ năm đối với tiền gửi có kỳ hạn từ 6 tháng đến dưới 12 tháng; kỳ hạn từ 12 tháng trở lên ở mức 6,5-7,3%/năm.

Tuy nhiên, khảo sát tại các ngân hàng thương mại có thể thấy mặt bằng lãi suất tiền gửi kỳ hạn dài đã tăng lên 8,5-8,7%/năm. Với kỳ hạn 6 tháng, mức tiền gửi tại nhiều nhà băng đã vọt lên tới 7,2- 7,4%/năm.

Làn sóng liên tục tăng lãi suất tại thị trường tiền gửi dân cư và tổ chức trong hai tháng qua, cùng với nhiều yếu tố tác động bên ngoài như tỷ giá, lạm phát và việc FED liên tục tăng lãi suất USD đã gây quan ngại về lãi suất cho vay có thể vì thế mà tăng trong thời gian tới.

Trong ba quý đầu năm, lãi suất huy động ghi nhận mức tăng cục bộ khoảng vài chục điểm cơ bản ở các kỳ hạn tại một số ngân hàng vừa và nhỏ, nhưng xét chung cả hệ thống, mặt bằng lãi suất huy động không có nhiều thay đổi so với đầu năm.

Sang quý IV, lãi suất cho vay có sự điều chỉnh mạnh ở các nhà băng, đặc biệt càng về cuối năm, số lượng ngân hàng tham gia vào cuộc đua lãi suất huy động càng nhiều, trong đó có cả những “ông lớn” ngân hàng nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần.

Dẫu vậy, NHNN khẳng định vẫn còn dư địa để điều tiết thị trường. Cơ quan này vẫn đang theo dõi chặt chẽ diễn biến lãi suất huy động của các ngân hàng thương mại gần đây, đảm bảo định hướng duy trì mặt bằng lãi suất cho vay ổn định để hỗ trợ doanh nghiệp trong mùa cao điểm sản xuất kinh doanh cuối năm.

Hiện, mặt bằng lãi suất cho vay VND vẫn khá ổn định, phổ biến ở mức 6,0-9,0%/năm đối với ngắn hạn; 9-11%/ năm đối với trung và dài hạn. Với các lĩnh vực ưu tiên ở mức 6 – 7%/năm đối với ngắn hạn và 9 – 10%/năm đối với trung và dài hạn. Với nhóm khách hàng tốt, tình hình tài chính lành mạnh, minh bạch, lãi suất cho vay 4 – 5%/năm.

Theo giới phân tích, dù có nhiều yếu tố tác động đến mặt bằng lãi suất cho vay, nhưng sự kiên định cùng với chính sách điều hành tiền tệ linh hoạt của NHNN, mặt bằng lãi suất được dự báo sẽ tương đối ổn định và ít biến động trong những tuần cuối cùng của năm 2018.

Tuy nhiên, trong những tháng đầu năm 2019, rủi ro từ tỷ giá nhiều khả năng nóng trở lại, cuộc đua tăng lãi suất huy động ở các ngân hàng vẫn tiếp diễn do ngân hàng nào cũng cần huy động nguồn đầu vào để dự phòng và sức ép lên lãi suất sẽ lớn dần.

Sức ép lãi suất sẽ lớn dần

Theo một đại diện NHNN, cơ quan này vẫn đang theo dõi chặt chẽ diễn biến lãi suất huy động của các ngân hàng thương mại gần đây và sẽ không để xảy ra tình trạng tăng lãi suất cho vay. “Các ngân hàng chỉ tăng lãi suất huy động, nếu tăng cả lãi suất cho vay ở mức bất hợp lý, NHNN sẽ tuýt còi”, đại diện NHNN nói.

Câu hỏi đặt ra là NHNN phải làm cách nào để kìm cương được lãi suất cho vay đang có nguy cơ tăng trong đầu năm 2019?

Về lý thuyết, giảm lãi suất cho vay là việc NHNN có thể làm được, bằng cách mua lại trái phiếu trên thị trường mở (OMO), mua lại trái phiếu Chính phủ của các ngân hàng thương mại, đẩy lượng tiền lớn vào lưu thông. Làm được như vậy, giá vốn sẽ giảm, lãi suất cho vay sẽ giảm.

Thực tế, trong tháng 10, 11 và nửa đầu tháng 12, NHNN đã có động thái bơm ròng hàng trăm nghìn tỷ đồng vào thị trường khi lãi suất liên ngân hàng có dấu hiệu tăng mạnh.

Cụ thể, từ tháng 10 đến giữa tháng 11, NHNN đã bơm ròng hơn 107.000 tỷ đồng vào thị trường; trong tuần 3-7/12 tiếp tục bơm ròng 23.528 tỷ đồng. Hiện tại, lãi suất liên ngân hàng vẫn duy trì ở mức cao khoảng 4,7 – 4,87%/năm.

Theo nhận định của các chuyên gia, để hạ nhiệt lãi suất hiện nay, NHNN cần bơm số lượng tiền lớn hơn. Tuy nhiên, NHNN phụ thuộc rất lớn vào Bộ Tài chính, mà lãi suất trái phiếu Chính phủ thường khá cao, cho nên có công cụ nhưng NHNN chưa thể độc lập sử dụng để giảm lãi suất bằng cách bơm tiền ra.

Trong khi đó, một số ngân hàng thương mại cho biết, họ cũng phải tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh để có điều kiện giữ ổn định lãi suất cho vay. “Đầu vào nguồn vốn liên tục tăng, nhưng các ngân hàng cũng không dám tăng lãi suất đầu ra. Vì vậy, các ngân hàng hiện nay chỉ duy trì lãi suất cho vay vừa đủ để chi phí và có một chút lãi”, lãnh đạo một ngân hàng thương mại cho hay.

Hoàng Hà