Tại hội thảo “Giải pháp cho nông dân khi Việt Nam tham gia Hiệp định TPP” do Trung ương Hội nông dân Việt Nam tổ chức ngày 12/5, ông JongHa Bae - Trưởng đại diện Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) tại Việt Nam, cho biết Việt Nam là nước được hưởng lợi nhất so với 11 quốc gia tham gia TPP. Tuy nhiên, lợi thế cao hơn đồng nghĩa là rủi ro từ bên ngoài cũng cao hơn. Trong đó, lĩnh vực trồng trọt và chăn nuôi sẽ phải cạnh tranh gay gắt từ các nhà sản xuất nước ngoài, khi các hàng rào thuế quan và phi thuế quan được giảm bớt và loại bỏ…

Yếu trong chống đỡ các cú sốc

Ts.Lê Đức Thịnh - Phó Cục trưởng Cục kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn (Bộ NN&PTNT), cho biết hiện cả nước có khoảng trên dưới 10 triệu hộ nông dân, đa phần là các hộ sản xuất nhỏ, bình quân đất đai chỉ khoảng 0,62 ha/hộ.

Trong bối cảnh Việt Nam đã ký kết tham gia 15 Hiệp định thương mại tự do, trong đó, lớn nhất là TPP và AEC, nông dân đang gặp phải hàng loạt khó khăn, thách thức và chống đỡ các cú sốc, đặc biệt là cú sốc về thị trường còn yếu. Thông tin và tiếp cận thông tin phục vụ sản xuất nông nghiệp còn hạn chế. Sự tham gia liên kết trong các chuỗi giá trị nông sản chưa cao.

Nhiều thách thức đối với nông nghiệp, nông dân khi Việt Nam gia nhập TPP cũng được ông Nguyễn Đức Ngọc - Phó trưởng Ban kinh tế (Trung ương Hội nông dân Việt Nam), chia sẻ: “Bên cạnh những cơ hội khi tham gia TPP, nông nghiệp, nông dân Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn. Hiện nay, có khoảng trên 20 triệu lao động trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Dù đã có nhiều phát triển, nhưng đa phần nông dân, vốn là đối tượng dễ bị tổn thương trong quá trình hội nhập, vẫn chưa được trang bị nhiều kiến thức, khiến năng lực cạnh tranh của một số mặt hàng trong lĩnh vực này còn yếu”.

Bên cạnh đó, khi các nước thực hiện cam kết TPP, đồng nghĩa với việc hàng rào thuế quan sẽ bị xóa bỏ. Lúc này, hàng rào phi thuế quan sẽ trở nên phổ biến hơn, yêu cầu về chất lượng sản phẩm sẽ khắt khe hơn. Đây cũng là điểm yếu đối với sản xuất nông nghiệp Việt Nam.

Đáng chú ý, mặc dù Việt Nam có lợi thế đối với sản xuất nông nghiệp, song đối với ngành chăn nuôi, Việt Nam lại không có nhiều thuận lợi. Do đó, TPP mở cửa thì những sản phẩm chăn nuôi của Việt Nam sẽ chịu sự cạnh tranh khốc liệt. Lâu nay, sản xuất nông nghiệp vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, khả năng cạnh tranh của hàng hóa thấp. Thêm vào đó, tư duy của nông dân ít đổi mới, sản xuất theo hình thức tự phát… cũng sẽ là rào cản lớn.

Cần có những chính sách đồng bộ để tháo gỡ hạn chế, yếu kém của nông dân

May “áo giáp” cho nông dân

Trước những thách thức được dự báo, nhiều giải pháp được các chuyên gia đưa ra. Ông Lều Vũ Điều - Phó Chủ tịch Thường trực Hội nông dân Việt Nam, cho rằng hỗ trợ nông dân khi Việt Nam gia nhập TPP cần rất nhiều giải pháp đồng bộ. Phải làm sao để người nông dân hội nhập tự tin, vững vàng, nâng cao năng suất lao động chủ động trong hội nhập.

Trước tiên, Nhà nước cần có những chính sách đồng bộ để tháo gỡ hạn chế yếu kém của nông dân. Tuyên truyền cho nông dân nắm thời cơ thế mạnh của từng vùng sản xuất, phát huy thế mạnh, chủ động, khắc phục hạn chế yếu kém nâng cao năng lực sản xuất, xúc tiến thương mại.

Về phía người nông dân, cũng phải chủ động, không trông chờ vào Nhà nước, khắc phục những điểm yếu để không bị bỡ ngỡ, không bị những mặt trái của hiệp định tác động đến .

Hiến kế cho Việt Nam, vị Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam cho rằng giải pháp ở đây là cần thúc đẩy đầu tư lớn trong nông nghiệp thông qua việc thiết lập các cơ chế ưu tiên để thu hút khu vực tư nhân, cùng với việc cải thiện phát triển nông thôn, phát triển nguồn vốn, xã hội và con người. Tập trung nhiều hơn vào việc tăng năng suất trong nông nghiệp và phi nông nghiệp, cơ hội việc làm ngành nông nghiệp.

Tăng cường phân cấp, trao quyền cho các cấp chính quyền địa phương để giảm thiểu chi phí gián tiếp và tối đa hóa hiệu lực, hiệu quả. Cải thiện quyền sử dụng đất và quản lý tài nguyên, tạo điều kiện thuận lợi để nông dân tiếp cận tốt hơn với các nguồn tài nguyên. Đào tạo nghề cho nông dân để nâng cao khả năng thích nghi hơn với sự thay đổi.

Ở một góc độ khác, Ts. Lê Đức Thịnh khẳng định, để hỗ trợ nông dân tham gia hội nhập kinh tế quốc tế, giải pháp chính là phải xây dựng được các tổ chức xã hội nghề nghiệp cho nông dân, như một “áo giáp” nhiều mặt, nhiều lớp, vừa bảo vệ che chắn vừa là nâng cao năng lực cho nông dân.

Thu Hường