Tuyến đường sắt mới với tổng mức đầu tư 3,8 tỷ USD do nhà thầu Trung Quốc xây dựng được kỳ vọng sẽ đạt hiệu suất cao nhất khu vực.

Tuyến đường sắt cao tốc Madaraka Express, đặt theo tên của ngày Quốc khánh Kenya, có tổng chiều dài hơn 480 km, kết nối thành phố cảng Mombasa với thủ đô Nairobi. Được thi công bởi Tổng công ty Cầu Đường Trung Quốc với 90% vốn do ngân hàng Eximbank Trung Quốc tài trợ, đây là dự án cơ sở hạ tầng lớn nhất kể từ ngày Kenya giành độc lập năm 1963.

Cú hích cho cả vùng Đông Phi

Phát biểu tại buổi lễ khánh thành, Tổng thống Kenya Uhuru Kenyatta có nhắc đến tuyến đường sắt Lunatic Express được xây dựng bởi thực dân Anh từ thế kỷ trước, như một minh chứng lịch sử cho sự thay da đổi thịt của đất nước.

“Hôm nay, sau 122 năm, dù phải hứng chịu nhiều chỉ trích, chúng ta có mặt ở đây để chào đón tuyến đường sắt Madaraka Express, thay thế cho Lunatic Express, với kỳ vọng sẽ làm thay đổi bộ mặt của đất nước Kenya trong 100 năm tới. Tôi rất tự hào vì được là một phần của cột mốc quan trọng này”, Tổng thống Kenya nói.

Nairobi là điểm dừng của tuyến đường sắt mới khai trương, nhưng chưa phải là điểm kết thúc cuối cùng. Theo quy hoạch, Madaraka Express còn kéo dài xuyên sang phía Tây Kenya, kết nối 6 quốc gia khác ở vùng Đông Phi, nhờ đó mở ra cơ hội thông thương hiệu quả hơn cho thị trường hàng hóa khu vực mà trước nay lệ thuộc nhiều vào đường bộ.

Giới chuyên gia cũng nhận định, Madaraka Express sẽ là một nhân tố đủ sức gây đột biến, mang đến nhiều tiềm năng sản xuất và xuất khẩu cho Kenya, đơn cử như khu vực Naivasha có nguồn năng lượng địa nhiệt giá rẻ rất dồi dào đang chờ được khai thác, hay hàng hóa đi theo đường sắt có thể vươn đến Mombasa rồi thâm nhập sang thị trường 3 tỷ dân ở Ấn Độ Dương.

So với Lunatic Express, Madaraka Express là một bước nhảy vọt. Tuyến đường cũ được xây dựng từ thời thuộc địa đã xuống cấp trầm trọng. Thay vì mất nguyên một ngày đường xóc lên xóc xuống nếu di chuyển bằng Lunatic Express, hàng hóa đi theo đường Madaraka Express giờ chỉ cần có 4 tiếng rưỡi là tới nơi.

Tuyến đường sắt mới được kỳ vọng sẽ vận chuyển 50% lượng hàng hóa xuất cảng Mombasa (so với 5% mà năng lực tuyến đường cũ có thể đảm đương), trở thành tuyến có hiệu suất cao nhất của cả khu vực Đông Phi.

Tuyến đường sắt có tổng chiều dài hơn 480 km

Mặt trái của vấn đề

Tuy nhiên cuộc sống không phải lúc nào cũng dễ dàng. Chỉ vài ngày trước khi khánh thành, một phần của tuyến đường đã bị một số đối tượng phá hoại, nhiều đoạn hàng rào và cột trụ bị xô đổ.

Tổng thống Kenya ngay lập tức lên tiếng cảnh báo những hành vi phá hoại của công sẽ bị trừng phạt nặng, thậm chí là tử hình, cho dù trước đó ông từng ra quyết định thay thế án tử hình bằng tù chung thân trong hệ thống pháp luật.

Giá vé mới cũng khiến nhiều người không khỏi giật mình, khi đắt gần gấp đôi tuyến Djibouti - Ethiopian (cũng do nhà thầu Trung Quốc xây dựng). Nhiều ý kiến cho rằng đây là một canh bạc lớn của Kenya so với tiềm lực kinh tế của nước này. Cho dù lợi nhuận đầu tư có thể rất lớn, nhưng với mặt bằng thu nhập của người dân hiện nay thì như thế quả là hơi “chát”.

Vấn đề về bảo tồn động vật hoang dã cũng khá nan giải. Thi công một dự án quy mô lớn như vậy là một liều thuốc thử tương đối nặng về khả năng của Kenya trong việc cân bằng giữa phát triển cơ sở hạ tầng và bảo tồn môi trường sống tự nhiên của các loài động vật hoang dã.

Tuyến đường Madaraka Express chạy qua hai công viên quốc gia, trong đó có công viên Tsavo, mũi nhọn của ngành du lịch Kenya và nơi sinh sống của các loài voi. Chính vì vậy mà các tổ chức bảo vệ động vật hoang dã đã phản đối dự án này trong nhiều năm qua.

Để xoa dịu dư luận, dự án đã thiết kế khu vực sinh hoạt, lối đi riêng cho động vật. Tuy nhiên, theo tổ chức phi Chính phủ Save the Elephants thì đã có ít nhất 10 chú voi thiệt mạng trong quá trình thi công Madaraka Express.

Hải Châu