Đây được kỳ vọng là giải pháp “khơi thông” nguồn lực xã hội, nhưng nhìn từ những biến động khốc liệt của thị trường thời gian qua, bài toán rủi ro và an ninh tài chính vẫn là rào cản không nhỏ.

"Đánh thức" khối tài sản đóng băng

Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) vừa gửi kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ, đề xuất một cơ chế mang tính đột phá: Cho phép các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức được vay vàng từ người dân với lãi suất thỏa thuận.

Lý do của đề xuất này xuất phát từ thực trạng "vàng nằm im" trong dân tại Việt Nam là rất lớn, ước tính lên đến hàng trăm tấn. Trong khi đó, các doanh nghiệp chế tác lại luôn trong tình trạng “đói” nguyên liệu, phải phụ thuộc vào nhập khẩu hoặc mua lại với chi phí đắt đỏ. Việc cho phép vay vàng được xem như một cách biến tài sản tích trữ thành đầu vào sản xuất, giảm áp lực ngoại tệ nhập khẩu và tăng sức cạnh tranh cho ngành vàng mỹ nghệ.

Tuy nhiên, ý tưởng “khai thông dòng chảy” này lại đang đặt ra dấu hỏi lớn về tính khả thi khi đặt trong bối cảnh thị trường vàng đang diễn biến khó lường.

Theo ghi nhận của VnBusiness, thị trường vàng 4 tháng đầu năm 2026 là một minh chứng sống động cho thấy sự nguy hiểm của việc dùng vàng làm công cụ vay mượn. Sau khi lập đỉnh lịch sử ở mức 5.600 USD/ounce vào cuối tháng 1, giá vàng thế giới đã liên tục "bốc hơi". Đến phiên chiều ngày 29/4, giá chỉ còn quanh mức 4.575 - 4.597 USD/ounce.

Tại thị trường trong nước, vàng cũng "rơi tự do" từ đỉnh 183 triệu đồng/lượng xuống còn khoảng 163 - 166 triệu đồng/lượng. Chỉ trong thời gian ngắn, mỗi lượng vàng đã mất đi gần 30 triệu đồng.

Với kiến nghị của VGTA đặt trong bối cảnh thị trường vàng hiện nay, Theo TS. Đinh Thế Hiển, Viện trưởng Viện Nghiên cứu tin học và kinh tế ứng dụng, rủi ro lớn nhất nằm ở sự mất cân đối giữa tài sản vay và dòng tiền trả nợ.

Doanh nghiệp vay vàng của dân, nhưng khi sản xuất và bán ra thị trường lại thu về đồng Việt Nam (VND). Nếu giá vàng tăng phi mã như giai đoạn cuối năm 2025 (từng chạm mốc 5.600 USD/ounce), doanh nghiệp sẽ rơi vào tình cảnh số tiền đồng thu được không đủ mua lại vàng để trả nợ.

“Chỉ cần giá vàng biến động mạnh 30-40%, doanh nghiệp gần như cầm chắc phần thua lỗ. Nếu tình trạng này xảy ra đồng loạt, nguy cơ đổ vỡ dây chuyền là hiện hữu, đe dọa trực tiếp đến hệ thống tài chính”, TS. Đinh Thế Hiển cảnh báo. Lịch sử đã từng ghi nhận nhiều tiệm vàng phá sản, gây tranh chấp kéo dài khi không thể hoàn trả vàng cho dân lúc giá tăng cao.

Ngược lại, nếu giá giảm sâu như hiện nay, người dân – phía cho vay lại là đối tượng chịu thiệt về giá trị tài sản, có thể dẫn đến những tranh chấp dân sự phức tạp.

Cần 3 yếu tố then chốt để triển khai

Có thể thấy diễn biến thị trường vàng trong nước hiện nay đang tạo nên hai thái cực trái ngược. Một bên là những người dân tranh thủ mua tích trữ khi giá giảm; một bên là những nhà đầu tư “đu đỉnh” đang đứng ngồi không yên vì lỗ kép. Anh Minh (Cầu Giấy, Hà Nội), một nhà đầu tư mua vàng ở mức 183 triệu đồng/lượng thời điểm đầu năm đang lo lắng khi khoản đầu tư bốc hơi nhanh chóng chỉ sau thời gian ngắn.Trong khi đó, chị Thanh Hương (Định Công) hay anh Nguyễn Thắng (Đống Đa) lại coi nhịp giảm này là cơ hội để mua tích trữ với niềm tin "vàng khó giảm thêm".

Theo các chuyên gia, chính tâm lý đám đông và sự thiếu hụt thông tin của người dân càng làm tăng thêm rủi ro nếu họ tham gia vào các hợp đồng cho doanh nghiệp vay vàng mà không có bảo lãnh tài chính.

Biến động khó lường này cho thấy, nếu doanh nghiệp huy động vàng trong dân mà không có công cụ quản trị rủi ro chuyên nghiệp, họ sẽ trở thành những “con bạc” trên thị trường. Khi đó, không chỉ doanh nghiệp thiệt hại mà niềm tin của người dân mà những người cho vay cũng bị lung lay nghiêm trọng.

Dưới góc nhìn của chuyên gia tài chính Nguyễn Quang Huy (Đại học Nguyễn Trãi), việc doanh nghiệp vay vàng trả lãi thực chất là một hoạt động tín dụng. Do đó, không thể coi đây là giao dịch dân sự đơn thuần mà cần sự giám sát chặt chẽ từ Ngân hàng Nhà nước.

Quốc hội yêu cầu quản lý hiệu quả thị trường vàng và bất động sản

Ngân hàng Nhà nước chỉ can thiệp thị trường vàng khi ảnh hưởng tới tỷ giá và chính sách tiền tệ

Ông Huy nhấn mạnh 3 yếu tố then chốt nếu muốn triển khai. Thứ nhất là cần ban hành tiêu chí khắt khe. Chỉ những doanh nghiệp có năng lực tài chính mạnh, lịch sử tuân thủ pháp luật tốt mới được tham gia.

Thứ hai là cần minh bạch thông tin. Theo đó, bắt buộc kiểm toán độc lập và công bố định kỳ mục đích sử dụng vàng, quy mô huy động để tránh rủi ro đòn bẩy.

Thứ ba là có cơ chế bảo vệ cho người dân và doanh nghiệp. Ông Huy nói: Phải có phương án xử lý khi doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc ngừng hoạt động để bảo vệ quyền lợi người dân.

Thực tế, đề suất huy động vàng trong dân đã được nhiều chuyên gia đề xuất từ trước đó. Đây được xem là một ý tưởng có tiềm năng để tận dụng nguồn lực xã hội cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực chống “vàng hóa” và thị trường quốc tế diễn biến phức tạp, đây không phải là “đũa thần” có thể áp dụng ngay lập tức.

Thay vì mở cửa ồ ạt, một số chuyên gia kiến nghị cần thí điểm ở quy mô nhỏ, có sự giám sát đặc biệt. Bài toán ở đây không chỉ là khơi thông nguồn vốn, mà là làm sao để giữ vững an toàn hệ thống tài chính trước những cơn "sóng dữ" của giá vàng.

Thanh Hoa