VỀ CÀ MAU XEM HTX BÁN NÔNG SẢN BẰNG TÀI SẢN TRÍ TUỆ

Thực tiễn tại Cà Mau cho thấy, tài sản trí tuệ đang trở thành "chìa khóa" mở ra cánh cửa gia tăng giá trị cho nông sản địa phương, còn các HTX chính là lực lượng tiên phong biến những giá trị vô hình ấy thành lợi thế cạnh tranh hữu hình trên thị trường.

Trong nhiều năm, không ít đặc sản nổi tiếng của Cà Mau chỉ được biết đến thông qua truyền miệng. Người tiêu dùng nhớ đến tên gọi, nhưng lại khó phân biệt đâu là sản phẩm chính gốc, đâu là hàng làm giả, làm nhái hoặc sử dụng trái phép tên địa phương.

Bởi vậy, việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ không đơn thuần là một thủ tục pháp lý mà đã trở thành công cụ phát triển kinh tế, góp phần nâng cao giá trị nông sản và bảo vệ uy tín của cả vùng sản xuất.

Đến nay, Cà Mau đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp 33 văn bằng bảo hộ cho các sản phẩm đặc sản, đặc trưng. Trong đó có 4 chỉ dẫn địa lý gồm Tôm sú Cà Mau, Cua Cà Mau, Muối Bạc Liêu và Gạo Một bụi đỏ Hồng Dân; cùng với 12 nhãn hiệu tập thể và 17 nhãn hiệu chứng nhận.

Đây không chỉ là những văn bằng bảo hộ theo quy định của pháp luật mà còn là "giấy thông hành" giúp sản phẩm địa phương khẳng định uy tín, chất lượng và nguồn gốc xuất xứ trước người tiêu dùng.

Khi thương hiệu được xác lập, sản phẩm có thêm lợi thế để tham gia các hệ thống phân phối hiện đại, chương trình OCOP cũng như từng bước tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao trong và ngoài nước.

Hiệu quả của việc bảo hộ sở hữu trí tuệ đã được chứng minh qua hàng loạt đặc sản nổi tiếng của địa phương. Sau khi được bảo hộ, tôm khô Rạch Gốc, cua Năm Căn, mực Sông Đốc, khô cá bổi U Minh, mật ong U Minh hay lúa sinh thái Cà Mau ngày càng được người tiêu dùng biết đến rộng rãi hơn.

Không chỉ có tên tuổi được khẳng định, các sản phẩm còn được kiểm soát chặt chẽ về quy trình sản xuất, chất lượng, nguồn gốc xuất xứ, bao bì và tem nhãn theo những tiêu chuẩn thống nhất. Chính sự minh bạch ấy đã tạo dựng niềm tin nơi người tiêu dùng, giúp mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng giá trị sản phẩm.

Đằng sau thành công đó là vai trò ngày càng rõ nét của các HTX. Nếu quyền sở hữu trí tuệ là "tấm khiên" bảo vệ thương hiệu thì HTX chính là đơn vị trực tiếp gìn giữ và phát huy giá trị của "tấm khiên" ấy.

Khác với từng hộ sản xuất nhỏ lẻ, HTX có khả năng tổ chức vùng nguyên liệu, thống nhất quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng đồng đều và sử dụng chung hệ thống nhận diện thương hiệu. Đây là điều kiện tiên quyết để các nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận hay chỉ dẫn địa lý thực sự phát huy hiệu quả, thay vì chỉ dừng lại ở một văn bằng bảo hộ trên giấy.

Câu chuyện của HTX Tân Phát Lợi tại xã Tân Ân là minh chứng rõ nét. Ông Bùi Văn Chương, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX, cho biết kể từ khi sản phẩm tôm khô Rạch Gốc được bảo hộ sở hữu trí tuệ, thị trường đã nhận diện rõ hơn về chất lượng và xuất xứ.

Người tiêu dùng yên tâm hơn bởi sản phẩm đã được các cơ quan chức năng thẩm định, công nhận và quản lý theo quy trình chặt chẽ. Nhờ đó, HTX thuận lợi tham gia Chương trình OCOP, đầu ra ổn định hơn và sản lượng tiêu thụ tăng đều qua từng năm.

Đáng chú ý, thị trường Hà Nội hiện chiếm khoảng 60-70% tổng sản lượng tiêu thụ của HTX. Điều này cho thấy khi thương hiệu được bảo hộ và được HTX quản lý tốt, khoảng cách địa lý không còn là rào cản, bởi người tiêu dùng sẵn sàng lựa chọn những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và chất lượng được bảo đảm.

Không chỉ tôm khô Rạch Gốc, nhiều HTX tại Cà Mau cũng đang chuyển dần từ tư duy "bán nông sản" sang "bán thương hiệu". Đây là bước chuyển quan trọng giúp gia tăng giá trị gia tăng thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá bán. Một sản phẩm có thương hiệu mạnh sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động của thị trường, đồng thời tạo lợi thế lâu dài trong quá trình xây dựng chuỗi giá trị.

Năm 2025 tiếp tục ghi nhận thêm một dấu mốc quan trọng khi hai nhãn hiệu chứng nhận "Cá rô phi Cà Mau" và "Cá rô phi một nắng Cà Mau" chính thức được công nhận. Đối với người sản xuất, đây không chỉ là niềm vui mà còn mở ra cơ hội phát triển mới.

Chị Huỳnh Như, chủ cơ sở sản xuất cá rô phi một nắng tại phường Hòa Thành, chia sẻ rằng kể từ khi sản phẩm gắn với thương hiệu địa danh Cà Mau, lượng khách hàng biết đến ngày càng nhiều hơn, sản phẩm được lựa chọn làm quà biếu nhiều hơn và thị trường tiêu thụ cũng mở rộng đáng kể. Đây chính là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của thương hiệu khi được pháp luật bảo hộ và được khai thác đúng hướng.

Tuy nhiên, tài sản trí tuệ không chỉ dừng lại ở việc đăng ký một nhãn hiệu. Trên thực tế, nhiều HTX hiện vẫn chưa nhận thức đầy đủ về hệ sinh thái các quyền sở hữu trí tuệ có thể khai thác để gia tăng giá trị sản phẩm.

Ngoài nhãn hiệu thông thường còn có nhãn hiệu tập thể dành cho cộng đồng sản xuất, nhãn hiệu chứng nhận nhằm khẳng định chất lượng hoặc nguồn gốc, chỉ dẫn địa lý bảo vệ những giá trị đặc thù gắn với điều kiện tự nhiên và tri thức bản địa.

Bên cạnh đó, kiểu dáng công nghiệp của bao bì, thiết kế logo, nhãn mác, khẩu hiệu, bí quyết chế biến, quy trình sản xuất, mã số mã vạch, tem điện tử chống hàng giả, hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR... đều là những tài sản trí tuệ có giá trị mà HTX cần chủ động xây dựng và bảo vệ.

Trong nền kinh tế số, người tiêu dùng không chỉ mua một sản phẩm mà còn mua sự minh bạch. Chỉ cần quét một mã QR, khách hàng có thể biết được vùng nguyên liệu, thời gian thu hoạch, quy trình chế biến, đơn vị sản xuất, các chứng nhận chất lượng và toàn bộ hành trình của sản phẩm.

Đây đang trở thành yêu cầu gần như bắt buộc đối với các chuỗi bán lẻ hiện đại cũng như nhiều thị trường xuất khẩu. Vì vậy, các HTX cần coi truy xuất nguồn gốc là một phần không thể tách rời trong chiến lược phát triển thương hiệu, thay vì chỉ xem đây là công cụ quản lý.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Cà Mau, bảo hộ tài sản trí tuệ không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sản xuất mà còn tạo điều kiện để các HTX, cơ sở sản xuất và hộ nông dân tiếp cận khoa học - công nghệ hiện đại, từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc gia và hướng tới các tiêu chuẩn quốc tế.

Đồng nghĩa, mỗi văn bằng bảo hộ không chỉ là một "giấy chứng nhận", mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng và chuyên nghiệp hóa hoạt động sản xuất.

Đối với các HTX, đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Một thương hiệu chỉ thực sự có giá trị khi chất lượng sản phẩm luôn được duy trì ổn định. Nếu chỉ đăng ký bảo hộ nhưng không kiểm soát quy trình sản xuất, không bảo đảm chất lượng đồng đều giữa các thành viên thì uy tín thương hiệu sẽ nhanh chóng bị bào mòn.

Ngược lại, khi HTX tổ chức tốt vùng nguyên liệu, áp dụng quy trình sản xuất thống nhất, kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và thực hiện truy xuất nguồn gốc đầy đủ thì giá trị của thương hiệu sẽ ngày càng được củng cố, tạo nền tảng để nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường và tăng sức cạnh tranh trong dài hạn.