Theo thống kê, từ đầu năm, hàng loạt cổ phiếu được đánh giá có nền tảng cơ bản tốt như VJC, SSI, MWG, MSN… đều giảm hai chữ số. Đáng chú ý, FPT, cổ phiếu từng được nhiều nhà đầu tư lựa chọn cho chiến lược tích sản dài hạn, thậm chí lùi xuống vùng giá thấp nhất trong gần 3 năm.

Giá giảm mạnh chưa chắc là cơ hội

Trên thực tế, mỗi khi thị trường chứng khoán (TTCK) bước vào giai đoạn điều chỉnh sâu, tâm lý "bắt đáy" lại xuất hiện mạnh mẽ. Nhiều nhà đầu tư nhìn vào mức giảm 30-50% của một cổ phiếu và cho rằng dư địa giảm không còn nhiều, trong khi khả năng hồi phục sẽ rất lớn.

Đây là suy nghĩ khá phổ biến nhưng cũng là nguyên nhân khiến không ít nhà đầu tư rơi vào tình trạng thua lỗ kéo dài.

Tuy nhiên, một cổ phiếu giảm mạnh không đồng nghĩa với việc nó đã trở nên rẻ. Giá cổ phiếu không phản ánh quá khứ mà phản ánh kỳ vọng của thị trường đối với tương lai doanh nghiệp. Nếu triển vọng lợi nhuận suy yếu, ngành nghề bước vào chu kỳ khó khăn hoặc dòng tiền rút khỏi nhóm cổ phiếu đó, mức định giá trước đây có thể không còn phù hợp.

Nói cách khác, việc cổ phiếu giảm sâu đôi khi chỉ là quá trình điều chỉnh để phản ánh những thay đổi trong nền tảng kinh doanh.

Lịch sử TTCK Việt Nam cũng như thế giới đã nhiều lần chứng minh điều này. Không ít cổ phiếu giảm 30% rồi tiếp tục mất thêm 30%, thậm chí giảm tới 70-80% trong các chu kỳ suy giảm kéo dài. Nhà đầu tư mua vì nghĩ rằng "đã giảm quá nhiều" thường phải đối mặt với khoản lỗ lớn hơn dự kiến.

Trong xu hướng giảm, nhiều nhà đầu tư lựa chọn bình quân giá xuống. Sau mỗi nhịp giảm, họ tiếp tục giải ngân với kỳ vọng hạ giá vốn. Nếu xu hướng chưa đảo chiều, danh mục sẽ ngày càng tập trung vào những cổ phiếu đang suy yếu, trong khi lượng tiền mặt ngày càng cạn kiệt.

Một sai lầm khác là tâm lý FOMO – sợ bỏ lỡ cơ hội. Khi nhìn thấy thị trường xuất hiện vài phiên hồi phục mạnh sau chuỗi giảm sâu, nhiều nhà đầu tư lập tức cho rằng đáy đã hình thành và đẩy mạnh giải ngân.

Tuy nhiên, trong khi thị trường điều chỉnh, những nhịp hồi kỹ thuật có thể diễn ra khá mạnh nhưng không đồng nghĩa với việc xu hướng giảm đã kết thúc. Việc mua theo cảm xúc ở các nhịp hồi này thường khiến nhà đầu tư nhanh chóng rơi vào trạng thái thua lỗ khi áp lực bán quay trở lại.

Trong bối cảnh kết quả kinh doanh quý II của nhiều doanh nghiệp có dấu hiệu phân hóa, trong khi các yếu tố vĩ mô và dòng tiền vẫn là những biến số cần theo dõi, việc giải ngân chỉ dựa trên mức giảm giá là chiến lược chứa đựng nhiều rủi ro.

Kiên nhẫn là lợi thế lớn nhất 

Theo ông Bùi Văn Huy, Tổng Giám đốc CTCP FDIT, những giai đoạn tâm lý chán nản thường mở ra cơ hội đầu tư tốt. Tuy nhiên, giá giảm sâu không đồng nghĩa cơ hội đã lập tức xuất hiện.

Vùng mua tốt nhất thường cần hội tụ đồng thời hai yếu tố: định giá hấp dẫn đi cùng với sự giải tỏa mạnh về tâm lý và áp lực bán.

Trong bối cảnh hiện tại, ông Huy cho rằng nhà đầu tư nên ưu tiên sự kiên nhẫn, kiểm soát rủi ro và giữ sức mua, thay vì nóng vội bắt đáy chỉ vì nhiều cổ phiếu đã giảm mạnh.

“Quản trị tài sản quan trọng không kém chuyện chọn cổ phiếu trong giai đoạn này”, chuyên gia FIDT nhấn mạnh.

Có thể thấy, TTCK luôn vận động theo chu kỳ. Sau giai đoạn hưng phấn là điều chỉnh và sau điều chỉnh thường sẽ xuất hiện chu kỳ tăng mới. Tuy nhiên, rất ít nhà đầu tư có thể xác định chính xác đâu là đáy của thị trường.

Thay vì cố gắng mua đúng điểm thấp nhất, giới chuyên môn cho rằng nhà đầu tư nên tập trung vào việc bảo toàn vốn và chỉ gia tăng tỷ trọng khi xu hướng tích cực được xác nhận. Quản trị rủi ro được xem là yếu tố quyết định thành công lâu dài của hoạt động đầu tư.

Một nguyên tắc quan trọng là luôn giữ lại một phần tiền mặt. Trong giai đoạn thị trường biến động mạnh, tiền mặt không phải là tài sản "không sinh lời", mà là nguồn lực giúp nhà đầu tư duy trì sức mua và sẵn sàng nắm bắt những cơ hội rõ ràng hơn khi xu hướng ổn định.

Nếu sử dụng toàn bộ vốn để bắt đáy quá sớm, nhà đầu tư sẽ mất đi sự linh hoạt khi thị trường tiếp tục điều chỉnh. Ngược lại, người còn tiền mặt sẽ có nhiều lựa chọn hơn, từ việc mua ở mức giá hấp dẫn hơn đến tái cơ cấu danh mục sang những doanh nghiệp có nền tảng tốt.

Bỏ cuộc chơi "đoán đáy", nhà đầu tư nên nhìn vào điều gì?

Bên cạnh đó, giải ngân từng phần thay vì "all in" cũng là chiến lược giúp giảm thiểu rủi ro về thời điểm. Việc chia nhỏ tỷ trọng đầu tư theo từng giai đoạn giúp nhà đầu tư không phải chịu áp lực nếu thị trường chưa tạo đáy ngay sau lần mua đầu tiên.

Quan trọng hơn cả là lựa chọn doanh nghiệp. Trong giai đoạn khó khăn, những doanh nghiệp có bảng cân đối tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định, lợi thế cạnh tranh rõ ràng và khả năng tăng trưởng bền vững thường phục hồi nhanh hơn khi thị trường khởi sắc.

Ngược lại, những doanh nghiệp có lợi nhuận suy giảm kéo dài, nợ vay lớn hoặc phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện thị trường có thể tiếp tục đối mặt với áp lực ngay cả khi chỉ số chung hồi phục.

Một dấu hiệu đáng chú ý khác là sự cải thiện của thanh khoản và dòng tiền. Một xu hướng tăng bền vững thường đi kèm với thanh khoản cải thiện, lực cầu chủ động và sự đồng thuận của nhiều nhóm cổ phiếu. Nếu những tín hiệu này chưa xuất hiện, việc vội vàng gia tăng tỷ trọng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Hải Giang