Trong 5 năm qua, doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư vào Anh nhiều hơn ở Đức, Pháp và Italia cộng lại.

Phức tạp nảy sinh vào thời điểm cuối tháng 7 vừa qua, chỉ một ngày trước lễ ký kết hợp tác xây dựng dự án điện hạt nhân Hinkley Point. Trong khi đại diện nhà đầu tư là Tập đoàn năng lượng Pháp (EDF) và Tập đoàn năng lượng hạt nhân Trung Quốc (CGN) đã sẵn sàng, thì chính phủ Anh lại đột ngột thông báo rằng cần thêm thời gian để nghiên cứu xem xét lại, sớm nhất cũng phải là tháng 9 tới.

“Giai đoạn cam go lịch sử”

Việc bị “bỏ bom” ngay trước “giờ G” dường như đã chạm vào sự tự ái của Trung Quốc. Mới đây nhất, trong một bài viết đăng trên tờ Financial Times, đại sứ Trung Quốc tại Anh – ông Liu Xiaoming, đã mang mối quan hệ hai nước ra để “nắn gân” giới chức Anh nếu không sớm nối lại tiến độ đầu tư dự án Hinkley Point.

Bài viết có đoạn: “Ngay lúc này đây, quan hệ giữa Trung Quốc và Anh đang bước vào giai đoạn cam go lịch sử… Tôi hy vọng nước Anh sẽ tiếp tục mở cửa đối với Trung Quốc… chính phủ Anh sẽ tiếp tục ủng hộ Hinkley Point và đi đến quyết định càng sớm càng tốt để dự án có thể tiến hành thuận lợi”.

Vị đại sứ 60 tuổi cũng nhấn mạnh, trong 5 năm qua, các công ty Trung Quốc đã đầu tư vào Anh nhiều hơn ở Đức, Pháp và Italia cộng lại vì thế niềm tin và sự tôn trọng cần được “gìn giữ hơn nữa”, khi Anh quyết định về dự án Hinkley.

Bên cạnh đó, một số quan chức Trung Quốc còn lo ngại việc trì hoãn dự án Hinkley có thể sẽ tác động xấu tới nhiều khoản đầu tư khác mà nhà đầu tư nước này dự kiến rót vào Anh, đặc biệt là khi hai bên đã ký kết hàng loạt dự án với giá trị gần 40 tỷ Bảng nhân chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, tới Anh năm 2015.

Dự án Hinkley Point

Hinkley Point là một bài toán đau đầu với chính phủ Anh trong vài năm trở lại đây. Năm 2013, EDF đã được lựa chọn để thực hiện dự án này, nhưng không lâu sau đó, mọi việc bị đình lại vì trục trặc trong quá trình huy động vốn, cũng như trong công nghệ xây dựng lò phản ứng hạt nhân của EDF. Bất ngờ năm 2015, tranh thủ chuyến công du của ông Tập Cận Bình, Trung Quốc đã nhanh chân nhảy vào dự án, với đề xuất đóng góp 1/3 chi phí xây dựng nhà máy.

Nếu được thực hiện, Hinkley Point sẽ là dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Anh trong nhiều thập kỷ qua, trở thành “đại công trường” lớn nhất châu Âu với 25.000 việc làm. Khi hoàn thành, nó sẽ tạo việc làm ổn định cho khoảng 900 lao động và cung cấp 7% tổng lượng điện năng của Anh trong bối cảnh hầu hết các nhà máy điện hạt nhân đã đóng cửa do quá xập xệ.

Nỗi lo không chỉ của nước Anh

Quyết định trì hoãn của chính phủ Anh mang lại sự hụt hẫng lớn cho tham vọng của Trung Quốc: đặt chân vào lĩnh vực điện hạt nhân Tây Âu. Nước này từng kỳ vọng Hinkley Point có thể mở ra cánh cửa dẫn tới các dự án khác ở Sizewell hay Bradwell (Essex).

Chánh văn phòng Thủ tướng Anh – ông Nick Timothy, người từng lên tiếng về quan ngại an ninh, nhân quyền và thương mại với Trung Quốc, tiếp tục không yên tâm với sự tham gia của doanh nghiệp nước này ở Hinkley, cũng như các dự án nhà máy hạt nhân khác, vì lo sợ hệ thống máy tính có thể bị “cài cắm” và hoạt động sản xuất năng lượng của Anh có thể bị đánh sập bất kỳ lúc nào.

Trước đó, nhiều nước cũng phải rất dè chừng khi làm ăn với Trung Quốc. Mexico, Mỹ từng hủy bỏ thỏa thuận hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc trong các dự án đường sắt cao tốc. Indonesia thì cảnh báo sẽ không cấp phép xây dựng tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của nước này cho liên doanh Trung Quốc, nếu không bảo đảm các yêu cầu kỹ thuật. Sri Lanka thì yêu cầu tổng công ty xây dựng công trình giao thông Trung Quốc dừng hoạt động xây dựng gần cảng Colombo do rủi ro xâm hại môi trường.

Trên bình diện ngoại giao, dự án Hinkley Point là minh chứng cho thấy Trung Quốc có thể sẽ phải “làm quen” dần với thái độ cứng rắn hơn từ chính phủ của bà Theresa May, dù trước đó chưa lâu, cựu Thủ tướng David Cameron cùng với Bộ trưởng Tài chính George Osborne từng được Trung Quốc trông đợi như một “cặp đôi hoàn hảo” để đưa quan hệ hai nước lên tầm cao mới.

Hải Châu