Ứng dụng khoa học công nghệ đang mở ra hướng phát triển mới cho HTX sản xuất tinh dầu Như Oanh tại xã Nam Trạch, tỉnh Quảng Trị. Thay vì dừng ở sản xuất nguyên liệu, HTX đã xây dựng chuỗi giá trị khép kín nhằm nâng chất lượng sản phẩm và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Ứng dụng công nghệ để nâng giá trị chuỗi dược liệu

Theo bà Trần Thị Như Oanh, Giám đốc HTX, định hướng ngay từ đầu là phát triển các dòng tinh dầu dược liệu theo hướng hàng hóa chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong và ngoài nước. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, HTX không chỉ tập trung vào sản xuất mà còn xây dựng vùng nguyên liệu ổn định.

Hiện HTX liên kết với các hộ dân để phát triển vùng nguyên liệu tràm và sả theo hình thức cung ứng giống, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Tổng diện tích vùng nguyên liệu đạt trên 50ha, tạo nền tảng cho hoạt động sản xuất lâu dài.

Nếu trước đây sản xuất tinh dầu chủ yếu dựa vào phương pháp thủ công thì hiện nay HTX đã đầu tư gần 2 tỷ đồng cho hệ thống máy móc, thiết bị và lò chưng cất hiện đại. Nhờ đó, năng lực chế biến được nâng lên đáng kể, với sản lượng hơn 3.000 lít tinh dầu mỗi năm.

Việc ứng dụng công nghệ giúp HTX kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm, từ khâu lựa chọn nguyên liệu đến quy trình chưng cất. Sản phẩm giữ được hàm lượng tinh dầu tự nhiên, đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn.

Bên cạnh đó, quy trình sản xuất được tổ chức theo hướng khép kín, tận dụng tối đa phụ phẩm sau chế biến. Điều này không chỉ giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

Nhờ áp dụng tiến bộ kỹ thuật, HTX đã phát triển nhiều dòng sản phẩm như tinh dầu tràm trà, tinh dầu tràm năm gân, tinh dầu sả chanh và tinh dầu sả Java. Hiện cả bốn sản phẩm đều đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Mỗi năm, HTX cung cấp cho thị trường khoảng 300kg tinh dầu các loại. Doanh thu đạt khoảng 1,5 tỷ đồng. Hoạt động sản xuất cũng tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho hàng chục lao động địa phương với thu nhập từ 6-8 triệu đồng mỗi tháng.

Theo bà Oanh, nhu cầu thị trường đối với các sản phẩm tinh dầu thiên nhiên ngày càng tăng. Đây là động lực để HTX tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu và đầu tư thêm công nghệ trong thời gian tới.

Xây dựng thương hiệu bằng sở hữu trí tuệ

Không dừng lại ở việc nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX sản xuất tinh dầu Như Oanh còn chú trọng xây dựng thương hiệu và bảo vệ thành quả sáng tạo của mình thông qua các công cụ sở hữu trí tuệ.

Hiện HTX đã chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu cho các sản phẩm OCOP. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ thương hiệu và tạo nền tảng cho quá trình phát triển lâu dài.

Trước sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt, sở hữu trí tuệ không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp lớn. Với các HTX, việc đăng ký bảo hộ thương hiệu cũng trở thành yêu cầu cần thiết để khẳng định vị thế trên thị trường.

Theo các chuyên gia, giá trị của sản phẩm hiện nay không chỉ nằm ở nguyên liệu hay quy trình sản xuất mà còn nằm ở thương hiệu, uy tín và khả năng nhận diện. Một sản phẩm được bảo hộ sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc tiếp cận đối tác, mở rộng thị trường và chống lại nguy cơ bị làm giả, làm nhái.

Đối với HTX tinh dầu Như Oanh, việc đăng ký bảo hộ không chỉ giúp bảo vệ sản phẩm mà còn tạo động lực để tiếp tục đổi mới. Từ bao bì, nhãn mác đến quy trình sản xuất đều được đầu tư theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Nhờ đó, sản phẩm của HTX từng bước tạo dựng được niềm tin với người tiêu dùng. Không chỉ tiêu thụ trong nước, nhiều sản phẩm đã được giới thiệu và chào bán tại các thị trường như Lào, Thái Lan, Nhật Bản.

Một số sản phẩm cũng đã được xuất khẩu sang Đức, Hungary và Trung Quốc. Nhiều đối tác nước ngoài hiện quan tâm đến các dòng sản phẩm tinh dầu cũng như vùng nguyên liệu mà HTX đang phát triển. Kết quả này cho thấy khi chất lượng sản phẩm được nâng lên và thương hiệu được bảo vệ, cơ hội tiếp cận thị trường sẽ rộng mở hơn.

Lan tỏa văn hóa đổi mới sáng tạo trong khu vực HTX

Nhìn vào câu chuyện của HTX tinh dầu Như Oanh có thể thấy, khoa học công nghệ và sở hữu trí tuệ đang trở thành những yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế tập thể.

Trước đây, nhiều HTX chủ yếu hoạt động dựa trên lợi thế về đất đai, lao động hoặc nguồn nguyên liệu sẵn có. Tuy nhiên, khi cạnh tranh ngày càng cao, những lợi thế truyền thống không còn đủ để tạo ra sự khác biệt.

Muốn nâng cao giá trị sản phẩm, HTX phải đầu tư cho công nghệ, đổi mới phương thức sản xuất và xây dựng thương hiệu. Quan trọng hơn, cần coi tri thức và sáng tạo là tài sản có giá trị.

Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm đặc trưng của địa phương vẫn chưa được đăng ký bảo hộ. Không ít trường hợp sản phẩm có chất lượng tốt nhưng chưa tạo dựng được thương hiệu hoặc gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi khi mở rộng thị trường.

Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể. Việc đăng ký bảo hộ cần được xem là một phần trong chiến lược phát triển sản phẩm chứ không phải công việc mang tính thủ tục.

Song song với đó, các HTX cần mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong sản xuất, chế biến, bảo quản cũng như tiêu thụ sản phẩm.

Đây không chỉ là giải pháp nâng cao năng suất mà còn tạo điều kiện để hình thành những tài sản trí tuệ mới. Khi được bảo vệ và khai thác hiệu quả, các tài sản này sẽ trở thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của HTX.

Tại Quảng Trị, mô hình của HTX tinh dầu Như Oanh là một điển hình cho việc kết hợp công nghệ với sở hữu trí tuệ hoàn toàn có thể tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm địa phương. Quan trọng hơn, cách làm này đang góp phần hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo, khuyến khích tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể.

Khi nền kinh tế ngày càng dựa nhiều hơn vào tri thức và công nghệ, đây được xem là hướng đi cần được nhân rộng. Đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển, còn sở hữu trí tuệ được coi là tài sản cần bảo vệ, các HTX sẽ có thêm cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thị trường.

                                                                                          Thanh Loan