Tại hội thảo diễn ra sáng 26/8, ông Hoàng Anh Dũng, CEO Công ty INTRACO Carbon chia sẻ câu chuyện một doanh nghiệp thép có đơn hàng sang châu Âu với sản lượng khoảng hơn 100.000 tấn thép/năm. Một tấn thép có giá khoảng 500 - 550 USD, tuy nhiên chi phí carbon cho một tấn thép tới 114 USD. Phía đối tác EU không cho doanh nghiệp mua tín chỉ carbon tại Việt Nam mà phải mua tín chỉ carbon tại châu Âu (cao hơn tại Việt Nam, đang ở mức 89 USD/tấn CO2). 

“Xuất khẩu 100.000 tấn thép sang châu Âu mất 30 tỷ đồng. Số tiền rất lớn, chiếm 20% giá trị của đơn hàng. Đây là ví dụ sinh động nhất cho thấy tác động của CBAM”, ông Dũng nói.

Một tấn nhôm xuất EU có thể chịu 1.500 USD chi phí carbon

Ông Hoàng Anh Dũng phân tích thêm, một tấn nhôm sản xuất tại Việt Nam phát thải 14 tấn CO2 - mức rất cao (với thép chỉ phát thải 2,4 tấn CO2). Do đó một tấn nhôm bán sang châu Âu được khoảng 3.200 USD doanh nghiệp phải chịu chi phí carbon tới 1.500 USD.

Từ 1/1/2026, CBAM đã bước vào giai đoạn chính thức. CBAM hiện tập trung vào các sản phẩm sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, hydrogen, điện. Đáng nói, cơ chế không chỉ áp dụng với sắt thép hay nhôm nguyên liệu mà với tất cả linh kiện nhôm, linh kiện thép.

“Có nghĩa là doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm bàn ghế có cái vít làm bằng thép hay cái nẹp bằng nhôm cũng phải chịu CBAM. Các doanh nghiệp đang đối mặt thách thức chi phí carbon, một số thậm chí có nguy cơ bị quét sạch lợi nhuận”, ông Dũng nêu thực tế.

Các chuyên gia chỉ rõ, CBAM và các áp lực tiêu chuẩn xanh là xu hướng không thể đảo ngược. Trong đó CBAM đã bước vào giai đoạn vận hành đầy đủ, gắn trực tiếp chi phí carbon vào giá thành nhập khẩu tại EU.

Ông Nguyễn Bá Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và Đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương nhấn mạnh, ngoài CBAM, các doanh nghiệp đối mặt với hệ sinh thái quy định xanh rộng hơn như Quy định về thiết kế sinh thái cho các sản phẩm bền vững (ESPR), Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR), Chỉ thị thẩm định phát triển bền vững doanh nghiệp (CSDDD). Trong đó các ngành thép, nhôm, xi măng và một số sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo tại các khu công nghiệp phía Bắc sẽ là nhóm chịu tác động sớm và trực tiếp.

“Đáp ứng tiêu chuẩn xanh không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp Việt Nam duy trì và mở rộng thị phần tại các thị trường xuất khẩu chủ lực”, ông Hải nhấn mạnh. 

Xuất khẩu đứng trước yêu cầu cấp bách nhưng theo bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh, Viện nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình triển khai.

Chính sách xanh trên thế giới nhiều về số lượng, phức tạp về tính chất và liên tục phát triển theo thời gian. Đặc biệt, tại thị trường EU, không có một bộ các tiêu chuẩn xanh chung, không có lộ trình chuyển đổi xanh thống nhất cho tất cả các loại hàng hóa xuất khẩu sang thị trường này. Trong khi đó, các doanh nghiệp còn hạn chế về năng lực chuyển đổi như công nghệ, kiểm soát chuỗi cung ứng, kỹ năng của lao động, năng lực giải trình, khai báo, lưu trữ thông tin. Bối cảnh hiện nay đòi hỏi doanh nghiệp nâng cao nhận thức, đầu tư vốn, năng lực quản trị,...

Tuy nhiên, bà Thảo cùng nhiều chuyên gia có chung quan điểm, các thách thức hiện nay trong đáp ứng tiêu chuẩn xanh chỉ mang tính chất ngắn hạn. Về dài hạn, thực hiện chủ động chuyển đổi xanh một cách đồng bộ và toàn diện có thể mang lại những cơ hội cho doanh nghiệp.

Cần sớm có “khung ESG quốc gia”

Trong bối cảnh hiện nay, ESG được nhìn nhận không còn là "lựa chọn thêm" mà đã trở thành "điều kiện cần" để tồn tại và phát triển. Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Quang Huân, Uỷ viên Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty Halcom Việt Nam nhìn nhận, Việt Nam đã có đầy đủ các "mảnh ghép" cơ bản về mặt chủ trương và pháp lý, nhưng chưa tích hợp thành một hệ sinh thái ESG thống nhất để hỗ trợ doanh nghiệp thực thi.

Cho rằng, ESG cần được nội địa hoá và phù hợp với từng lĩnh vực, ông Huân đề xuất Chính phủ cần sớm ban hành khung ESG quốc gia. Trong đó, thể hiện định nghĩa, quy định xác thực, tổ chức công nhận và quy chuẩn báo cáo công khai ESG.

“Nghị quyết 198 của Quốc hội nêu rõ doanh nghiệp ESG được hỗ trợ lãi suất 2% nhưng chúng ta chưa thể xác định được doanh nghiệp nào thực sự là ESG. Chưa có cơ quan, tổ chức nào được cấp quyền xác nhận ESG. Đây là khoảng trống chúng ta cần nghiên cứu  xây dựng”, ông Huân nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, cần xây dựng các bộ tiêu chí theo ngành, ưu tiên cho sản xuất và dịch vụ an sinh thiết yếu; thiết lập hệ thống dữ liệu chuẩn hóa, đối sánh và kiểm chứng độc lập khách quan trong đo lường và đánh giá; ​​xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ trong đó kích hoạt tài chính xanh chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và tư vấn.

5 lĩnh vực ưu tiên thí điểm, theo ông Huân, bao gồm năng lượng (chuyển dịch năng lượng tái tạo), tài chính - ngân hàng (tín dụng xanh & đầu tư), sản xuất xuất khẩu (dệt may, da giày, nông sản) và an sinh thiết yếu (cấp thoát nước và xử lý môi trường). Trong đó, Nhà nước nên khuyến khích doanh nghiệp, Hiệp hội nghề nghiệp và chuyên gia tham gia xây dựng tiêu chí trước khi thể chế hóa chính thức.

“ESG là con đường tất yếu, chúng ra bắt buộc phải đi theo không thể né tránh nếu chúng ta muốn tăng trưởng 2 con số trong thời gian dài. Nếu không có ESG thì chúng ta chỉ có thể phát triển ngắn hạn sau đó phải quay lại sửa chữa những khiếm khuyết của môi trường, của xã hội, của nền kinh tế”, ông Huân nhấn mạnh. 

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Minh Thảo cũng cho rằng, việc thiết kế và thực thi các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện sản xuất xanh hiện còn thiếu và phân tán, do liên quan đến nhiều bộ ngành khác nhau. Do đó, rất cần có một chiến lược ở tầm quốc gia, hoặc thành lập ban chỉ đạo về hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Từ đó có thêm cơ chế kết nối giữa các bộ ngành, đặc biệt với các mặt hàng Việt Nam tập trung đẩy mạnh xuất khẩu.

Trao đổi với VnBusiness từ góc nhìn  thực tiễn của doanh nghiệp tư vấn, ông Hoàng Anh Dũng CEO công ty  INTRACO Carbon cho rằng các doanh nghiệp lớn cần đẩy mạnh đầu tư công nghệ hiện đại, chuyển đổi nhiên liệu để giảm mức phát thải xuống dưới mức chuẩn (benchmark) của quốc tế. Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nguồn lực hạn chế, vẫn có những giải pháp "lựa cơm gắp mắm" phù hợp với ngân sách hạn hẹp, tập trung nâng cấp dần công nghệ để giảm chi phí carbon trong khả năng cho phép.

Ông Dũng cũng kiến nghị Chính phủ cần có thêm các chính sách ưu đãi cho dự án chuyển đổi năng lượng và hạ tầng xanh; thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn như điện rác, tái chế nhựa, vải, gỗ để giảm lãng phí tài nguyên và giảm phát thải.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã nhận thức được yêu cầu chuyển đổi xanh nhưng còn gặp không ít khó khăn như chưa xác định được điểm bắt đầu, thiếu dữ liệu và công cụ đo lường, hạn chế về công nghệ, nhân lực và nguồn vốn, đồng thời còn lúng túng trong việc lựa chọn các giải pháp phù hợp với quy mô và đặc thù sản xuất. Nếu triển khai thiếu lộ trình, chuyển đổi xanh có thể gia tăng áp lực chi phí. Nhưng nếu chuẩn bị sớm và thực hiện đúng hướng, đây sẽ là cơ hội để doanh nghiệp tối ưu vận hành, tiết kiệm năng lượng, nâng cao năng suất, củng cố uy tín và mở rộng thị trường. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp cần lúc này không chỉ là nhận diện xu hướng mà là những hướng dẫn và giải pháp có thể triển khai được.

Ông Hoàng Quang Phòng Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

Tác động của CBAM  không còn là định tính, nó đã được định lượng. Nếu chúng ta không chuyển đổi xanh ngay bây giờ thì trong tương lai tác động sẽ tiếp tục tăng, chắc chắn chi phí cho câu chuyện carbon sẽ gia tăng. Chi phí đáp ứng, tuân thủ các tiêu chuẩn sẽ không chỉ dừng ở mức 20 -30% giá thành mà có thể lên tới 40 - 50%. Vì sự phát triển bền vững, các doanh nghiệp cần có nhận thức rõ ràng về CBAM, ESG, tiêu chuẩn xanh và sớm có lộ trình chuyển đổi phù hợp với đặc thù hoạt động của mình.

PGS.TS Phạm Hoàng Lương Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam

Cục Xúc tiến thương mại  đang triển khai các giải pháp trọng tâm đồng hành cùng doanh nghiệp đáp ứng CBAM và các tiêu chuẩn xanh toàn cầu. Bao gồm đào tạo và nâng cao năng lực thực hành kiểm kê khí nhà kính, báo cáo CBAM, ESG trong đó ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về nguồn lực và nhân sự chuyên trách. Chúng tôi cũng xúc tiến xuất khẩu gắn với thương hiệu xanh: Xây dựng, quảng bá sản phẩm đạt chuẩn phát thải thấp; kết nối nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối quốc tế có yêu cầu cao về ESG, chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, hội chợ, triển lãm chuyên ngành xanh.

Ông Nguyễn Bá Hải Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và Đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương

Đỗ Kiều