Trả lời câu hỏi vì sao doanh nghiệp (DN) dường như “thích” đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ, bất động sản hơn là công nghiệp chế biến – chế tạo, Ts. Trần Thị Hồng Minh, Cục trưởng Cục Quản lý đăng ký kinh doanh (Bộ KH&ĐT), cho rằng trong một thị trường mà DN đầu tư vào lĩnh vực này nhiều hơn lĩnh vực kia có lẽ là do tín hiệu thị trường và kỳ vọng, mong muốn của DN.

Như vậy, phải chăng thị trường bất động sản, dịch vụ đang là mảnh đất “màu mỡ” hơn nhiều so với các lĩnh vực kinh doanh còn lại vì không chỉ các DN thành lập mới, ngay cả những DN đang hoạt động trong ngành này cũng không ngừng mở rộng quy mô, đồng thời vốn đầu tư nước ngoài đang rót vào đây không hề ít.

Người người kinh doanh bất động sản

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (Bộ KH&ĐT), trong 5 tháng đầu năm, cả nước có 50.534 DN thành lập mới, tổng sô vốn đăng ký là 485,6 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% về số DN và tăng 39% số vốn đăng ký so với cùng kỳ năm 2016.

Trong số các ngành, lĩnh vực có số DN thành lập mới và vốn đăng ký trong tháng 5/2017 tăng so với cùng kỳ năm trước phải kể tới bất động sản với 1.859 DN, tăng 72,8% về số DN và tăng 43,8% về số vốn đăng ký, dịch vụ việc làm, du lịch, cho thuê máy móc thiết bị, đồ dùng và các dịch vụ hỗ trợ khác tăng 20,8% và tăng 122%….

Mới đây, tại Báo cáo “Việt Nam – Đất lành cho Khởi nghiệp: Tại sao không?” được thực hiện bởi nhóm chuyên gia của Economica Việt Nam, nhận định: bất động sản, nông lâm nghiệp và thủy sản, nghệ thuật vui chơi giải trí, vận tải kho bãi và dịch vụ việc làm là những lĩnh vực có số lượng DN đăng ký tăng cao trong những năm qua.

Cụ thể, so với năm 2014, DN khởi nghiệp năm 2015 trong lĩnh vực bất động sản tăng 86,2%, nông lâm ngư nghiệp tăng 62,3%, nghệ thuật vui chơi giải trí tăng 59,3%, vận tải kho bãi 39,3%, dịch vụ việc làm 35,5%.

Trong khi đó, theo Cổng thông tin đăng ký DN quốc gia, năm 2015, DN khởi nghiệp ngành chế biến – chế tạo chỉ tăng 24,1%.
Số liệu của Cục Quản lý đăng ký kinh doanh (Bộ KH&ĐT) cũng cho biết, số DN đăng ký thành lập mới trên cả nước năm 2016 đạt kỷ lục 110.100 DN, tăng 16,2% so với năm 2015. Đóng góp vào kỷ lục này, DN trong lĩnh vực bất động sản cũng tăng đột biến, đạt 3.126 DN, tăng 83,9% so với năm 2015.

PGs.Ts. Trần Kim Chung, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng thể chế đối với thị trường bất động sản chuyển biến theo hướng thuận lợi. DN được khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi phát triển, xu hướng khởi nghiệp lên ngôi cũng là những yếu tố quan trọng thúc đẩy gia tăng DN bất động sản thành lập mới.

Cùng với đó, lượng vốn FDI đổ vào bất động sản trong năm tháng đầu năm 2017, đạt 600 triệu USD, cho thấy thị trường bất động sản tiếp tục ổn định và có phần mạnh mẽ hơn nhờ những chính sách hiệu quả của Nhà nước giúp cho nền kinh tế vĩ mô có điều kiện tốt nhất để phát triển.

Hiện nay, Việt Nam chỉ có 16% DN chế biến – chế tạo, còn lại chủ yếu đầu tư trong lĩnh vực thương mại, xây dựng, bất động sản. Trong khi đó, phát triển chế biến – chế tạo mới là ngành giúp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

“Ngó lơ” chế biến – chế tạo

Nhìn nhận ở góc độ phát triển tổng thể nền kinh tế, ông Hồ Sỹ Hùng, Cục trưởng Cục Phát triển DN (Bộ KH&ĐT), cho rằng năm 2016, số lượng DN thành lập mới cao song thẳng thắn mà nói, số DN đăng ký ở khu vực chế biến – chế tạo không nhiều, trong khi đây là ngành cốt lõi cho sự phát triển, tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

“Đang xuất hiện một nguy cơ là DN đầu tư vào bất động sản, dịch vụ nhiều nhưng chế biến – chế tạo rất ít”, ông Hùng lo ngại.
Về vấn đề này, điều tra hơn 10.000 DN của VCCI trong năm 2016 cũng cho thấy, chỉ 9% DN hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp, 1% DN khai khoáng, 6% DN nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, trong khi tới 24% DN xây dựng và 60% DN dịch vụ. Dường như DN tư nhân Việt không chỉ bé mà còn chỉ tập trung vào dịch vụ, xây dựng, trong khi công nghiệp nói chung và công nghiệp chế biến chiếm tỷ lệ rất nhỏ.

Trước vấn đề này, bà Minh cho rằng DN Việt thích đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ, bất động sản, có lẽ là do tín hiệu thị trường và kỳ vọng mà DN mong muốn đạt được. Song theo bà Minh, thống kê cũng cho thấy xu hướng DN đầu tư công nghệ đang tăng lên và đây là dấu hiệu đáng mừng khi số DN chế biến đang rất ít.

Trên thực tế, hiện nay Việt Nam chỉ có 16% DN chế biến – chế tạo, còn lại chủ yếu đầu tư trong lĩnh vực thương mại, xây dựng, bất động sản. Trong khi đó, phát triển chế biến – chế tạo mới là ngành giúp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này, chúng ta mong muốn lâu nay nhưng chưa đạt được

Ts. Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế, từng cho rằng Việt Nam không có ngành công nghiệp xương sống để thúc đẩy, kéo các ngành khác đi theo. Chế biến – chế tạo phụ thuộc lớn vào các tập đoàn 100% Hàn Quốc, Nhật Bản. Khối DN nhà nước vẫn chiếm lợi ích lớn về cơ sở hạ tầng, nguồn lực phát triển nhưng không tỏ rõ được vai trò và sức mạnh dẫn đến hoang phí nguồn lực.

“Hiện tại, DN tư nhân của Việt Nam đang tập trung vào đất đai, làm giàu từ dự án bất động sản được cắt lớp, chia phần. Đó không phải là nền tảng tạo ra giá trị gia tăng cũng như chưa có khả năng cạnh tranh so với DN FDI”, ông Doanh chia sẻ.

Đặc biệt, trước bài học giải cứu thịt lợn vừa qua, Ts. Lưu Bích Hồ, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, cho rằng đây là bài học cần phải rút ra, điều đó có nghĩa nông nghiệp phải gắn với công nghiệp chế biến nông sản. “Vừa rồi thịt lợn là bài học cần rút ra nhanh để phải chú trọng đầu tư công nghiệp chế biến”, ông Hồ nói.

Vấn đề này cũng từng được Gs. Trần Văn Thọ, đại học Waseda (Nhật Bản), dẫn chứng, nếu như ở Nhật Bản, 8/10 người giàu tại đây thành công nhờ đầu tư vào sản xuất công nghiệp mà không dựa vào bất động sản, thì tại Việt Nam, xu hướng này đang diễn ra ngược lại. Bất động sản luôn nằm trong những lĩnh vực thu hút nhiều nguồn lực đầu tư cả trong và ngoài nước suốt gần chục năm qua.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều lo ngại khi bất động sản phát triển “nóng”. Theo đánh giá của chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu, thị trường bất động sản đang phát triển tốt nên việc có nhiều nhà kinh doanh có uy tín, có năng lực tài chính tham gia là điều tốt. Tuy nhiên, nếu thị trường bị mở quá lớn và có nhiều nhà kinh doanh bất động sản ít kinh nghiệm, năng lực tài chính thấp, không đủ uy tín sẽ làm bất lợi cho cả nền kinh tế lẫn thị trường.

Lê Thúy