Số nợ này rất dễ biến thành “nợ xấu”, do ngày 14/4/2016, Tòa án Nhân dân Tối cao ban hành Công văn 105/TANDTC, với nội dung: “Từ ngày 1/1/2016, Tòa án nhân dân các cấp không thụ lý đơn khởi kiện của cơ quan BHXH đòi tiền BHXH đối với người sử dụng lao động (SDLĐ)”. Quy định này khiến cơ quan bảo hiểm lo ngại trong việc đòi nợ cũ và hạn chế phát sinh nợ mới.

Nợ đọng gia tăng

Tình hình nợ, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN là chuyện không mới ở các DN. Nhiều đơn vị SDLĐ chưa quan tâm đến chính sách BHXH, BHYT, tìm mọi cách để lách luật, đối phó, trốn tránh hoặc chiếm dụng tiền đóng bảo hiểm của người lao động (NLĐ).

DN sử dụng nhiều hình thức tinh vi hơn để qua mặt các cơ quan chức năng, như: Ký hợp đồng lao động ngắn hạn hoặc với chiêu trò thử việc để trốn tham gia BHXH, BHYT... Mặt khác, về phía NLĐ, cũng chưa hiểu hết về pháp luật, hoặc chưa quan tâm đến quyền lợi khi tham gia BHXH, BHYT, BHTN.

Thêm vào đó, chế tài xử lý các DN vi phạm BHXH chưa đủ mạnh. Thực tế, có những DN sau khi đăng ký kinh doanh đã không đăng ký đủ số lượng lao động với cơ quan chức năng, nhằm trốn đóng BHXH mà cơ quan chức năng vẫn không biết, hoặc biết nhưng không có chế tài xử lý.

Cơ chế phối hợp giữa các ngành, cơ quan có thẩm quyền (nhất là khu vực ngoài quốc doanh) còn nhiều bất cập, do đó việc nắm bắt số đơn vị mới thành lập, đang hoạt động, đơn vị thay địa chỉ... để phát triển đối tượng gặp nhiều khó khăn.

Một số đơn vị có số tiền nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN lớn, thời gian kéo dài tại Hải Phòng phải kể đến như công ty CP Lisemco nợ hơn 31 tỷ đồng, công ty Thép Việt Nhật nợ hơn 11 tỷ đồng, công ty TNHH công nghiệp Nhôm Thành Long nợ hơn 10 tỷ đồng, công ty CP Lisemco 5 nợ 7,9 tỷ đồng, công ty Chế biến Thủy sản xuất khẩu Hải Phòng nợ 8,7 tỷ đồng...

Công ty Chế biến thủy sản XK Hải Phòng - DN có số tiền nợ BHXH gần 9 tỷ đồngv

Một số khác thì xảy ra tình trạng tranh chấp về quyền sở hữu công ty cổ phần (CTCP) làm ảnh hưởng đến việc giải quyết chế độ cho NLĐ, như CTCP Cung ứng Vận tải biển, CTCP Công nghệ phẩm... Việc các đơn vị nợ đọng đóng tiền BHXH, BHYT, BHTN ảnh hưởng không nhỏ đến quyền lợi của NLĐ, như chốt sổ nghỉ hưu, hưởng các chế độ thất nghiệp.

Để thu hồi nợ và giảm tỷ lệ nợ đọng xuống mức thấp nhất, bảo đảm quyền lợi cho NLĐ, những năm qua, BHXH Hải Phòng và các quận, huyện đã phối hợp khá tốt với Tòa án nhân dân các cấp, thực hiện quyết liệt việc khởi kiện các đơn vị nợ tiền BHXH.

Từ năm 2014 đến nay, cơ quan BHXH thành phố đã khởi kiện 74 đơn vị, với tổng số tiền nợ đến thời điểm khởi kiện là hơn 92,7 tỷ đồng, trong đó, số tiền thu được qua công tác khởi kiện đến hết tháng 5/2016 hơn 45 tỷ đồng.

Loay hoay thu hồi nợ

Tuy nhiên, “công cụ pháp lý” đã phải dừng lại, do việc TAND Tối cao ra Công văn 105 chỉ đạo các cấp tòa không thụ lý đơn kiện của cơ quan BHXH.

Theo đó, việc khởi kiện các DN trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN thuộc về tổ chức công đoàn. Nhưng, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam lại chưa có văn bản hướng dẫn, nên các tổ chức công đoàn chưa tiến hành khởi kiện, gây khó khăn cho công tác thu hồi nợ đọng bảo hiểm.

Đồng thời, BHXH Hải Phòng chưa phối hợp được với Thanh tra thành phố để thanh tra các đơn vị nợ đọng tiền bảo hiểm... khiến cho việc thu hồi nợ đọng bảo hiểm tại Hải Phòng thời gian này vẫn còn lấn cấn.

Để khắc phục tình trạng nợ đọng tiền bảo hiểm của các DN, BHXH Hải Phòng sẽ công khai nêu tên các DN nợ đọng BHXH trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Ông Đào Xuân Hải - Phó Giám đốc BHXH Tp.Hải Phòng, cho biết: Để thu hồi nợ cũ, BHXH thành phố tăng cường rà soát các đơn vị có số lượng tiền nợ đọng bảo hiểm lớn chây ỳ, dây dưa kéo dài. Phối hợp với cơ quan có thẩm quyền như Thanh tra thành phố, Sở LĐ-TB&XH, Liên đoàn Lao động... Báo cáo UBND thành phố thành lập đoàn thanh tra liên ngành để kịp thời thanh tra, kiểm tra và xử lý theo quy định của pháp luật.

Trong tháng 9, sẽ tham mưu cho UBND thành phố lập đoàn thanh tra liên ngành tiến hành thanh tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về luật: BHXH, BHYT tại 50 đơn vị, DN đóng trên địa bàn. Chủ động phối hợp cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ của các đơn vị nợ đọng tiền bảo hiểm cho Liên đoàn Lao động thành phố để tiến hành khởi kiện các đơn vị này.

Thanh Vân