Ngay từ đầu con đường đất đỏ dẫn vào các khu dân cư, đâu đâu cũng một màu úa nhàu, ảm đạm. Trên những vườn tiêu chỉ còn trơ lại những hàng thân trụ màu nâu xám, im lìm “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Nhìn từ xa, chúng như những hàng thân người khô quắt, cam chịu… 
 
“Cay” như trồng tiêu!

Anh Đoàn Quốc Huy - thôn An Hòa, thị trấn Nhơn Hòa, không dấu được nỗi buồn từ sâu trong ánh mắt. Anh cho biết gia đình anh trồng gần 3ha tiêu. Mấy năm trước, tiêu được giá, không riêng gì gia đình anh, mà hầu hết người trồng tiêu kinh tế đều khấm khá lên trông thấy. 

Anh mạnh dạn vay ngân hàng gần 2 tỷ đồng để đầu tư mua trụ, giống mới, phân… với hy vọng sẽ giàu lên từ cây tiêu. Đang yên đang lành, từ khoảng cuối năm 2014, cây tiêu bắt đầu chết lác đác, đến khoảng năm 2015 - 2016, các vườn tiêu đang xanh tốt bời bời bỗng nhiên cứ ngả màu vàng rồi chết rụi không rõ nguyên nhân, không có cách nào cứu vãn. 

“Chúng tôi rơi vào ngõ cụt rồi! Bao nhiêu vốn liếng, hy vọng đổ vào vườn tiêu nay tiêu tan cả. Giờ vấn đề lớn nhất là số nợ tại ngân hàng. Tháng nào họ cũng thúc, nếu không có giải pháp thiết thực nào để hỗ trợ, giúp đỡ, người trồng tiêu như chúng tôi chỉ còn cách duy nhất là gán đất, nhà cho ngân hàng để trả nợ”, anh Huy tuyệt vọng nói.

Những “nghĩa địa hồ tiêu” tại Chư Pứh 

Cũng theo anh Huy cho biết: Do nhiều hộ dân trong huyện đã trót vay ngân hàng một khoản tiền lớn để đầu tư, nên khi tiêu chết không có khả năng để trả nợ, nhiều gia đình đã phải cuốn gói, bỏ đi biệt xứ. Thậm chí còn có trường hợp đã tự tử để thoát cảnh nợ nần, như tại các xã Ia Đreng, Ia Blứ.

Cùng có chung hoàn cảnh như anh Huy, ông Nguyễn Văn Minh - một chủ hộ trồng tiêu tại thôn Plei rít - thị trấn Nhơn Hòa, cũng buồn rầu cho biết: Chỉ trong 2 năm 2015 - 2016, hàng trăm ha tiêu của ông và người dân trên địa bàn thị trấn Nhơn Hòa đã chết rụi. 

Nguyên nhân chủ yếu theo ông là do trước đó nắng hạn, phần nữa, do người dân đã quá lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, dẫn đến đất bị nhiễm độc nặng, ảnh hưởng đến cây tiêu. 

Ông Minh và nhiều hộ dân khác đã làm đơn gửi các cơ quan hữu quan tại huyện Chư Pưh cầu cứu, nhưng đều không nhận được sự trợ giúp hiệu quả. Ông đã lên mạng internet để tìm hiểu về cách cứu tiêu, tìm thấy nhãn hiệu phân bón hữu cơ mang tên Ong Biển, có trụ sở đóng mãi tận tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. 

Trên trang web, công ty này cam kết chỉ cần bón phân, tưới nước cây tiêu sẽ tự hồi sinh và cho năng suất trở lại. Ông khăn gói tìm xuống tận Bà Rịa, mua được 40 tấn phân bón hiệu Ong Biển về cứu tiêu. 

Ngoài bón cho diện tích tiêu của gia đình, ông còn chia sẻ cho các hộ dân khác trong vùng, xem đây như “liều thuốc” duy nhất để cứu vãn tình thế. May thay, một diện tích lớn hồ tiêu tại Nhơn Hòa (trong đó có hơn 0,8ha tiêu của anh Đoàn Quốc Huy) đã được cứu sống. 

Những tưởng tìm được “thuốc” cho cây tiêu, nhưng điều bất trắc mà ông Minh và nhiều hộ dân trồng tiêu khác tại Nhơn Hòa đều không ngờ đến lại tới từ phía chính quyền huyện Chư Pưh. 

Cuối năm 2015, khi nhãn hiệu phân bón Ong Biển bắt đầu có mặt tại thị trường huyện Chư Pưh và được người dân ghi nhận về hiệu quả, thì bất ngờ UBND huyện đã lập đoàn liên ngành, đến kiểm tra, phạt công ty Ong Biển 20 triệu đồng và buộc phía công ty này phải thu hồi toàn bộ số phân bón đang lưu hành trên địa bàn huyện Chư Pưh vì một lý do rất “trời ơi”: Đó là trên bao bì của sản phẩm có khuyến cáo bà con không nên sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi dùng phân bón Ong Biển. Phân bón không thể thay thế thuốc bảo vệ thực vật!(?!) 

Nông dân Đoàn Quốc Huy bên “nghĩa địa” tiêu nhà mình

“Lén lút” cứu tiêu!

“Họ cấm vì số người dân trồng tiêu hưởng ứng nhiệt tình sự có mặt của phân bón Ong Biển, khiến thị phần của nhiều hãng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật bị giảm sút nghiêm trọng. Rõ ràng ở đây có sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các hãng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và có sự tiếp tay của các cơ quan chức năng. Để cứu cây tiêu, tôi đã phải âm thầm đặt mua về 100 tấn phân Ong Biển, chia lại cho bà con trong xã dùng. Chỉ sợ các cơ quan chức năng phát hiện họ lại phạt”, ông Minh bức xúc nói.

Để làm rõ những thông tin mà ông Minh nêu, chúng tôi đã nhờ anh Hoàng Đức Ngọc - Chánh văn phòng UBND huyện Chư Pưh, liên lạc với ông Hoàng Văn Hoan - Trạm trưởng Trạm Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật huyện Chư Pưh, để đăng ký làm rõ sự việc. Tuy nhiên, khi phóng viên đến tìm, ông Hoan đã bỏ ra quán nước phía bên kia đường ngồi tránh mặt phóng viên.

Có một điều khá lạ lùng đang xảy ra tại Chư Pưh là mặc dù tình trạng cây tiêu chết như “ngả rạ” diễn ra trong suốt 3 năm qua, nhưng phải đến tháng 1/2018, Phòng Nông nghiệp huyện mới có báo cáo cụ thể về tình hình tiêu chết và đề xuất hướng khắc phục gửi lãnh đạo và các ban ngành tỉnh Gia Lai. 

Theo nội dung của bản báo cáo “muộn” này, tính đến đầu năm 2018, toàn huyện đã có hơn 2.100 ha tiêu/ tổng số 2.800 hộ dân bị chết và nguyên nhân chủ yếu là do hạn hán và dịch bệnh. 

Cũng theo bản báo cáo trên, tính đến hết năm 2017, toàn huyện đã có gần 4.000 hộ trồng tiêu có dư nợ tại 20 ngân hàng thương mại và ngân hàng CSXH trên địa bàn tỉnh, với tổng dư nợ lên đến trên 1.300 tỷ đồng.

Nông dân Nguyễn Văn Minh bên vườn tiêu được cứu sống  từ phân bón hữu cơ Ong Biển
 

Vậy, giải pháp nào để giúp người trồng tiêu thoát khỏi tình trạng hiện nay. Đem câu hỏi này đến Phòng NN&PTNT huyện Chư Pưh, chúng tôi được ông Nguyễn Long Khánh - Phó Trưởng phòng, cho biết: Vừa qua, các ngân hàng có số dự nợ tại đây đã về và họp bàn, ghi nhận tình hình tiêu chết của người dân. Tuy nhiên, họ cũng chưa đưa ra bất cứ cam kết nào là sẽ hỗ trợ giãn nợ, khoanh nợ cho người trồng tiêu trong thời gian sắp tới. 

Trước mắt, huyện chỉ đạo phòng, rà soát cụ thể lại tình hình tiêu chết để báo cáo lên trên. Đồng thời, huyện cũng khuyến cáo người nông dân chưa vội tái canh vì trong đất còn ủ mầm bệnh, hướng dẫn bà con sản xuất theo hướng tiết kiệm nước của VietGAP, chuyển sang trồng trụ sống. 

“Ngay khi tiêu chết, huyện đã áp dụng nhiều chương trình hỗ trợ của Nhà nước đối với người trồng tiêu. Thêm vào đó là các chương trình hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ. Tuy nhiên, các chương trình hỗ trợ này chỉ mang tính chất “an ủi” bà con thôi!”, ông Khánh cho biết.

Tuy nhiên, anh Đoàn Quốc Huy lại cho biết: Từ khi tiêu của gia đình chết hàng loạt, chưa bao giờ anh thấy có cơ quan chức năng nào đến tìm hiểu hay hỗ trợ người dân trồng tiêu. Cơ quan duy nhất luôn “sát sao” bên bà con là các ngân hàng. 

Theo anh Huy, thậm chí ngay tại thời điểm tiêu chết trên diện rộng, phía công ty phân bón Ong Biển đã có văn bản gửi UBND huyện Chư Pưh, xin được hỗ trợ người trồng tiêu lương thực, phân bón, giống nhưng cũng bị huyện khước từ!?

Anh Bình Chung