Theo kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016-2020, vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài được điều chỉnh theo nghị quyết của Quốc hội là 360.000 tỷ đồng. Đến hết năm 2019, tổng số đã giao là 244.300 tỷ đồng. Tuy nhiên, số đã giải ngân, lũy kế từ năm 2016 đến tháng 5/2019 chỉ hơn 133.000 tỷ đồng, mới đạt xấp xỉ 37% so với kế hoạch đã điều chỉnh.

Cụ thể, năm 2016, dự toán Quốc hội quy định 50.000 tỷ đồng, giải ngân đạt 42.552 tỷ đồng, bằng 81,1%.

Năm 2017, dự toán Quốc hội giao 74.034 tỷ đồng nhưng giải ngân đạt 56.578 tỷ đồng, bằng 76,4%.

Năm 2018, dự toán Quốc hội giao 60.226 tỷ đồng, giải ngân đạt hơn một nửa kế hoạch với 32.307 tỷ đồng.

Năm 2019, dự toán Quốc hội giao 60.000 tỷ đồng, đã giao 47.500 tỷ đồng, số còn lại Thủ tướng chưa giao 12.500 tỷ đồng. Giải ngân 5 tháng đầu năm đạt 1.605 tỷ đồng, bằng 2,7% dự toán Quốc hội giao.

Đến hết năm 2019, trong số 360.000 tỷ đồng vốn đầu tư công của cả giai đoạn 2016-2020, số tiền còn lại phải giải ngân 222.958 tỷ đồng.

Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng cho rằng: "Đây là con số rất đáng báo động. Trước tính cấp bách của vấn đề này, nhằm hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ giải ngân của các dự án sử dụng vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài, Bộ Tài chính mong muốn các bộ, ngành trung ương, các cơ quan quản lý dự án, các chủ dự án và các đối tác phát triển để cùng bàn các giải pháp hữu hiệu nhằm thúc đẩy giải ngân các dự án này".

Nguyên nhân của việc ứ đọng vốn vay ODA được ông Trương Hùng Long, Cục trưởng Cục Quản lý nợ, Bộ Tài chính cho biết, tình trạng giao kế hoạch vốn chưa đúng, chưa đủ tồn tại kéo dài. Một số đã hết thời hạn giải ngân nhưng vẫn chưa được bố trí kế hoạch vốn, như dự án Xây dựng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, dự án tăng cường hệ thống y tế tuyến tỉnh Thanh Hóa, chương trình đào tạo nghề 2008...

Bên cạnh đó, việc điều chỉnh kế hoạch vốn ở các dự án và các tiểu dự án diễn ra thường xuyên và liên tục ở tất cả Bộ, ngành và địa phương. Tuy nhiên, thủ tục điều chỉnh kế hoạch vốn theo quy định rất phức tạp qua nhiều cấp. Nhiều trường hợp dự án đến khi được điều chỉnh đã hết thời hạn giải ngân và lại phải xin gia hạn dự án, kéo theo nhiều thủ tục pháp lý phức tạp. Ví dụ dự án nâng cấp đô thị đồng bằng sông Cửu Long, dự án Phát triển đô thị loại vừa vay vốn World Bank, đường hành lang ven biển phía Nam...

"Việc bố trí vốn thiếu so với kế hoạch, tiến độ triển khai cũng như với cam kết của các hiệp định vay đang là mối quan tâm của cả chủ dự án và các nhà tài trợ. Riêng nhóm các dự án của 6 nhà tài trợ phát triển đã có trên 60 dự án chưa được bố trí đủ kế hoạch vốn năm 2019 theo đúng nhu cầu cần bổ sung là trên 34.000 tỷ đồng", ông Long cho hay.

Về tác động tiêu cực của tốc độ giải ngân chậm, ông Eric Sidgwick – Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam cho rằng, việc giải ngân chậm sẽ làm phát sinh chi phí, Chính phủ phải trả phí cam kết cao hơn, chậm trễ, thậm chí dẫn tới tranh chấp hợp đồng với nhà thầu, ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam.

Thanh Hoa