Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan, trong 10 tháng 2015, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 134,41 tỷ USD, tăng 8,3% so với cùng kỳ năm trước. Riêng kim ngạch xuất sang thị trường EU, đối tác thương mại lớn thứ hai của Việt Nam, vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn, nhất là nhóm hàng linh kiện điện tử, giày dép, dệt may, thuỷ sản, túi xách…

Cơ hội từ thị trường “khó tính”

10 tháng qua, EU là đối tác lớn nhất nhập khẩu nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện từ Việt Nam với trị giá đạt 8,55 tỷ USD (tăng 22,7% và chiếm 33,3% tổng trị giá xuất khẩu nhóm hàng này của cả nước). Giày dép các loại xuất khẩu sang thị trường này đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12,6% (đứng thứ hai sau thị trường Mỹ). Còn kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may sang EU đạt 2,8 tỷ USD, tăng 3,5% (cũng đứng thứ hai sau thị trường Mỹ).

Ngoài ra, trong 10 tháng qua, EU là đối tác lớn thứ hai sau Mỹ nhập khẩu túi xách, ví, vali mũ và ô dù của Việt Nam với trị giá 616 triệu USD, tăng 12,8%. Tuy nhiên, nhóm hàng thủy sản sang EU chỉ đạt 978 triệu USD, đã giảm 17,2% so với cùng kỳ năm ngoái.

Nhìn vào các số liệu trên, có thể thấy tình hình xuất khẩu vào EU khả quan nhưng số kim ngạch đạt được vẫn còn khá khiêm tốn so với quy mô một thị trường có đến 27 quốc gia thành viên của EU.

Theo giới phân tích, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-Liên minh châu Âu (EVFTA) khi có hiệu lực sẽ tạo điều kiện cho GDP Việt Nam tăng 7-8% vào năm 2025, xuất khẩu tăng 50% vào năm 2020 và lên 93% vào năm 2025. Trong đó, hàng dệt may tăng 16%, may mặc tăng 40% và đồ da tăng 31%.

Nhưng trước tiên, để đạt được các con số lý tưởng đó, bên cạnh những cơ hội, các cơ quan quản lý, các nhà hoạch định chính sách cần phải làm rõ những thách thức, rào cản còn tồn tại của hàng hoá Việt Nam vào thị trường khó tính như EU là gì?

Trong hiện tại cũng như tương lai, EU tiếp tục sẽ có những hàng rào kỹ thuật khắt khe nào đối với hàng nhập khẩu? Và nhất là các doanh nghiệp Việt đã chuẩn bị những gì để ứng phó với các rào cản, thách thức này? Chỉ riêng về ý thức của các doanh nghiệp trước các hàng rào kỹ thuật thương mại trong hoạt động xuất khẩu hiện nay vẫn còn nhiều điều đáng phải mổ xẻ.

Trong một hội nghị tổng kết có liên quan đến hội nhập, thương mại thế giới tổ chức ở Tp.HCM cuối tuần qua, ông Nguyễn Văn Hà, Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng Tp.HCM, cho biết trong 5 năm trở lại đây, các doanh nghiệp Tp.HCM còn khá mơ hồ về TBT (các quy định kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy trình đánh giá sự phù hợp của các nước thành viên WTO…) và những thách thức cũng như cơ hội đi cùng.

Ngoại trừ một số doanh nghiệp lớn có ý thức trong chuyện này, theo giới phân tích kinh tế ở Tp.HCM, hầu hết các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay chưa xem trọng hàng rào kỹ thuật ở các nước mà họ xuất khẩu đến, nguyên nhân chủ yếu do lơ là chủ quan, thiếu vốn để làm.

Cho nên việc xuất khẩu rất dễ bị gây rủi ro và dẫn đến nhiều thiệt hại lớn như hàng xuất bị đối tác trả về vì không đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc những vấn đề liên quan đến vệ sinh thực phẩm…

Muốn tăng xuất khẩu vào EU, ngành thuỷ sản cần vượt qua các hàng rào kỹ thuật

Muốn tận dụng phải “đủ chuẩn”

Còn nhớ, trong một hội thảo khác về tiếp cận thị trường EU diễn ra tại Tp.HCM hồi tháng 9/2015, riêng việc xuất khẩu hai mặt hàng giày dép, dệt may từ Việt Nam, Ts. Claudio Dordi, Trưởng nhóm chuyên gia tư vấn Dự án Hỗ trợ chính sách thương mại và đầu tư của châu Âu (EU-MUTRAP), đã lưu ý doanh nghiệp Việt nên thận trọng với quy tắc xuất xứ sản phẩm, tuân thủ các quy định kỹ thuật và an toàn, vệ sinh và tập trung vào những sản phẩm thân thiện với môi trường.

Với các quốc gia thuộc EU, việc xây dựng các hàng rào kỹ thuật hợp pháp nhưng nghiêm ngặt sẽ nhằm đảm bảo cung ứng các hàng hóa đạt yêu cầu chất lượng.

Nhưng với các doanh nghiệp Việt vốn chỉ mạnh về gia công, tính cạnh tranh chưa cao, công nghệ chế biến còn cũ kỹ lại quen xuất khẩu vào các thị trường dễ tính thì việc thâm nhập sâu vào thị trường này không phải chuyện đơn giản. Nhất là để đáp ứng về các hàng rào kỹ thuật thì doanh nghiệp Việt phải chấp nhận phát sinh thêm nhiều chi phí không nhỏ.

Nếu như FTA Việt Nam – EU được chính thức ký kết vào đầu tháng 12 tới đây, các nước thành viên EU cũng sẽ mất khoảng hai năm để phê chuẩn hiệp định quan trọng này.

Chẳng hạn như nông - lâm - thuỷ sản là những mặt hàng mà Việt Nam có tiềm năng lớn xuất khẩu vào EU nhưng khả năng xuất khẩu vẫn hạn chế, thậm chí bị suy giảm, trong đó có nguyên nhân do hệ thống quản lý chất lượng của doanh nghiệp nội còn kém hoặc chưa đáp ứng về các tiêu chuẩn nhất định.

Vì vậy, ngay từ bây giờ, cũng như việc chuẩn bị cho TPP, ngành hàng này nên sớm giải quyết vấn đề an toàn thực phẩm, quản lý, kiểm soát quy trình chất lượng theo chuỗi sản phẩm để tận dụng cơ hội mới từ FTA với EU.

Thời gian để chờ EVFTA có hiệu lực không phải là dài. Nhưng cũng đủ để các doanh nghiệp Việt nếu muốn xuất khẩu vào EU sẽ biết mình phải làm gì để “vượt rào” thông qua việc chủ động trong việc tìm kiếm các thông tin liên quan đến sản phẩm hàng hóa của mình cũng như việc nghiên cứu và cập nhật các quy định về hàng rào kỹ thuật mới.

Thế Vinh