Chị Nhung, nhà ở trong một con ngõ của đường Lạc Long Quân, khoe với bạn vừa nhận được 5 kg cây chó đẻ răng cưa (diệp hạ châu), do mẹ chị mua ở quê, sao khô gửi lên. Chị Nhung cho biết, chồng chị là một doanh nhân, công việc phải tiếp khách thường xuyên, không tránh được chuyện ăn nhậu, uống rượu. Vì uống rượu nhiều, gan của chồng chị nóng, mặt nổi đầy mụn. Nghe nói diệp hạ châu có tác dụng thải độc, mát gan, chị đã nhờ mẹ mua, hàng ngày đun lên, đưa chồng cắp nách một chai 1,5 lít lên cơ quan đều đặn uống thay nước lọc.

Tự mình làm bác sỹ

Tin tưởng vào hiệu quả của khổ qua (còn gọi là mướp đắng) trong tác dụng điều trị bệnh cao huyết áp, bác Thanh, đường Quan Hoa (Cầu Giấy) lại hãm khổ qua đã thái miếng sấy khô cho bác trai uống hàng ngày để điều trị bệnh cao huyết áp lâu năm.

Không bị gan, chẳng bị huyết áp, tim mạch hay bất cứ vấn đề gì về sức khỏe, chỉ hơi mập một chút, mặc quần áo hơi khó, chị Thư, phường Hạ Đình (Thanh Xuân) lại chọn lá sen là giải pháp giảm cân cho mình. “Lá sen bán ngoài chợ có 70.000 đồng/kg. Thấy người ta nói lá sen có tác dụng tiêu mỡ. Vừa rẻ, vừa tiêu mỡ, lại dễ uống nên tôi mua và đun lên uống hàng ngày thôi. Tôi béo thế này chắc chắn nhiều mỡ, uống vào mỡ tự đào thải dần, có lá sen đỡ phải tập thể dục”.

Tôi “nghe” thế này, tôi “nghĩ” thế kia… là điển hình trong rất nhiều cách nghĩ tự cho mình quyền chăm sóc sức khỏe bản thân như một thầy thuốc Đông y của rất nhiều người, trong việc tự chế sản phẩm thuốc thảo dược uống thay nước hàng ngày. Và kết quả, không phải trường hợp nào cùng đạt được tiêu chí vì một sức khỏe tốt, hay vì một làn da, cơ thể chuẩn như mong muốn.

Diệp hạ châu có tác dụng mát gát, mà mát gan có nghĩa là thải độc tốt. Thải độc tốt cũng đồng nghĩa với việc sẽ đem lại làn da dẻ mịn màng không tì vết. Đây là suy luận của chị Hằng, một người dân sống tại phường Đông Ngạc (quận Bắc Từ Liêm). Từ suy luận này, đều đặn ngày nào chị cũng uống nước diệp hạ châu do chính tay mình sắc. Sau gần một tháng dùng thức nước “thần dược” này, da chị có dấu hiệu đẹp hơn trông thấy, mịn màng hơn. Tuy nhiên sau một thời gian dài dùng triền miên, chị thấy đau ở bụng, mệt mỏi, ăn uống kém ngon, gầy mòn. Đến viện khám, chị được bác sỹ kết luận là mắc chứng xơ gan. Nguyên nhân cơ bản là do chị đã uống quá nhiều một loại thuốc lá, khiến gan của chị phải làm việc hết công suất, làm mất cân bằng, bị tổn thương từ đó sinh bệnh.

70% dược liệu trên thị trường được NK trôi nổi, kém chất lượng, chưa được kiểm soát

Lợi bất cập hại

Các chuyên gia khuyến cáo, người tiêu dùng không nên tự ý mua bừa bãi các loại lá dược liệu trên thị trường vì nhiều lý do. Trước hết, mỗi dược liệu được trồng ở những vùng khác nhau, mang tính chất khác nhau. Nếu trồng ở môi trường ô nhiễm, có khi còn nhiễm cả chất độc, người uống phải sẽ bị ngộ độc. Chẳng hạn như cùng là khổ qua nhưng trồng ở những vùng có đặc điểm thổ nhưỡng khác nhau, tạo ra những trái khổ qua khác nhau về thành phần, với tỷ lệ và sự có mặt của các vi chất khác nhau. Nếu cây được trồng trên vùng đất có nhiễm kim loại nặng, rất có thể sinh ra những trái khổ qua bị nhiễm kim loại nặng, gây độc cho cơ thể, khi chúng ta làm thuốc uống vào.

Mặt khác, hiện có tới 70% dược liệu trên thị trường được nhập khẩu trôi nổi từ Trung Quốc, kém chất lượng chưa được kiểm soát. Một công bố của Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương về chất lượng thuốc Đông y trong các cơ sở khám chữa bệnh của Nhà nước, cho thấy, qua kiểm nghiệm gần 400 mẫu dược liệu thì có tới 60% chưa đạt chất lượng, trong đó 20% bị trộn rác, cát, xi măng lẫn tạp chất giả mạo, thậm chí tẩm ướp cả hóa chất độc hại…

Bỏ qua yếu tố về chất lượng, cách dùng các loại dược liệu cũng hết sức quan trọng, tác động trực tiếp đến vấn đề sức khỏe của người sử dụng. Chẳng hạn với cây diệp hạ châu dùng để trị viêm gan siêu vi B rất hiệu quả, nhưng không phải ai dùng cũng được và tuyệt đối không có chuyện càng nhiều càng bổ, nhuận gan mật như nhiều người lầm tưởng. Người bình thường không có tổn thương về gan, nếu lạm dụng, nhất là những trường hợp uống thuốc sắc từ cây diệp hạ châu đậm đặc sẽ bị phá hồng huyết cầu, có khả năng làm băng huyết, hư thai… Hay như với sen, là cây thuốc quý với tất cả các bộ phận được dùng làm thuốc, có chứa Alcaloid giúp an thần và tác dụng lên tim mạch. Tuy nhiên, một ngày, một người lớn chỉ nên uống khoảng 15 - 20g loại trà này. Nếu dùng quá liều sẽ gây ngộ độc làm mất ngủ, rối loạn nhịp tim.

Các lương y cho rằng tâm lý uống gì bổ nấy, thảo dược là thứ xuất phát từ thiên nhiên nên có thể uống thoải mái, là tâm lý rất nguy hiểm cần loại bỏ ngay. Bất kỳ vị thuốc nào dù tốt đến mấy cũng được chỉ định phải dùng đúng liều lượng và đúng đối tượng. Chính vì vậy, người dân nên bỏ thói quen tự làm bác sỹ điều trị, tự pha chế các thức uống hàng ngày trong hỗ trợ trị bệnh. Cần tìm hiểu kỹ mọi thông tin về liều lượng, cách thức sử dụng cũng như cần được tư vấn trực tiếp từ các bác sỹ có chuyên môn, để tránh hậu quả đáng tiếc xảy ra.

Thu Hường