Ông Ryu Hang Ha, Chủ tịch Hiệp hội DN Hàn Quốc đặt vấn đề: Khi việc thi hành được quyết định thì người nước ngoài sẽ được hưởng ưu đãi gì khi bị bệnh, bị tai nạn lao động hay bị tai nạn tử vong, đồng thời sau khi nộp BHXH, khi trở về nước có được lĩnh đúng theo quy định hay không? 

Còn nhiều bất cập

Theo ông Ryu Hang Ha, những điều này cần phải được quy định rõ ràng thì người nước ngoài mới có thể yên tâm đóng phí bảo hiểm. Vì NLĐ nước ngoài phải bỏ ra một số tiền lớn để chi trả cho BHXH, tốt hơn hết là các ưu đãi mà họ được hưởng là hữu ích và có giá trị. 

Ông Hiroshi Karashima, Chủ tịch Hiệp hội DN Nhật Bản đánh giá, vốn dĩ mục đích của chế độ bảo hiểm an sinh xã hội là để tránh tình trạng không tham gia bảo hiểm của NLĐ và bảo vệ NLĐ, nhưng bản dự thảo nghị định này lại lệch đi rất nhiều so với mục đích đó, buộc nhiều NLĐ nước ngoài phải đóng tiền bảo hiểm hai lần tại nước của họ và Việt Nam. 

Ngoài ra, ông Hiroshi cho rằng việc tăng gánh nặng về tiền bảo hiểm cho nhà tuyển dụng lao động thực sự sẽ làm hạn chế việc mời gọi các chuyên gia người nước ngoài cống hiến cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam, làm giảm năng lực cạnh tranh quốc tế của các DN và làm giảm sức hấp dẫn của Việt Nam với tư cách là điểm đến đầu tư. 

“Gánh nặng của nhà tuyển dụng lao động về tiền BHXH tại Việt Nam cao hơn rất nhiều so với các quốc gia láng giềng, gấp 1,9 lần Indonesia, 8,5 lần Philippines và 8,8 lần Thái Lan (trường hợp mức lương là 2.500 USD)”, ông Hiroshi cho biết và kiến nghị cần xem xét lại bản dự thảo nghị định này. 

Hơn nữa, để tránh việc NLĐ nước ngoài buộc phải đóng tiền bảo hiểm 2 lần tại nước của họ và Việt Nam, Hiệp hội DN Nhật Bản mong muốn áp dụng cơ chế loại trừ đối tượng đóng bảo hiểm bắt buộc căn cứ theo đề nghị đối với những NLĐ đã tham gia BHXH tại nước của họ. Cũng như việc áp dụng chế độ BHXH với NLĐ nước ngoài sẽ thực hiện sau khi ký kết Hiệp định BHXH giữa hai nước. 

“Ngay cả trong trường hợp cần thời gian chuẩn bị cho đến khi ký kết Hiệp định rồi mới thực thi thì chúng tôi cũng mong muốn có thời gian chuẩn bị đầy đủ, ít nhất là trên 4 năm”, ông Hiroshi đề xuất.

Ông Hiroshi giải thích, phương pháp bắt đầu thu tiền bảo hiểm mà không có ký kết Hiệp định, nếu không may vào trường hợp cần phải có thời gian chuẩn bị rồi mới bắt đầu thu tiền thì thông thường cũng mất 4 – 5 năm cho đến khi ký kết Hiệp định, nên ít nhất cũng cần hơn 4 năm. 

Đáng chú ý, Hiệp hội DN Nhật Bản nêu quan điểm: “Để giảm nhẹ gánh nặng của nhà tuyển dụng lao động, chúng tôi mong muốn thu hẹp phạm vi NLĐ nước ngoài thuộc đối tượng áp dụng bảo hiểm”. 

Ngoài ra, về tiêu chuẩn đánh giá NLĐ nước ngoài thuộc đối tượng áp dụng BHXH, ông Hiroshi cho rằng trong bản dự thảo nghị định này, tiêu chuẩn đánh giá đối tượng áp dụng là việc “Có hợp đồng lao động tại Việt Nam”, nhưng trong số những lao động người nước ngoài đang ký hợp đồng lao động tại Việt Nam cũng bao gồm những người “Di chuyển trong nội bộ DN (biệt phái)” là đối tượng chính của việc đóng tiền BHXH 2 lần. 

Trước mắt từ nay đến năm 2020, áp dụng một số bảo hiểm ngắn hạn như bảo hiểm thai sản, tai nạn, ốm đau. Đây là chế độ để NLĐ nước ngoài tham gia bảo hiểm tại Việt Nam.

Sẽ không có chuyện trùng lặp

Trả lời các kiến nghị, băn khoăn của cộng đồng DN nước ngoài, ông Lê Quân, Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH, cho biết được sự đồng ý của Thủ tướng, Bộ LĐ-TB&XH đang trình phương án và chiều 12/12 làm việc với Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội thông qua thống nhất Nghị định BHXH cho người nước ngoài. 

Theo ông Quân, nghị định này được thực hiện trên nguyên tắc có lộ trình, không đánh trùng lặp. “Tức là chúng ta hướng đến ký hiệp định song phương với các quốc gia có nhà đầu tư nhiều ở Việt Nam. Khi đó, NLĐ đã đóng BHXH ở quốc gia nước mình sẽ không phải đóng ở Việt Nam”, ông Quân giải thích. 

Theo đó, ông Quân cho biết trước mắt từ nay đến năm 2020, áp dụng một số bảo hiểm ngắn hạn như bảo hiểm thai sản, tai nạn, ốm đau. Đây là chế độ để NLĐ nước ngoài tham gia bảo hiểm tại Việt Nam. Về mức đóng, mức đóng tối đa trên 20 lần mức lương cơ sở, khoảng 26 triệu đồng chứ không đóng trên lương của NLĐ nước ngoài tại Việt Nam. Mức đóng này không quá lớn.

Bộ LĐ-TB&XH cho biết, theo điều tra, hiện tại Việt Nam có 62.000 NLĐ nước ngoài thuộc diện chịu tác động chính sách và chỉ NLĐ có hợp đồng trên 1 năm mới chịu ảnh hưởng bởi chính sách này.

“Chúng tôi cam kết đảm bảo NLĐ không bị đóng BHXH trùng lặp. NLĐ có thời gian công tác ổn định mới chịu tác động và cố gắng bảo đảm chế độ cho NLĐ nước ngoài tại Việt Nam”, ông Quân nhấn mạnh.

Thy Lê