Tại báo cáo “Thực trạng hoạt động đầu tư đổi mới công nghệ thân thiện với môi trường của DN Việt Nam nhìn từ kết quả khảo sát” của Ban Thông tin DN và thị trường (Trung tâm Thông tin dự báo KT-XH, Bộ KH&ĐT) cho thấy, đầu tư và chi phí thường xuyên cho BVMT chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng chi đầu tư và chi phí SX-KD của DN.

Chủ yếu NK công nghệ

Theo khảo sát chỉ 1/3 trong tổng số các DN khảo sát phản hồi có đầu tư cho hoạt động BVMT và có chi phí thường xuyên cho BVMT. Trong số các DN có hoạt động đầu tư BVMT thì 75% số DN có tỷ lệ chi phí đầu tư cho hoạt động BVMT nhỏ hơn 10% so với chi phí ban đầu của DN. Trong đó, trung bình tỷ lệ chi phí thường xuyên cho hoạt động BVMT của các DN chỉ chiếm khoảng hơn 1% so với tổng chi phí SX-KD.

“Tỷ lệ DN đầu tư đổi mới công nghệ sản xuất còn ít và công nghệ NK từ Trung Quốc chiếm tỷ trọng cao nhất”, báo cáo này nhận định.

Nhiều DN còn coi yêu cầu về BVMT trong các dự án đầu tư là thủ tục phiền hà

Kết quả trong số các DN khảo sát, chỉ có 1/3 số DN có đầu tư đổi mới công nghệ từ năm 2000 đến nay. Thời điểm năm 2000 được lựa chọn làm mốc để xác định do công nghệ DN đầu tư đổi mới trước năm 2000 thường là công nghệ cũ, khó có thể thuộc công nghệ thân thiện với môi trường.

Đáng chú ý, trong số các DN có đầu tư đổi mới công nghệ, xét theo quy mô DN, quy mô vốn đầu tư trung bình cho đổi mới công nghệ của các DN nhỏ và siêu nhỏ ở mức 3,99 tỷ đồng; DN vừa là 17,91 tỷ đồng, DN lớn là 18,83 tỷ đồng.

Đồng thời, tỷ số DN nhỏ và siêu nhỏ có đầu tư đổi mới công nghệ trong số DN nhỏ và siêu nhỏ được khảo sát chỉ có 20%, trong đó trên 59% DN lớn có đổi mới công nghệ. Các DNNVV luôn gặp khó khăn về vốn, đây có thể là lý do tỷ lệ các DNNVV đầu tư đổi mới công nghệ thấp hơn so với các DN lớn.

Đáng chú ý, khảo sát đặc điểm của công nghệ đó để xét xem công nghệ đó thuộc công nghệ thân thiện với môi trường hay không, nhiều DN cho biết họ NK công nghệ từ Trung Quốc (chiếm đến 40% số DN có đầu tư đổi mới công nghệ).

Trong số các DN cho biết có đổi mới công nghệ, khoảng trên dưới 90% DN cho biết máy móc thiết bị NK mới 100%, còn lại 10% là đã qua sử dụng.

Kết quả khảo sát với thực trạng của các DN Việt Nam NK phần lớn máy móc thiết bị từ Trung Quốc kéo dài từ nhiều năm. Trên thực tế, theo Tổng cục Hải quan, Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất cung cấp máy móc thiết bị cho Việt Nam trong 10 tháng qua.

Chưa tiếp cận được quỹ BVMT

Một trong những nguyên nhân được chỉ ra, là do nhận thức của DN về hoạt động đầu tư công nghệ thân thiện với môi trường đối với hoạt động BVMT chưa cao, kết quả khảo sát cho thấy 2/3 số DN có hiểu biết nhất định liên quan công nghệ thân thiện với môi trường.

Trong đó, chủ yếu các DN có thông tin quy định pháp luật về BVMT và công nghệ thân thiện với môi trường (30%) nhưng không có nhiều thông tin về các chương trình ưu đãi hỗ trợ đầu tư.

“Những hạn chế về tiếp cận thông tin là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng DN đầu tư công nghệ đổi mới môi trường”, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến - Ban Thông tin DN và thị trường (Trung tâm Thông tin dự báo KT-XH, Bộ KH&ĐT), nhận định.

Đáng chú ý, các DN còn coi yêu cầu về BVMT trong các dự án đầu tư là thủ tục phiền hà, việc khảo sát hoạt động BVMT là lĩnh vực nhạy cảm đối với DN, đặc biệt là đối với DNNVV.

Đối với hoạt động BVMT có nhiều lý do, nhưng theo các chuyên gia, trong đó có nguyên nhân quan trọng phải kể tới là đặc thù công nghệ thân thiện với môi trường có chi phí đầu tư ban đầu lớn, đa số các DNNVV nên không phải DN nào cũng có đủ nguồn lực, trong khi nguồn vốn huy động cho hoạt động này còn hạn chế.

Nguồn huy động vốn đầu tư cho công nghệ thân thiện môi trường chủ yếu là vốn tự có. Cụ thể, đối với nguồn tài chính cho việc đầu tư đổi mới công nghệ thân thiện với môi trường, 56% DN cho biết sử dụng vốn tự có, 35% vay từ các ngân hàng thương mại, 9% huy động vốn từ bạn bè người thân và không có DN nào trong các DN được khảo sát nhận được nguồn vốn hỗ trợ từ các quỹ BVMT, quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, quỹ hỗ trợ DNNVV.

Tiếp đó là lý do DN không có thông tin về công nghệ thân thiện với môi trường trong lĩnh vực sản xuất sản phẩm của mình, nhất là thông tin về các chính sách ưu đãi (chỉ khoảng 30% DN biết đến).

Điều này cho thấy, thực tế bài toán về vốn cho hoạt động BVMT còn hạn chế, đồng thời các ngân hàng thương mại chưa tích cực tham gia cấp tín dụng cho các DN thực hiện hoạt động BVMT, các quỹ BVMT còn lúng túng trong hoạt động do thiếu sự đồng nhất về quy định pháp lý. Nhiều DN không đủ tiêu chuẩn tiếp cận với nguồn vốn tín dụng dành cho hoạt động BVMT.

Vì vậy, bà Trần Thị Thu Trang (Đại học Thương mại), cho rằng Việt Nam cần xây dựng chính sách, cơ chế hoạt động tín dụng cho BVMT của DN. Đồng thời để DN thấy được trách nhiệm của mình trong công tác BVMT thì việc đổi mới công nghệ BVMT mới có hiệu quả.

Thy Lê