Theo số liệu thống kê, chỉ khoảng 30% doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đáp ứng đủ tiêu chuẩn vay vốn ngân hàng, 70% còn lại vẫn gặp nhiều khó khăn trong sản xuất, kinh doanh. Nút thắt trong vấn đề này là gì?

Đơn cử như tại Tp.HCM, theo thăm dò gần đây của một nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Ngân hàng Tp.HCM, trong 9 năm hoạt động, Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV Tp.HCM vẫn chưa trở thành địa chỉ tin cậy khi chỉ mới bảo lãnh tín dụng cho 59 DNNVV với 120 hợp đồng được ký kết.

Các doanh nghiệp nhỏ còn gặp nhiều rào cản trong việc hỗ trợ vay vốn.

Quá nhiều rào cản

PGS.Ts Hạ Thị Thiều Dao (Trưởng Khoa Kinh tế quốc tế trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM) cho biết con số này là quá ít ỏi so với toàn bộ số doanh nghiệp trên địa bàn Tp.HCM, tức là hơn 150.000 doanh nghiệp.

Không phải riêng Tp.HCM mới gặp những vướng mắc này mà hầu như gần hết các quỹ tín dụng vừa và nhỏ ở các địa phương cũng gặp tình cảnh tương tự. Ví dụ như Hà Nội, từ lúc thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng đến nay cũng chỉ mới bảo lãnh cho một doanh nghiệp vay vốn.

Theo PGs.Ts Hạ Thị Thiều Dao, vướng mắc ở chỗ là chúng ta không xác định rõ mục tiêu của quỹ hỗ trợ cho doanh nghiệp địa phương là gì? Thứ nhất là sẽ đánh giá dựa trên mục tiêu kinh tế, tức là đánh giá các tỷ số tài chính và phải đóng thuế. Còn nếu mục tiêu chính sách xã hội là hỗ trợ cho doanh nghiệp thì phần rủi ro phải được hỗ trợ từ Chính phủ. Nhưng hiện thời, dù theo quy định các tổ chức này hoạt động phi lợi nhuận nhưng khi cơ quan thuế rà soát thì họ sẽ xem như là một doanh nghiệp và lương thưởng này nọ sẽ được đánh giá theo lợi nhuận.

Vướng mắc thứ hai là liên quan đến điều kiện bảo lãnh. PGs.Ts Hạ Thị Thiều Dao cho rằng các doanh nghiệp của các quỹ bảo lãnh tín dụng được xem xem xét giống như điều kiện bảo lãnh của một ngân hàng. Và nếu như vậy thì doanh nghiệp sẽ đến ngân hàng thay vì quỹ bảo lãnh để khỏi phải trả phí bảo lãnh cao hơn rồi phải làm hồ sơ theo quy định của quỹ bảo lãnh.

Giới phân tích nhận định, các quy định này dù bảo vệ cho các quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV khỏi rủi ro trong tác nghiệp, tuy nhiên nó lại là rào cản đối với các doanh nghiệp nhỏ không thể tiếp cận với các quỹ bảo lãnh.

Đặc điểm các doanh nghiệp vừa và nhỏ không có tài sản đảm bảo. Mà không có tài sản đảm bảo thì không tiếp cận ngân hàng và quỹ bảo lãnh, thì rõ ràng đó là một bất cập cần phải điều chỉnh để có thể đưa các DNNVV đến với đồng vốn được hỗ trợ từ các ngân hàng và các tổ chức.

Có thể thấy những rào cản của Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV ở các địa phương là quá lớn, còn với ra đời Quỹ Phát triển DNNVV như hiện nay, liệu có giúp các doanh nghiệp nhỏ được tạo điều kiện vay vốn?

Trước hết, lộ trình để Quỹ này đi vào hoạt động tỏ ra khá chậm. Quỹ được thành lập theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ vào tháng 4/2013, phải đến 2 năm sau (tháng 9/2015), Bộ Tài chính mới ban hành Thông tư 119/2015/TT-BTC hướng dẫn cơ chế quản lý tài chính của quỹ này. Và đến cuối tháng 10/2015, Bộ Kế hoạch & Đầu tư mới ban hành Thông tư 13/2015/TT-BKHĐT về danh mục lĩnh vực ưu tiên hỗ trợ và tiêu chí lựa chọn đối tượng ưu tiên hỗ trợ cho Quỹ.

Thông tư 13/2015/TT-BKHĐT (có hiệu lực ngày 13/12/2015) đã đưa ra một loạt điều kiện khắc khe để được ưu tiên hỗ trợ như sau: đáp ứng tiêu chí đối với DNNVV; có dự án đầu tư, phương án sản suất kinh doanh thuộc các ngành: Nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản; công nghiệp chế biến, chế tạo; cung cấp nước; hoạt động quản lý và xử lý rác thải nước thải.

Xin đừng đánh đố

Ts Cao Sỹ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV cho rằng khó khăn mà khối DNNVV đang gặp phải là không đủ tiêu chuẩn, điều kiện vay vốn. Hệ thống báo cáo tài chính của nhiều DNNVV chưa được kiểm toán nên thiếu tin cậy khiến tổ chức tín dụng thiếu thông tin khi phân tích, đánh giá và thẩm định nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp.

Theo Ts Cao Sĩ Kiêm, các ngân hàng cũng thường e ngại DNNVV do những hạn chế trong quản trị của doanh nghiệp khi xây dựng các chiến lược kinh doanh, làm ăn thiếu bài bản, năng lực sản xuất của doanh nghiệp còn hạn chế khả năng tiếp cận, thị trường tiêu thụ hàng hóa chưa ổn định.

Nhìn vào thực tế trên, các chuyên gia kinh tế lưu ý các nhà hoạch định chính sách cần phải sớm sửa đổi, hoàn thiện cơ chế bảo lãnh vay vốn và hỗ trợ vốn của Quỹ Phát triển DNNVV cho phù hợp với thực tiễn. Hơn nữa, cần đổi mới quy trình cho vay theo hướng đơn giản hóa thủ tục, giảm bớt phiền hà cho doanh nghiệp nhỏ vay vốn nhưng không trái với quy định của pháp luật.

PGs.Ts Hạ Thị Thiều Dao đặt vấn đề: phải đặt ra câu hỏi là có nên để tồn tại các quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV như hiện nay hay không. Để hoạt động hiệu quả thì cần có một hành lang pháp lý. Thứ nhất là cần làm rõ mục tiêu phi lợi nhuận, là đơn vị hỗ trợ cho chính sách hay là đơn vị kinh doanh. Thứ hai là cần làm rõ việc điều chỉnh các quy định liên quan đến tài sản thế chấp đối với quỹ bảo lãnh.

Thế Vinh