Theo số liệu nghiên cứu của Hội Nữ DN nhỏ và vừa Tp. Hà Nội (HAWASME), hiện có khoảng 24,8% DN do phụ nữ quản lý (riêng đối với các DN nhỏ và vừa, có 25% DN do phụ nữ quản lý). Các DN do nữ quản lý tạo việc làm cho khoảng 1,63 triệu lao động, trong đó có 0,75 triệu lao động nữ; nộp ngân sách 61,8 nghìn tỷ đồng; tổng tài sản 3.858 nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên, kết quả hoạt động kinh doanh của DN do nữ quản lý lại thấp hơn nam giới và tỷ lệ DN do nữ làm chủ có xu hướng giảm gần theo quy mô tăng lên, tức là quy mô càng lớn, thì tỷ lệ nữ làm chủ càng giảm. Cụ thể: siêu nhỏ là 26,8%, nhỏ là 21,4%, vừa 19,8%, lớn là 13,6%. Vậy điều gì đang cản trở hoạt động kinh doanh nữ giới?

Doanh nhân nữ “chạnh lòng”

Bà Nguyễn Thị Đông, Chủ tịch Hội đồng quản trị – Tổng giám đốc công ty cổ phần Hoa Lan, chia sẻ đứng trên cương vị là người lãnh đạo DN nhưng nhiều khi bà cảm thấy “chạnh lòng” vì hiện những chính sách hỗ trợ cho DN do nữ giới làm chủ chưa nhiều và hiệu quả.

Theo bà Đông, hiện DN mở nhiều vùng nguyên liệu, tạo công ăn việc làm cho nhiều người lao động – đặc biệt là nông dân. Khi làm việc với người nông dân, công ty phải trả tiền ngay. Song DN rất khó khăn về nguồn vốn cũng như không nhận được nhiều hỗ trợ từ các chính sách của Nhà nước.

Bà Lê Thị Hồng, Chủ tịch Hội đồng thành viên công ty TNHH Gia Bảo cũng bày tỏ, là phụ nữ khi kinh doanh cực kỳ vất vả. Không có nhiều thời gian như nam giới, phụ nữ còn phải quan tâm, chăm sóc gia đình, nên thời gian dành cho công việc rất eo hẹp. Đặc biệt, nhiều lúc muốn học tập trau dồi thêm kiến thức, nhưng không có thời gian.

Trong khi đó, theo bà Hồng, việc tiếp cận với các thông tin chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với nữ doanh nhân rất hạn chế. Chính vì vậy, bà Hồng kiến nghị, Nhà nước cần hỗ trợ nữ doanh nhân vấn đề này và quy định hội liên hiệp phụ nữ các tỉnh làm cơ quan đầu mối giúp doanh nhân nữ tiếp cận dễ dàng hơn với các thông tin.

Thấu hiểu với khó khăn của DN tư nhân nói chung và DN do nữ giới làm chủ nói riêng, Ts. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, cho rằng đúng là thực tế hiện nay doanh nhân nữ đi ra trong hội nhập, luôn cảm thấy “cô đơn” vì không thấy hình bóng hỗ trợ của Nhà nước. Trong khi ở các nước khác, DN luôn có Nhà nước ở bên cạnh hỗ trợ, thúc đẩy thì ở Việt Nam chỉ là kiểm tra, kiểm soát.

Vì vậy, theo ông Nguyễn Đình Cung, việc tham gia AEC và các hiệp định tự do thương mại chính là cơ hội tốt để các cơ quan, công chức nhà nước có cơ hội chủ động cải cách thể chế, nâng cấp thị trường.

“Khi hội nhập, điều đầu tiên mà chúng ta cần đổi mới, đó là thể chế, tư duy phải đi cùng với thời đại. Có như vậy, chúng ta mới hội nhập được. Chúng ta phải coi DN, doanh nhân là lực lượng xung kích, đối tác của Nhà nước để thành công trong hội nhập và phát triển. Chúng ta phải thay đổi cách thức và công cuộc quản lý nhà nước, phải xóa bỏ cách thức quản lý theo kiểu nhấn mạnh tới việc kiểm tra, thanh tra phát hiện bằng được sai phạm của DN” - viện trưởng cho biết.

Phần lớn các DN không biết có quy định về hỗ trợ DN do nữ làm chủ và nếu có thì cũng không biết được hỗ trợ như thế nào và làm thế nào để được hưởng hỗ trợ.

Chính sách hỗ trợ chưa tới DN

Như vậy có thể thấy, mặc dù DN do phụ nữ làm chủ có nhiều rào cản hơn so với nam giới, nhưng chính sách liên quan đến việc trợ giúp DN nữ làm chủ gần như không có gì.

Theo Ts. Lê Quang Cảnh, Chuyên gia tư vấn luật của Sáng kiến Hỗ trợ Khu vực Tư nhân Vùng Mekong (MBI), hiện tại mới chỉ có Nghị định 56/2009/NĐ-CP, ngày 30/06/2009 về hỗ trợ DN nhỏ và vừa là đề cập đến việc trợ giúp DN do nữ làm chủ, nhưng mới chỉ dừng lại ở những quy định rất chung chung.

Cụ thể, để tạo điều kiện cho các DNNVV phát triển, đặc biệt là các DN sử dụng nhiều lao động nữ, Việt Nam đã có những chính sách hỗ trợ nhất định, đó là hỗ trợ thuế thu nhập doanh nghiệp (Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp sửa đổi năm 2013); hỗ trợ nhà nước về việc làm với người lao động (Luật Việc làm năm 2013)…

Tuy nhiên, theo đánh giá của các DN, hiệu quả của các quy định pháp luật và chính sách này trên thực tế hiện vẫn đang là một vấn đề đáng quan tâm. Nhiều DN hiện chưa biết tới các quy định này. Đồng thời, việc thực thi chính sách với các DN đã biết tới các quy định cũng đang rất khó khăn.

Nhận định về những khó khăn trong việc áp dụng các chính sách hỗ trợ DN do nữ làm chủ và DN sử dụng nhiều lao động nữ, bà Nguyễn Thị Diệu Hồng, Chuyên gia tư vấn về giới và tiêu chuẩn lao động, cho rằng: “Các quy trình thủ tục để được hưởng các chính sách ưu đãi về thuế đối với DN cũng rất phức tạp. Vì vậy, các DN thường ngại hoặc không muốn tiếp cận với các chính sách ưu đãi này”.

Chính vì vậy, phần lớn các DN không biết có quy định về hỗ trợ DN do nữ làm chủ và nếu có thì cũng không biết được hỗ trợ như thế nào và làm thế nào để được hưởng hỗ trợ.

Bên cạnh đó, theo bà Hồng, Nhà nước đã tạo điều kiện cho các DN sử dụng nhiều lao động nữ bằng cách giảm thuế dựa trên cơ sở các khoản chi phí hợp lý mà DN dành cho các lao động nữ của họ. Nhưng trên thực tế, Nhà nước không hỗ trợ cho các DN này mà chỉ hỗ trợ cho lao động nữ thông qua thuế và các DN.

Do đó, Ts. Cảnh kiến nghị, cần quy định DNNVV do phụ nữ làm chủ là đối tượng được hưởng hỗ trợ của Luật Hỗ trợ DNNVV, trong đó cần có các chính sách hỗ trợ về việc cung cấp thông tin chính sách, thị trường, nguồn lực, bồi dưỡng doanh nhân nữ…

Ts. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, nhấn mạnh rằng trong thời gian tới, Chính phủ cần quan tâm, đưa ra những chính sách thiết thực nhằm tạo môi trường thuận lợi, thúc đẩy doanh nhân nữ phát triển, tạo cơ hội cho các doanh nhân nữ tiếp cận và nắm bắt thông tin nhanh chóng, giúp họ chủ động trong việc tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu để doanh nhân nữ thực sự vươn mình ra hội nhập, liên kết sáng tạo để cùng phát triển.

Lê Thúy