Kể từ 1/1/2017, Bộ Luật Dân sự 2015 sẽ chính thức có hiệu lực quy định mức lãi suất VTD tối đa là 20%. Mức lãi suất trần 20% là tín hiệu tích cực cho người có nhu cầu VTD, tuy nhiên lại đang vấp phải sự phản đối của các tổ chức tín dụng (TCTD) cho VTD.

Lãi suất không quá 20%/năm

Trong hội thảo “Bảo vệ quyền NTD trong lĩnh vực tín dụng tiêu dùng” vào cuối tháng 7/2016, Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương) đã phải lên tiếng cảnh báo về mức lãi suất VTD đang leo thang “cắt cổ” NTD, không chỉ dừng ở mức 50 - 60%/năm mà tăng lên tới 84%/năm.

Trước thực trạng VTD đang rơi vào hỗn loạn, gây nhiều bất lợi, ảnh hưởng quyền lợi NTD, cơ quan tài chính Việt Nam đang có kế hoạch thành lập một cơ quan độc lập để quản lý hoạt động tài chính, tín dụng cho VTD, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

Ông Phan Thế Thắng - Phó phòng Bảo vệ quyền lợi NTD, cho biết: “Việt Nam có thể có một cơ quan tương tự Cơ quan Bảo vệ tài chính cho NTD của Mỹ (Consumer Financial Protection Bureau - CFPB) nhằm bảo vệ NTD trong lĩnh vực tài chính, tín dụng tiêu dùng”.

Cần điều chỉnh trần lãi suất VTD phù hợp

Theo các chuyên gia, việc thành lập một cơ quan chuyên trách về bảo vệ NTD trong lĩnh vực tài chính là cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Thực tế cho thấy, đang có rất nhiều vướng mắc về tài chính gây khó cho NTD. Điển hình mới nhất là hàng loạt các vụ “tiền trong tài khoản ngân hàng bốc hơi” gần đây đang gây bức xúc dư luận.

Bên cạnh dự kiến thành lập cơ quan bảo vệ NTD, Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực từ 1/1/2017 cũng quy định rõ mức lãi suất VTD tối đa ở mức 20%. Theo đó, các thỏa thuận lãi suất VTD sẽ không được vượt quá 20%/năm. Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn tại quy định sẽ không có hiệu lực.

Mức lãi suất trần 20%/năm sẽ được áp dụng với các hợp đồng ký sau ngày Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực. Về các hợp đồng ký trước khi Luật được thực thi, dù lãi suất cao hơn vẫn có hiệu lực đến khi kết thúc thời gian hợp đồng.

Cân bằng lợi ích

Mức lãi suất dưới 20% đem lại nhiều lợi ích cho người VTD, tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây là mức lãi suất không khả thi, gây bất lợi cho các công ty tài chính.

Ông Phan Thế Thắng phân tích: “Cho VTD là hoạt động tín dụng mang nhiều rủi ro. Nợ xấu thường xuyên xảy ra, các đơn vị cho vay cần tăng lãi suất để bù đắp chi phí. Vì vậy, mức LS 20% mang rất nhiều rủi ro và đang vấp phải sự phản đối của các TCTD”.

Do đó, các chuyên gia cho rằng cần phải tính toán kỹ lưỡng nhằm cân bằng lợi ích của NTD và các TCTD, để vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của NTD, nhưng cũng bảo đảm được lợi ích của các TCTD, kích thích sự phát triển của hoạt động VTD.

“Quy định lãi suất trần là điều cần thiết, nhưng cần có mức lãi suất phù hợp, chắc chắn phải cao hơn mức 20%. Bởi chỉ khi đảm bảo lợi ích, các TCTD mới có thể phát triển và đem lại nhiều gói sản phẩm tốt hơn cho NTD. Trong Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định căn cứ cào tình hình thực tế sẽ điều chỉnh lãi suất phù hợp”, ông Thắng, nhấn mạnh.

Theo Cục Quản lý cạnh tranh, có 65% hợp đồng của các đơn vị cho VTD hiện nay không đạt chuẩn. Đây là một trong những nguyên nhân khiến NTD phải chịu thiệt, khi nhiều công ty tài chính “chơi chiêu” lồng các điều khoản bất lợi vào hợp đồng để trục lợi từ khách hàng.

Ts. Phan Thế Công - Chuyên gia kinh tế và luật, cho rằng: “Cần phải có quy định rõ trong việc đăng ký hợp đồng mẫu. Nâng cao các khung pháp lý, quy định xử phạt để tăng sức răn đe. Mức phạt hiện tại quá thấp, khiến mức tiền nộp phạt thấp hơn mức tiền thu về khiến các công ty tài chính bất chấp quy định”.

Quyền lợi của NTD phải được đặt lên hàng đầu, nhưng cũng cần bảo đảm sự cân bằng với lợi ích của các công ty tài chính. Bởi chỉ khi lợi ích được cân bằng, hoạt động tài chính và VTD mới có động lực phát triển.

Hiến Nguyễn