Giữa lúc ngân sách khó khăn, nợ đọng xây dựng cơ bản lớn thì nhu cầu vốn phục vụ hoạt động đầu tư công của các địa phương vẫn không giảm, thậm chí có xu hướng tăng lên. Kế hoạch bố trí vốn giai đoạn 2016-2020 của địa phương hiện đang được trình lên Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt.

Cũ “đói” vốn, mới xông xênh

Vấn đề đáng lo là cơ quan quản lý phân bổ vốn không đúng quy trình, quy định, để địa phương “xin” vốn đầu tư dự án tràn lan sẽ dẫn tới làm tăng nợ đọng xây dựng cơ bản, gây thất thoát lãng phí vốn ngân sách.

Trong Chỉ thị số 23/CT – TTg ngày 5/8/2014 về triển khai Luật Đầu tư công của Thủ tướng Chính phủ và Hướng dẫn số 916 của Bộ KH&ĐT nêu rõ tiêu chí và thứ tự ưu tiên cấp vốn, các địa phương có nợ đọng xây dựng cơ bản lớn phải ưu tiên trả nợ cho những công trình hoàn thành, đưa vào sử dụng và bố trí vốn cho các công trình chuyển tiếp. Nếu còn thừa vốn mới được bố trí cho các công trình khởi công mới.

Các bộ ngành, địa phương phải thực hiện xây dựng kế hoạch bố trí vốn giai đoạn 2016-2020 theo quy trình thống nhất, chặt chẽ, xác định tổng mức vốn cho cả 5 năm tới, có phương án bố trí vốn theo ngành, lĩnh vực, chương trình…

Đồng thời, dự kiến sơ bộ mức vốn bố trí cho từng dự án cụ thể. Trong đó, các dự án mới khởi công, dự kiến bố trí vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2016-2020 phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương đầu tư trước ngày 31/10/2015.

Thực tế, có 7 tỉnh đang nợ xây dựng cơ bản lớn đã “phớt lờ” Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và Hướng dẫn của Bộ KH&ĐT, chỉ bố trí một phần nhỏ cho việc trả nợ và các dự án chuyển tiếp. Còn lại, vẫn bố trí vốn cho các dự án khởi công mới. Theo quy định hiện hành, các dự án mới chỉ được bố trí 10-15% tổng mức đầu tư của dự án từ năm 2016-2020.

Như vậy, sẽ dẫn đến tăng nguy cơ đầu tư dàn trải, gây thất thoát lãng phí, tăng tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản. Trong khi đó, việc thất thoát lãng phí vốn nhà nước lại khó xác định trách nhiệm cá nhân cụ thể, cũng khó thu hồi vốn.

Trước tình trạng nhức nhối này, Cơ quan Thanh tra Chính phủ cũng đã đề nghị Thủ tướng tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành, tỉnh, thành phố tập trung xử lý dứt điểm nợ đọng xây dựng đến năm 2015, xây dựng kế hoạch đầu tư trung hạn 2016 – 2020 theo đúng Chỉ thị số 23 của Thủ tướng Chính phủ.

Hạn chế tình trạng cấp phép cho các chủ đầu tư “đẻ”dự án tràn lan để xin vốn ngân sách

Có “nở rộ” dự án mới?

Trong giai đoạn 2016-2020, hàng chục nghìn dự án đầu tư công trên cả nước sẽ được bố trí vốn từ ngân sách trung ương nhằm phục vụ nhu cầu đẩy mạnh phát triển kinh tế, xã hội địa phương.

Theo hướng dẫn của Bộ KH&ĐT, trên cơ sở dự kiến khả năng cân đối nguồn vốn đầu tư công giai đoạn 2016 – 2020, các Bộ, ngành, địa phương dành lại dự phòng khoảng 15% kế hoạch vốn mỗi loại để xử lý các vấn đề phát sinh, cấp bách. Còn 85% tổng vốn được phân bổ cho các dự án trong kế hoạch cụ thể theo đúng quy định.

Tuy nhiên, việc bố trí vốn như thế nào, ưu tiên dự án nào, nguồn vốn bao nhiêu… do địa phương chủ động đề xuất, thực hiện. Do đó, nếu không quản lý chặt chẽ việc bố trí vốn thì có nguy cơ lặp lại “vết xe đổ” đầu tư công dàn trải như giai đoạn trước. Nhất là tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản tăng nhanh đáng ngại, mà đến nay vẫn chưa xử lý được.

Được biết, một số địa phương đã chuẩn bị sơ bộ danh mục dự án dự kiến bố trí vốn trung hạn 2016 - 2020 theo thứ tự ưu tiên. Đơn cử, ngày 23/2 vừa qua, UBND tỉnh Bình Thuận đã họp bàn, thống nhất tổng nguồn vốn và cơ cấu vốn thuộc ngân sách nhà nước giai đoạn 2016-2020. Cụ thể, tổng vốn đầu tư công từ ngân sách trung ương 5 năm tới là gần 3.386 tỷ đồng.

UBND Tp. Hà Nội dự kiến nhu cầu vốn đầu tư phát triển giai đoạn 2016-2020 tăng gấp 1,8 lần giai đoạn trước, lên khoảng 2,5 triệu tỷ đồng. UBND tỉnh Hà Tĩnh dự kiến nguồn vốn đầu tư công trung hạn 5 năm tới là hơn 20.374 tỷ đồng, bao gồm vốn trung ương và nguồn vốn địa phương. Sở KH&ĐT tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu cũng dự kiến có 173 dự án mới khởi công, trong đó có 45 dự án được bố trí vốn khởi công mới trong năm 2016…

Với quy định hiện nay, các dự án đầu tư công mới cũng sẽ được bố trí 10-15% tổng mức đầu tư của dự án trong kế hoạch đầu tư trung hạn 2016-2020. Điều này có tạo “kẽ hở” cho các địa phương ồ ạt xin triển khai các dự án mới hay không?

Cùng với cơ chế “xin-cho” còn nặng nề thì tình trạng dự án cần vốn lại không bố trí, dự án chưa cấp bách lại xông xênh vốn… và càng tăng thêm gánh nặng cho ngân sách.

Năm 2015, Thủ tướng Chính phủ có nhiều văn bản chỉ đạo, hối thúc các bộ ngành, địa phương kiểm soát chặt chẽ việc lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư các dự án đầu tư công, chấn chỉnh và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan liên quan…

Những chỉ đạo này nhằm hạn chế tình trạng cấp phép cho các chủ đầu tư “đẻ” dự án tràn lan để xin vốn ngân sách.

Thu Hằng