Tại nhiều địa phương trong miền Nam chẳng hạn như Bến Tre hoặc Đồng Nai – “thủ phủ” chăn nuôi vùng Đông Nam bộ hoặc miền Trung như Quảng Trị và ngay cả thị trường miền Bắc cũng chung tình cảnh thịt heo rớt giá sâu được dư luận phản ánh kéo dài trong hơn một tháng nay, từ mức 60 – 70 nghìn đồng/kg, nay chỉ còn dao động ở mức giá từ 26-30 nghìn đồng/kg trong bối cảnh thị trường khá ảm đạm.

Với giá bán hiện nay, những người chăn nuôi heo ước tính lỗ ít nhất cũng khoảng 500.000-600.000 đồng/con, còn tệ hơn có thể lên tới 1-1,2 triệu đồng/con.

Lỗ tới 30.000 tỷ đồng?

Theo tính toán, với tổng đàn heo cả nước trong năm 2016 đạt gần 30 triệu con (tăng trên 4 triệu con so với năm 2015), nếu tính mức lỗ từ 500.000 đồng cho đến 1 triệu đồng/con thì người nuôi cả nước có thể sẽ phải chịu khoản lỗ từ 15.000 cho đến 30.000 tỷ đồng. Đây là con số lỗ “khủng khiếp”, vượt xa mức chịu đựng của người chăn nuôi.

Trước tình cảnh như vậy, mới đây, Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn (NN&PTNT) vừa có công văn gửi chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố về việc hỗ trợ ổn định phát triển chăn nuôi heo.

Bộ NN&PTNT cũng đề nghị tăng cường thông tin thị trường cho người chăn nuôi, tạo điều kiện cho các xe chở heo lưu thông thuận tiện, không “ngăn sông cấm chợ”.

Bộ này cũng kêu gọi các doanh nghiệp (DN) sản xuất thức ăn chăn nuôi, thú y… tiết giảm giá thành, chia sẻ với người chăn nuôi; các địa phương không tăng quy mô đàn heo bằng mọi giá.

Thực ra, qua phân tích tình trạng rớt giá thịt heo hiện nay, có thể thấy rõ một số nguyên nhân lớn. Đơn cử như thịt heo ngoại nhập hoặc các loại thịt gia súc, gia cầm khác có giá cạnh tranh so với thịt heo nội nên người tiêu dùng có nhiều lựa chọn hơn.

Ước tính, nguồn cung thịt Tết năm 2017 trên cả nước khá dồi dào, thịt heo dự trữ trên 1 triệu tấn; gia cầm 200.000 tấn; thịt bò trong nước và nhập khẩu khoảng 30.000 – 40.000 tấn.

Mặt khác, rủi ro cho ngành chăn nuôi heo nằm ở chỗ, theo thống kê, trong năm 2016, Việt Nam xuất khoảng 660.000 tấn thịt heo hơi sang Trung Quốc, giá trị trên 1 tỷ USD nhưng chủ yếu không qua chính ngạch nên đối mặt nhiều rủi ro.

Việc thị trường heo thịt Việt Nam đã quá phụ thuộc vào Trung Quốc nên khi các thương lái nước này ngừng thu mua, số lượng thịt heo cần bán ra thị trường lớn nhưng lại không có nơi để tiêu thụ, dẫn đến giá giảm.

Trong bối cảnh như hiện nay, giới chuyên gia cho rằng, để cứu sản phẩm thịt heo khỏi phải “bật bãi” tại thị trường nội địa, ngành chăn nuôi heo cần có những giải pháp kịp thời. Trước mắt thực hiện tốt nội dung tái cơ cấu chăn nuôi, tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, tạo ra những sản phẩm có năng suất, chất lượng cao.

Tổng đàn heo cả nước trong năm 2016 đạt gần 30 triệu con,
tăng trên 4 triệu con so với năm 2015

Đặc biệt, cần có những chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi tạo điều kiện cho người chăn nuôi, DN tiếp cận những chính sách ưu đãi về vốn, đất đai, xóa bỏ bớt các khoản phí, lệ phí không cần thiết gây tốn kém tiền của, mất thời gian công sức của người dân và DN.

Mặt khác, Việt Nam cần xây dựng hàng rào thương mại để bảo hộ cho ngành chăn nuôi heo, ngăn chặn thịt ngoại nhập tràn vào nước ta một cách dễ dàng như hiện nay.

Cần hướng đi bền vững

Để ngành chăn nuôi heo có hướng đi bền vững hơn, Ts Nguyễn Thanh Sơn, Viện trưởng Viện Chăn nuôi, lưu ý, vai trò của DN trong mô hình chăn nuôi liên kết theo chuỗi giá trị là rất quan trọng, có tính quyết định cho việc hình thành và phát triển các chuỗi liên kết trong chăn nuôi một cách bền vững.

DN đóng vai trò nhà đầu tư, người tổ chức sản xuất, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đảm bảo thị trường tiêu thụ trong liên kết dọc. Người chăn nuôi heo được hỗ trợ một phần chi phí khi sản xuất.

Đơn cử, chuỗi sản xuất thịt heo của công ty CP được liên kết rất chặt chẽ, các sản phẩm chăn nuôi heo từ các hộ gia công lợn nái đều được công ty điều chuyển nội bộ cho các hộ gia công heo thịt trên địa bàn (sản lượng này chiếm tới 98%).

Sau đó, các sản phẩm thịt heo hơi chủ yếu được chuyển về nhà máy chế biến của công ty để chế biến và sản xuất ra các sản phẩm xuất khẩu nước ngoài cũng như tiêu thụ tại các siêu thị, cửa hàng trong nước. Các sản phẩm chế biến của công ty CP chủ yếu là xúc xích, thịt hộp, thịt được đóng gói và bảo quản lạnh,…(kênh này chiếm tới 70% sản phẩm thịt heo sản xuất ra).

Rõ ràng, 98% heo con giống và 70% sản phẩm lợn thịt của các hộ nuôi gia công cho công ty đã được bao tiêu một cách ổn định và bền vững. Đó là yếu tố quyết định cho sự thành công của DN này trên khắp đất nước Việt Nam hiện nay và cũng là một mô hình đáng để các DN chăn nuôi của Việt Nam nghiên cứu, học tập.

Cũng theo Ts Nguyễn Thanh Sơn, thiếu sự phối hợp giữa người sản xuất và thị trường để tạo ra một chuỗi liên kết ổn định. Do đó, thu nhập, giá trị gia tăng chưa lớn, gây khó khăn cho người chăn nuôi.

Thêm vào đó là tình trạng ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi, gặp nhiều khó khăn trong xử lý chất thải, dịch bệnh, tình trạng giết mổ thủ công vẫn còn tràn lan, thiếu điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP).

Các chế tài ràng buộc còn lỏng lẻo, quy mô hẹp, mới dừng ở mức độ mô hình. Quy mô chăn nuôi chủ yếu nhỏ lẻ, ý thức hợp tác chia sẻ lợi ích, hay rủi ro chưa cao. Giết mổ thủ công, chưa đảm bảo VSATTP vẫn chiếm ưu thế khiến chất lượng sản phẩm trở nên đáng lo ngại.

Đặc biệt, chăn nuôi heo an toàn có nguồn gốc đang phải cạnh tranh thiếu lành mạnh với các sản phẩm không đảm bảo chất lượng, không xuất xứ tràn lan trên thị trường. Trong khi đó, việc khai thác thị trường trong nước và quốc tế còn yếu, nhất là thị trường xuất khẩu.

Thế Vinh