Bộ Tài chính vừa đưa ra lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc tăng thuế BVMT. Trong dự thảo Nghị quyết, Bộ Tài chính đánh giá xăng dầu là sản phẩm chứa các chất hóa học, gây ảnh hưởng xấu đến môi trường ở diện rộng, ngay cả khi không sử dụng.

Giá xăng “cõng” thêm 1.000 đồng thuế?

Hiện, Việt Nam đang áp dụng mức thuế đối với xăng là 20% và đối với dầu các loại là 7%, tuy nhiên, thực hiện các cam kết cắt giảm thuế nhập khẩu (NK) thì mức thuế NK ưu đãi đối với xăng chỉ là 10% theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA) và đối với dầu các loại là 0% theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA). 

“Với việc áp dụng mức thuế ưu đãi nêu trên, số thu từ hoạt động NK xăng dầu liên tục giảm qua các năm. Trong khi đó, giá bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam cơ bản đang thấp hơn so với các nước có chung đường biên giới nói riêng và nhiều nước khác trong khu vực ASEAN”, Bộ Tài chính cho biết. 

Bộ này dẫn chứng theo bảng xếp hạng của trang web Global Petrol Prices vào ngày 27/11/2017, giá bán lẻ xăng của Việt Nam đứng vị trí 45 từ thấp đến cao trong tổng số 167 quốc gia, thấp hơn 122 nước.

Do đó, Bộ Tài chính cho rằng để khuyến khích tổ chức, cá nhân sản xuất, sử dụng sản phẩm thay thế, thân thiện với môi trường, đảm bảo lợi ích quốc gia trong điều kiện hội nhập sâu khi thực hiện cắt giảm dần thuế NK theo các cam kết quốc tế, đề nghị phương án điều chỉnh mức thuế BVMT đối với xăng dầu.

Cụ thể, đối với xăng, khung mức thuế hiện nay từ 1.000 đến 4.000 đồng/lít, mức thuế hiện hành là 3.000 đồng/lít. Từ ngày 1/7/2018, đề nghị tăng lên mức trần 4.000 đồng/lít. Với dầu diesel, khung mức thuế từ 500 đến 2.000 đồng/lít, mức thuế hiện hành là 1.500 đồng/lít, đề nghị tăng lên mức trần 2.000 đồng/lít. Với dầu mazut, dầu nhờn, khung mức thuế từ 300 đến 2.000 đồng/lít, mức thuế hiện hành là 900 đồng/lít, đề nghị tăng lên mức trần 2.000 đồng/lít để phù hợp với mức thuế BVMT dự kiến điều chỉnh của dầu diesel…

“Việc điều chỉnh tăng mức thuế BVMT đối với các loại hàng hóa theo đề xuất nêu trên là phù hợp với khung thuế BVMT và các nguyên tắc quy định mức thuế BVMT cụ thể quy định tại Luật Thuế BVMT. Mặc dù việc tăng mức thuế BVMT đối với các hàng hóa sẽ tác động đến giá bán của các hàng hóa. Tuy nhiên, việc tăng thuế BVMT sẽ khuyến khích sử dụng năng lượng, tiết kiệm tài nguyên, hiệu quả; góp phần khuyến khích sản xuất, tiêu dùng hàng hóa thân thiện với môi trường (xăng E5, túi nylon thân thiện với môi trường). Từ đó sẽ giảm phát thải ô nhiễm môi trường, góp phần vào thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về BVMT”, Bộ Tài chính lý giải. 

Theo Nghị định số 83/2014/NĐ-CP ngày 3/9/2014 của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu, thì: “Thuế BVMT là một trong các yếu tố cơ bản cấu thành giá cơ sở (là căn cứ để cơ quan quản lý nhà nước điều hành giá bán lẻ xăng dầu)”.Như vậy, tăng thuế BVMT cũng đồng nghĩa với việc giá bán xăng dầu cũng phải tăng theo.

Dự thảo của Bộ Tài chính nêu rõ, đối với xăng, tỷ lệ tăng thuế BVMT trong giá bán khoảng 4,9%; đối với dầu diesel khoảng 3,2%; đối với dầu mazut khoảng 8,9%; đối với dầu nhờn khoảng 0,6% và đối với mỡ nhờn khoảng 2,3%.

Nghĩa là đối chiếu với mức giá xăng dầu được liên Bộ Tài chính – Công Thương công bố ngày 21/2 vừa qua, giá xăng sẽ ở mức 19.238 đồng/lít, dầu diesel mức 16.220 đồng/lít, dầu mazut ở mức 13.643 đồng/kg…

Bộ Tài chính đề xuất tăng thuế BVMT xăng dầu từ 3.000 đồng/lít lên mức trần 4.000 đồng/lít từ ngày 1/7/2018

Chi “nhỏ giọt” bảo vệ môi trường

Việc tăng giá xăng dầu này tác động trực tiếp đến một loạt lĩnh vực, ngành nghề và từ đó tác động tăng giá sản phẩm tiêu dùng. Nói cách khác, ngoài việc trực tiếp phải chi bù hụt thu thuế NK (thông qua trả thuế môi trường nhiều lên), người tiêu dùng toàn xã hội có nguy cơ gián tiếp chi trả thêm chi phí cho sắc thuế này, thông qua các sản phẩm tiêu dùng chịu tác động tăng giá do tăng thuế BVMT đánh vào xăng dầu.

Hiện nay, giá mỗi lít xăng, người tiêu dùng đã phải gánh khoảng hơn 30% từ các loại thuế, phí. Nếu giá xăng dầu tiếp tục tăng, đồng nghĩa với việc các ngành sản xuất, ngành vận tải cũng phải gánh chịu nhiều sức ép từ việc tăng giá vận chuyển, đẩy chi phí đầu vào tăng, từ đó giá thành cũng bị điều chỉnh lên và sản phẩm đến tay người dân đã bị “đội” giá lên cao.

Trước dự thảo mới của Bộ Tài chính, nhiều chuyên gia, DN và người dân không đồng tình, vì các mặt hàng thiết yếu như xăng, dầu, điện, nước… có biến động cũng sẽ ảnh hưởng nhất định đến đời sống hàng ngày. 

Theo ông Nguyễn Văn Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam, giá nhiên liệu chiếm khoảng 35 – 50% giá thành tùy theo từng loại phương tiện, nhiên liệu. Nếu tăng thuế BVMT với xăng, chắc chắn giá cước sẽ tăng. 

“Cần có lộ trình, chứ nếu ngay tức khắc đưa lên cao sẽ gây biến động rất lớn và gây cơn sốc về giá đối với giá thành cước vận tải ôtô. Nếu kỳ này đưa lên kịch trần ngay sẽ gây sốc vì đầu vào của giá cước vận tải thời gian qua đã tăng nhiều”, ông Thanh đề xuất. 

Trong khi đó, lý do tăng thuế khiến nhiều chuyên gia cho rằng chưa thuyết phục. Ts. Ngô Trí Long cho biết giá xăng dầu của Việt Nam hiện cao hơn Mỹ 4.000 đồng/lít và mỗi lít xăng đang gánh rất nhiều loại thuế, phí. Vì vậy, nếu chỉ so sánh với các nước trong khu vực để thấy giá của Việt Nam thấp là không phù hợp.

“Chưa kể, năng lực cạnh tranh của Việt Nam còn thấp, thu nhập của người dân cũng vậy, nếu chỉ tập trung đánh thuế vào một mặt hàng như xăng dầu thì không nên”, ông Long cho biết. 

Chuyên gia kinh tế Phạm Tất Thắng cũng cho rằng Nhà nước sẽ thu được nhiều thuế hơn nếu DN tiết kiệm được chi phí đầu vào, tăng lượng hàng hóa bán ra. Do vậy, cần tính toán kỹ trước khi đặt vấn đề tăng thuế, phí với xăng dầu. Đặc biệt, mục đích chính của việc thu thuế là BVMT, nhưng số chi ngân sách cho BVMT thời gian qua là quá ít. 

Cụ thể, theo thống kê của Bộ Tài chính, dù khoản thu từ nguồn thuế này tăng 4 lần trong 5 năm qua, nhưng chi cho BVMT tăng chưa tới 1,4 lần. Cụ thể năm 2012, số thu từ thuế BVMT là 11.160 tỷ đồng đã tăng lên mức 42.393 tỷ đồng vào năm 2016. Trong khi đó, số chi BVMT lại tăng không đáng kể, từ 9.000 tỷ đồng năm 2012 lên 12.290 tỷ đồng sau 5 năm và chỉ chiếm khoảng 1% ngân sách. Tính ra cứ 4 đồng thuế thì chỉ có 1 đồng được chi đúng với tên gọi của sắc thuế là BVMT. 

Một chuyên gia bình luận: “Việc tăng thuế BVMT để tái đầu tư vào môi trường cho người dân được hưởng lợi thì chắc chắn ai cũng đồng tình. Nhưng nếu tăng thuế để dùng mục đích khác lại là chuyện phải bàn lại. Bộ Tài chính cần giải trình điều này rõ ràng”.

Hơn nữa, tại Nghị quyết số 1/NQ-CP ngày 1/1/2018 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2018, Chính phủ khẳng định tiếp tục đề ra các nhiệm vụ thực hiện mạnh mẽ chủ trương giảm chi phí cho DN. Tuy nhiên, cuối năm qua và đầu năm nay, Bộ Tài chính nhiều lần đề xuất tăng thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế BVMT. 

Riêng với mặt hàng xăng, hiện 1 lít xăng phải chịu nhiều loại thuế, phí như thuế NK, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng, thuế BVMT; chi phí định mức, lợi nhuận định mức, chi quỹ bình ổn giá… Tổng các loại thuế, phí hiện chiếm khoảng 8.500 đồng/lít xăng. Nếu tiếp tục tăng thuế, sức chịu đựng của các DN trong nước sẽ ra sao?

Lê Thúy – Tuấn Dũng