Tại nhiều địa phương, công trình cung cấp nước sạch cho người dân đã xuống cấp, khai thác thiếu hiệu quả, tình trạng dân nằm cạnh nhà máy nước nhưng vẫn khát nước sạch vẫn diễn ra nhiều nơi.

Nằm cách nhà máy cấp nước sạch không xa nhưng gia đình chị Lê Thị Kim Anh, xã Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, Tp.Hà Nội vẫn phải mua nước về dùng với lý do nước cung cấp qua hệ thống đường ống của nhà máy quá bẩn.

Mất tiền vẫn phải dùng nước bẩn

“Gia đình tôi dùng nước của nhà máy với giá 6.000 đồng/m3 nhưng không thể ăn, uống được vì có những đợt nước xả ra quá đục, thỉnh thoảng lại có cả giun. Gia đình tôi phải mua nước đóng bình để ăn uống”, chị Anh than thở.

Ông Lê Thiếu Sơn, Giám đốc Trung tâm Quốc gia nước sạch vệ sinh môi trường nông thôn, cho biết, tính đến hết năm 2015, đã có 86% người dân khu vực nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh, trong đó có khoảng 35% từ các công trình cấp nước tập trung, còn lại từ các công trình nhỏ lẻ; khoảng 45% người dân được sử dụng nước đạt Quy chuẩn Việt Nam 02 của Bộ Y tế; 65% tỷ lệ hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh ở khu vực nông thôn và khoảng 95% trường học và trạm y tế có nhà tiêu và công trình cấp nước hợp vệ sinh.

Theo ông Sơn, mặc dù đã có nhiều chuyển biến nhưng Chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường còn bộc lộ nhiều hạn chế. Vẫn còn tình trạng chênh lệch về tỷ lệ cấp nước và vệ sinh giữa các vùng, địa phương và giữa các huyện, xã trong một tỉnh.

Hệ thống cấp nước sạch nông thôn còn thiếu bền vững. Trong tổng số 16.200 công trình cấp nước tập trung, nông thôn chỉ có khoảng 75% công trình hoạt động hiệu quả, số còn lại hoạt động kém hiệu quả hoặc dừng hoạt động….

Cũng theo ông Lê Thiếu Sơn, bên cạnh những địa phương làm tốt thì tại một số tỉnh, thành phố mô hình về quản lý nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn chưa phát huy hiệu quả.

Nhiều nơi, điều kiện còn gặp nhiều khó khăn như các tỉnh miền núi phía Bắc, vùng ven biển chịu tác động của biến đổi khí hậu, hạn hán xâm nhập mặn… khiến cho việc giải quyết triệt để, bền vững vấn đề cấp nước vệ sinh nông thôn gặp nhiều khó khăn.

Ngoài ra, nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng được nhu cầu của các tỉnh. Mặc dù chương trình nước sạch vệ sinh môi trường nông thôn đã khuyến khích được các thành phần kinh tế tham gia nhưng đầu tư tư nhân còn hạn chế.

Ngoài các hộ dân được sử dụng nước sạch, nước hợp vệ sinh từ các công trình cấp nước tập trung, còn lại các hộ dân phải sử dụng nước từ các công trình nhỏ lẻ như: giếng đào, giếng khoan, bể chứa nước mưa… có hộ còn phải sử dụng nước sông, ao hồ, kênh rạch để phục vụ cho sinh hoạt hàng ngày.

Việc sử dụng nguồn nước không đảm bảo đã dẫn đến nhiều hệ lụy về sức khỏe con người. Theo thống kê, khoảng 90% dân cư Việt Nam bị nhiễm các loại giun, sán đường tiêu hóa. Các bệnh tiêu chảy, hội chứng lỵ, lỵ trực khuẩn là 3 trong số 10 bệnh có tỷ lệ mắc cao nhất, trong đó tiêu chảy là bệnh đứng thứ 6 trong các bệnh có tỷ lệ tử vong lớn nhất. Số người mắc các bệnh này tập trung phần lớn ở khu vực nông thôn.

Niềm vui khi có nuớc sạch

Thu hút tư nhân tham gia cấp nước

Theo đánh giá của Bộ TN&MT, vấn đề chất lượng nước sinh hoạt nông thôn đã được quan tâm trong những năm gần đây nhưng thực tế, năng lực và nguồn lực cho kiểm soát chất lượng nước ở nhiều địa phương còn rất hạn chế.

Đến nay, mới chỉ có khoảng gần 50% các Trung tâm Nước sạch và VSMT tỉnh có phòng phân tích chất lượng nước, nguồn kinh phí hàng năm dành cho hoạt động này cũng còn rất hạn chế.

Thực tế cho thấy, trong những năm qua, nhiều dự án nước sạch do Nhà nước đầu tư không đạt hiệu quả mong muốn. Còn ở khu vực nông thôn, người dân vẫn chưa được hưởng lợi ích chính đáng từ các công trình này mang lại.

Tại Hà Nội, tỷ lệ người dân khu vực nông thôn sử dụng nước sạch theo quy chuẩn mới đạt 35,5%. Trong đó, chỉ có 7,7% được dùng từ công trình cấp nước tập trung do thành phố đầu tư, còn lại là từ hệ thống cấp nước đô thị và dân tự lọc bằng các thiết bị lọc nước hộ gia đình.

Thành phố đã đầu tư nhiều tỷ đồng xây dựng các công trình cấp nước tập trung nhưng một số công trình không khai thác được, hoặc khai thác không hiệu quả; cơ chế vận hành, đơn giá nước không thống nhất.

Mục tiêu đặt ra đến năm 2020, cả nước có 90% người dân khu vực nông thôn sử dụng nước sạch vệ sinh môi trường; 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hoàng Văn Thắng cho rằng để làm được điều này, phải tăng cường huy động nguồn vốn khu vực tư nhân.

Nhiều ý kiến cho rằng lâu nay, chúng ta vẫn hiển nhiên có thói quen nghĩ nước sạch là do Nhà nước cung cấp. Muốn thay đổi, phải tạo thể chế thu hút khu vực tư nhân tham gia, thay đổi nhận thức thể chế theo xu hướng thị trường.

Thu Hường